جمله ۱: فَإِن لَم تَفعَلوا - ترجمهٔ تحتاللفظی: پس اگر انجام ندادید
- تجزیهٔ صرفی و نحوی واژهها:
- فَ: حرف عطف/تفریع (پس)
- إِن: حرف شرط جازم (اگر)
- لَم: حرف نفی و جزم (گذشته منفیِ نزدیک به «نکردید»)
- تَفعَلوا: فعل مضارع مجزوم به «لم»، صیغهٔ مخاطب جمع (شما انجام دهید/دادید). ریشه: ف-ع-ل. نقش: فعل شرط. معنا: انجام دهید/کردید (در سیاق «لم»: انجام ندادید)
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: شرطیه (جملهٔ شرطی)
- نکته: مقدمهٔ شرط برای تهدید و بیان پیامد ترکِ فرمان پیشگفته (ترکِ ربا در سیاق آیات قبل).
جمله ۲: فَأذَنوا بِحَربٍ مِنَ اللَّهِ وَرَسولِهِ - ترجمهٔ تحتاللفظی: پس آگاه شوید به جنگی از سوی خدا و پیامبرش
- تجزیهٔ صرفی و نحوی واژهها:
- فَ: حرف جواب شرط/تفریع (پس)
- أذَنوا: فعل امر مخاطب جمع. ریشه: أ-ذ-ن. معنا: آگاه شوید/اعلان کنید که آگاهید. نقش: جوابِ شرط. (در تفسیر: «بپذیرید/بدانید»)
- بِحَربٍ: جار و مجرور؛ «بِـ» حرف جر + «حَربٍ» اسم نکره مجرور. معنا: به جنگی
- مِنَ: حرف جر (از)
- اللَّهِ: اسم جلاله مجرور به «من». معنا: از خدا
- وَ: حرف عطف (و)
- رَسولِهِ: اسم معطوف مجرور + ضمیر متصل «هِ» مضافالیه. ریشهٔ «رسول»: ر-س-ل. معنا: پیامبرِ او
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: امر تهدیدی (امر برای تهدید/اعلام عاقبت)
- نکته: شدیدترین هشدار؛ ادامه دادن به ربا به معنای روبهرو شدن با جنگ الهی و نبوی است.
جمله ۳: وَإِن تُبتُم - ترجمهٔ تحتاللفظی: و اگر توبه کنید
- تجزیهٔ صرفی و نحوی واژهها:
- وَ: حرف عطف (و)
- إِن: حرف شرط جازم (اگر)
- تُبتُم: فعل ماضی (صورت ماضی به معنای تحقق توبه)، صیغهٔ مخاطب جمع. ریشه: ت-و-ب. در نحو، در جواب «إن» میتواند به معنای «اگر توبه کنید/کردید» باشد. نقش: فعل شرط. معنا: توبه کردید/کنید
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: شرطیه
- نکته: گشودن راه بازگشت؛ اگر از ربا دست بردارید و برگردید، حکم تسهیل میشود.
جمله ۴: فَلَكُم رُءوسُ أَموالِكُم - ترجمهٔ تحتاللفظی: پس برای شما اصلِ داراییهایتان است
- تجزیهٔ صرفی و نحوی واژهها:
- فَ: حرف جواب شرط (پس)
- لَكُم: جار و مجرورِ خبر مقدم (برای شما)
- رُءوسُ: مبتدا مؤخّر مرفوع. مفرد «رأس». ریشه: ر-أ-س. معنا: سر/اصل
- أَموالِكُم: مضافالیه مجرور + ضمیر «کم». ریشه: م-و-ل (مال). معنا: مالهای شما
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبریه (بیان حکم شرعی)
- نکته: پس از توبه، تنها اصل سرمایه را حق دارید، نه افزودهٔ ربوی.
جمله ۵: لا تَظلِمونَ - ترجمهٔ تحتاللفظی: ستم نمیکنید
- تجزیهٔ صرفی و نحوی واژهها:
- لا: حرف نفی
- تَظلِمونَ: فعل مضارع مرفوع، مخاطب جمع. ریشه: ظ-ل-م. نقش: جملهٔ حال/توضیحی در ادامهٔ حکم. معنا: ستم میکنید → با «لا»: ستم نمیکنید
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبریه نفی (بیان اثر حکم)
- نکته: با گرفتنِ فقط اصل، شما به دیگران ستم نمیکنید (زیادهخواهی ربوی ندارید).
جمله ۶: وَلا تُظلَمونَ - ترجمهٔ تحتاللفظی: و ستم نمیبینید
- تجزیهٔ صرفی و نحوی واژهها:
- وَ: حرف عطف (و)
- لا: حرف نفی
- تُظلَمونَ: فعل مضارع مجهول مرفوع، مخاطب جمع. ریشه: ظ-ل-م. معنا: ستم میشوید → با «لا»: ستم نمیشوید/ستم نمیبینید. نقش: جملهٔ معطوفه
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبریه نفی
- نکته: در همان حال، به شما هم ستم نمیشود؛ یعنی بدهکار هم فقط اصل را میپردازد، نه کمتر (تا شما زیان نبینید).
ترجمهٔ تحتاللفظی کل آیه: پس اگر انجام ندادید، پس آگاه شوید به جنگی از سوی خدا و پیامبرش؛ و اگر توبه کنید، پس برای شما اصلِ داراییهایتان است؛ ستم نمیکنید و ستم نمیبینید. | 