آمَنَ الرَّسولُ بِما أُنزِلَ إِلَيهِ مِن رَبِّهِ وَالمُؤمِنونَ - ترجمهٔ تحتاللفظی: «ایمان آورد پیامبر به آنچه نازل شد به سوی او از پروردگارش، و [نیز] مؤمنان [ایمان آوردند].»
- تجزیهٔ صرفی و نحوی واژهها:
- آمَنَ: فعل ماضی، ثلاثی مزید (باب إفعال: آمَنَ یُؤمِنُ)، ریشه: أ م ن، فاعلش «الرَّسولُ». معنا: ایمان آورد.
- الرَّسولُ: اسم معرفه با «ال»، مفرد مذکر، مرفوع (فاعل آمَنَ). ریشه: ر س ل، معنا: پیامبر/فرستاده.
- بِما: جارّ و مجرور. «بِـ» حرف جر، «ما» اسم موصول غیرعاقل (آنچه). نقش: متعلق به «آمَنَ».
- أُنزِلَ: فعل ماضی مجهول، ریشه: ن ز ل، باب إفعال (أَنزَلَ)، معنا: نازل شد. نائب فاعلش ضمیر مستترِ «هو» عائد به «ما».
- إِلَيهِ: جارّ و مجرور؛ «إلی» حرف جر + «هِ» ضمیر متصل (به سوی او). متعلق به «أُنزِلَ».
- مِن رَبِّهِ: جارّ و مجرور؛ «مِن» حرف جر + «رَبِّ» اسم مجرور مضاف + «هِ» ضمیر مضافالیه (از پروردگارش). متعلق به «أُنزِلَ».
- وَالمُؤمِنونَ: واو عطف + «المؤمنونَ» اسم جمع مذکر سالم، مرفوع، معطوف بر «الرَّسولُ» (یعنی: و مؤمنان [هم ایمان آوردند]). ریشه: أ م ن، معنا: ایمانآورندگان.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبری اثباتی.
- نکته: ابتدا ایمان پیامبر ذکر میشود و سپس همصفشدن مؤمنان با او؛ نشاندهندهٔ وحدت ایمان در اصلِ وحی.
کُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ - ترجمهٔ تحتاللفظی: «هر کدام [از آنان] ایمان آوردند به خدا و فرشتگان او و کتابهای او و فرستادگان او.»
- تجزیهٔ صرفی و نحوی واژهها:
- كُلٌّ: اسم مفرد دالّ بر عموم، مرفوع بهعنوان مبتدا. معنا: هر کدام/همگی.
- آمَنَ: فعل ماضی، ریشه: أ م ن. فاعلش ضمیر مستتر «هو» که به «کلّ» برمیگردد. خبر برای «کلّ» به صورت جملهٔ فعلیه آمده است.
- بِاللَّهِ: جارّ و مجرور؛ «بِـ» + «اللّهِ» اسم جلاله مجرور. متعلق به «آمَنَ».
- وَمَلائِكَتِهِ: واو عطف + «ملائك» جمع «مَلَك»، مجرور به سبب حرف جر مقدّر با عطف بر «بالله»، + «هِ» ضمیر مضافالیه. ریشه: أ ل ك (قول مشهور: م ل ك به معنای فرشته)، معنا: فرشتگان او.
- وَكُتُبِهِ: واو عطف + «كُتُب» جمع «كتاب»، مجرور + «هِ» مضافالیه. ریشه: ك ت ب، معنا: کتابهای او.
- وَرُسُلِهِ: واو عطف + «رُسُل» جمع «رسول»، مجرور + «هِ» مضافالیه. ریشه: ر س ل، معنا: فرستادگان او.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبری.
- نکته: ارکان ایمان چهارگانه در این آیه تصریح شدهاند؛ ترتیب از مبدأ (خدا) تا واسطههای وحی و پیام.
لا نُفَرِّقُ بَينَ أَحَدٍ مِن رُسُلِهِ - ترجمهٔ تحتاللفظی: «جدایی/تفاوت نمیگذاریم میان هیچیک از فرستادگانش.»
- تجزیهٔ صرفی و نحوی واژهها:
- لا: حرف نفی (لا نافیۀ).
