جمله ۱: يَمحَقُ اللَّهُ الرِّبا - ترجمهٔ تحتاللفظی: خدا ربا را نابود میکند.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی و معنا:
- يَمحَقُ: فعل مضارع مرفوع (علامت رفع: ضمة). ریشه: م-ح-ق. باب: ثلاثی مجرد. معنی: محو میکند، از بین میبرد.
- اللَّهُ: اسم جلاله، فاعلِ مرفوع (ضمة). معنی: خدا.
- الرِّبا: اسم معرفه با ال، مفعولٌبه منصوب (فتحة). معنی: ربا، سودِ حرام.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبریِ خبریِ قطعی (اخبار الهی).
- نکته: فعل مضارع دلالت بر استمرار/عادت دارد؛ نابودیِ اثرِ ربا سنتی الهی است.
جمله ۲: وَيُربِي الصَّدَقاتِ - ترجمهٔ تحتاللفظی: و صدقات (انفاقها) را میافزاید/پرورش میدهد.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی و معنا:
- الواو: حرف عطف.
- يُربِي: فعل مضارع مرفوع. ریشه: ر-ب-و (یا ر-ب-ي). باب: افعال (أربى يُربي) از ربو/ربا به معنای فزونی گرفتن؛ اینجا متعدی: زیاد میکند، میپروراند.
- الصَّدَقاتِ: اسم جمع مؤنث سالم با ال، مفعولٌبه منصوب بهصورت لفظی مجرور نیست؛ نکته: جمع مؤنث سالم در حالت نصب و جر یکسان است (علامت: کسرة). نقش: مفعولبه. معنی: صدقات/انفاقها.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبری.
- نکته: مقابلهٔ معنایی با «يمحق»؛ یک سو محو ربا، سوی دیگر رشد دادن صدقات. «يربي» اشاره به افزونی کیفی و برکت نیز دارد، نه فقط کمّی.
جمله ۳: وَاللَّهُ لا يُحِبُّ كُلَّ كَفّارٍ أَثيمٍ - ترجمهٔ تحتاللفظی: و خدا دوست ندارد هر ناسپاسِ بسیار گناهکار را.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی و معنا:
- الواو: استئنافی/عاطف بر جملهی پیشین (پیوند مضمون).
- اللَّهُ: مبتدا مرفوع. معنی: خدا.
- لا: حرف نفی (نفی حال/عادت).
- يُحِبُّ: فعل مضارع مرفوع. ریشه: ح-ب-ب. فاعلِ آن در تقدیر «هو» برمیگردد به «اللَّهُ» (یا يُحِبُّ خبر برای مبتدا). ساختار نحوی: «اللَّهُ لا يُحِبُّ …» جمله اسمیه با خبر جملهٔ فعلیه.
- كُلَّ: اسم منصوب بهعنوان مفعولبه اول برای «لا يُحِبُّ» و مضاف. معنی: هر/تمام.
- كَفّارٍ: مضافٌالیه مجرور؛ صیغه مبالغه بر وزن «فعّال» از ریشه: ك-ف-ر. معنی: بسیار ناسپاس/بسیار کافر.
- أَثيمٍ: صفت برای «كفّارٍ» مجرور تابع آن. ریشه: أ-ث-م. معنی: بسیار گناهکار.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبری با نفی محبّت الهی.
- نکته: «كفّار» صیغه مبالغه است؛ شدتِ کفران/ناسپاسی. پیوند معنایی: رباخواری از مصادیق کفران نعمت و ستم است، و چنین خصلتی محبوب خدا نیست.
ترجمهٔ تحتاللفظی کل آیه: خدا ربا را نابود میکند و صدقات را میافزاید، و خدا دوست ندارد هر ناسپاسِ بسیار گناهکار را. | 