آیه: يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَذَروا ما بَقِيَ مِنَ الرِّبا إِن كُنتُم مُؤمِنينَ — — — — — — — — — — — — — — — — — — — جمله ۱: يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا - ترجمهٔ تحتاللفظی: ای کسانی که ایمان آوردهاید!
- تجزیهٔ صرفی و نحویِ واژهها:
- يا: حرف ندا؛ معنی: ای.
- أَيُّها: «أَيُّ» منادی مَبني بر ضم، مضاف؛ «ها» حرف تنبیه برای توجه دادن. ریشه ندارد (حرف/اسم ندا). معنی: ای…
- الَّذينَ: اسم موصول جمع مذکر سالم، منصوب بهاعتبار تابعیت از «أَيُّ» بهعنوان بدل/نعت. ریشه: موصولی است، ریشه ثلاثی لغوی ندارد. نقش: صفت/بدل برای «أَيُّ». معنی: کسانی که.
- آمَنُوا: فعل ماضی، جمع مذکر غایب، از ریشه «أ م ن». نقش: صلهٔ موصول برای «الذين». معنی: ایمان آوردند.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: نِدایی/خطاب.
- نکته: آغاز خطاب رسمی به مؤمنان و جلب توجه شدید برای فرمان بعدی.
— — — — — — — — — — — — — — — — — — — جمله ۲: اتَّقُوا اللَّهَ - ترجمهٔ تحتاللفظی: از خدا پروا کنید.
- تجزیهٔ صرفی و نحویِ واژهها:
- اتَّقُوا: فعل امر، جمع مخاطب؛ از ریشه «و ق ي» (اتقى يَتَّقي). صیغه: امر برای «أنتم». معنی: پرهیز کنید/تقوا پیشه کنید.
- اللَّهَ: اسم جلاله، مفعولٌبه منصوب (علامت نصب: فتحه). معنی: خدا.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: امر.
- نکته: فرمان به تقوا بهعنوان پایهٔ پذیرش احکام مالی بعدی.
— — — — — — — — — — — — — — — — — — — جمله ۳: وَذَروا ما بَقِيَ مِنَ الرِّبا - ترجمهٔ تحتاللفظی: و واگذارید آنچه باقی مانده است از ربا.
- تجزیهٔ صرفی و نحویِ واژهها:
- وَ: حرف عطف. معنی: و.
- ذَروا: فعل امر، جمع مخاطب؛ از ریشه «و ذ ر» (ذَرَ يَذَرُ). معنی: رها کنید/واگذارید.
- ما: اسم موصول (یا مصدریّه، ولی در اینجا موصوله مناسبتر است) در محل مفعولبه برای «ذَروا». معنی: آنچه که.
- بَقِيَ: فعل ماضی، سومشخص مفرد؛ ریشه «ب ق ي». نقش: صلهٔ «ما». معنی: باقی ماند.
- مِنَ: حرف جر. معنی: از.
- الرِّبا: اسم مجرور به «مِن». معنی: ربا.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: امر (با عطف بر امر قبلی).
- نکته: دستور صریح به ترک فوری هر مقدار بدهی ربویِ باقیمانده؛ حتی «باقیمانده»های اندک نیز مشمول نهی هستند.
— — — — — — — — — — — — — — — — — — — جمله ۴: إِن كُنتُم مُؤمِنينَ - ترجمهٔ تحتاللفظی: اگر شما مؤمن باشید.
- تجزیهٔ صرفی و نحویِ واژهها:
- إِن: حرف شرط. معنی: اگر.
- كُنتُم: فعل ناقص ماضی (کان) + ضمیر فاعلی «تُم» (شما)؛ از ریشه «ك و ن». نقش: فعل شرط. معنی: بودید/باشید (در ساختار شرطی، تحقق صفت را بیان میکند).
- مُؤمِنينَ: اسم «كان» منصوب، جمع مذکر سالم؛ ریشه «أ م ن». معنی: مؤمنان.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: شرطیه.
- نکته: شرط تأکیدی؛ معنایش این است که ترک ربا مقتضای ایمان واقعی است. شرط، جنبهٔ تحریک و الزام اخلاقی-ایمانی دارد، نه تردید در ایمان مخاطب.
— — — — — — — — — — — — — — — — — — — ترجمهٔ تحتاللفظی کل آیه: ای کسانی که ایمان آوردهاید، از خدا پروا کنید، و آنچه از ربا باقی مانده [طلب دارید] رها کنید، اگر مؤمن هستید. | 