- نُفَرِّقُ: فعل مضارع مرفوع، باب تفعیل (فَرَّقَ یُفَرِّقُ)، ریشه: ف ر ق، فاعل: «نحن» (ضمیر مستتر). معنا: فرق میگذاریم؛ با «لا» = فرق نمیگذاریم.
- بَينَ: ظرف مکان منصوب، معمولِ «نُفَرِّقُ» (یعنی در میان/بین).
- أَحَدٍ: اسم نکره مجرور به «بین» به اعتبار اضافهٔ مقدّر (بین أحدٍ و أحدٍ)، معنای «هیچکس/هیچیک».
- مِن رُسُلِهِ: «مِن» حرف جر بیانیّه + «رُسُلِ» اسم مجرور مضاف + «هِ» مضافالیه. ریشه: ر س ل. معنا: از پیامبرانش.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبریِ تعهدی (اظهار موضع ایمانی).
- نکته: ایمان اسلامی پذیرش همهٔ پیامبران الهی بدون تبعیض است.
وَقالوا سَمِعنا وَأَطَعنا - ترجمهٔ تحتاللفظی: «و گفتند: شنیدیم و فرمان بردیم.»
- تجزیهٔ صرفی و نحوی واژهها:
- وَقالوا: واو عطف + «قالوا» فعل ماضی، ریشه: ق و ل، واو جمع فاعل (آنان گفتند).
- سَمِعنا: فعل ماضی «سَمِعَ» ریشه: س م ع + «نا» فاعل (ما شنیدیم).
- وَأَطَعنا: واو عطف + «أَطَعنا» فعل ماضی از «أَطاعَ» باب إفعال، ریشه: ط و ع + «نا» فاعل (فرمان بردیم).
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبری نقل قول ایمانی.
- نکته: جمع میان «شنیدن» و «اطاعت» نشانِ پذیرش عملی وحی است، نه صرف آگاهی.
غُفرانَكَ رَبَّنا - ترجمهٔ تحتاللفظی: «آمرزشِ تو [را میطلبیم]، ای پروردگار ما.»
- تجزیهٔ صرفی و نحوی واژهها:
- غُفرانَكَ: «غُفران» مصدر منصوب به معنای مفعولبه مقدّر برای فعلی محذوف (نَسأل/نطلب غفرانک). «كَ» ضمیر مضافالیه (آمرزشِ تو). ریشه: غ ف ر.
- رَبَّنا: منادا مضاف منصوب؛ «رَبَّ» ریشه: ر ب ب + «نا» مضافالیه (پروردگارِ ما).
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: دعایی/انشایی.
- نکته: پس از اعلان اطاعت، درخواست آمرزش؛ تأکید بر تقوا و نیاز دائم به رحمت.
وَإِلَيكَ المَصيرُ - ترجمهٔ تحتاللفظی: «و به سوی تو است بازگشت [نهایی].»
- تجزیهٔ صرفی و نحوی واژهها:
- وَإِلَيكَ: واو حال/عطف + جارّ و مجرور مقدّم برای حصر (تنها به سوی تو). «إلی» + «كَ» ضمیر خطاب.
- المَصيرُ: اسم معرفه با «ال»، مفرد، مرفوع (مبتدای مؤخر یا خبرِ محذوف: المصیرُ مستقرّ/كائنٌ إلیک). ریشه: ص ي ر (مصدر میمی)، معنا: بازگشت/فرجام.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبری با افادهٔ حصر.
- نکته: یادآوری معاد؛ همهٔ راهها به سوی خدا ختم میشود.
——— ترجمهٔ تحتاللفظی کل آیه:
«پیامبر به آنچه از سوی پروردگارش به او نازل شد ایمان آورد، و [نیز] مؤمنان [ایمان آوردند]. هر کدام ایمان آوردند به خدا و فرشتگان او و کتابهای او و فرستادگان او. ما میان هیچیک از پیامبرانش تفاوت نمیگذاریم. و گفتند: شنیدیم و فرمان بردیم. آمرزشِ تو [را میطلبیم]، ای پروردگار ما، و بازگشت [نهایی] به سوی تو است.» | 