الَّذينَ يُنفِقونَ أَموالَهُم بِاللَّيلِ وَالنَّهارِ سِرًّا وَعَلانِيَةً - ترجمهٔ تحتاللفظی: کسانی که اموالشان را در شب و روز، پنهانی و آشکارا خرج میکنند.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی و معنا:
- الَّذينَ: اسم موصول جمع مذکر. نقش: مبتدا/موصول که جملهٔ صلهاش آن را توضیح میدهد. معنا: کسانی که.
- يُنفِقونَ: فعل مضارع مرفوع، باب إفعال، صیغهٔ جمع مذکر غایب (آنها). ریشه: ن-ف-ق. نقش: فعل صلهٔ موصول. معنا: خرج میکنند/انفاق میکنند.
- أَموالَ-هم: أموالَ (جمع مال، منصوب) مفعولبه؛ ـهم ضمیر متصل، مضافٌالیه. ریشهٔ «مال»: م-و-ل. معنا: اموالشان.
- بِاللَّيلِ: جار و مجرور (باءِ حرف جر + اللّیلِ اسم مجرور). نقش: قید زمان برای يُنفِقون. ریشهٔ «لیل»: ل-ي-ل. معنا: در شب.
- وَالنَّهارِ: معطوف بر اللّیلِ و مجرور. ریشه: ن-ه-ر. معنا: و روز.
- سِرًّا: حال/قید، منصوب. ریشه: س-ر-ر. معنا: پنهانی.
- وَعَلانِيَةً: معطوف بر سِرًّا، حال/قید، منصوب. ریشه: ع-ل-ن. معنا: آشکارا.
نکتهٔ نحوی: «الذین» موصول است و «ينفقون…» صلهٔ آن؛ «بالليل والنهار» و «سِرًّا وعلانيةً» دو محور قیدی (زمان و شیوه) برای گسترهٔ انفاق را نشان میدهند.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبری توصیفی (جملهٔ موصولی).
- نکتهٔ معنایی: گستردگی انفاقِ پیوسته (هر زمان و در هر حالت) و اخلاص (پنهان) همراه با الگو بودن (آشکار).
فَلَهُم أَجرُهُم عِندَ رَبِّهِم - ترجمهٔ تحتاللفظی: پس برای آنان پاداششان نزد پروردگارشان است.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی و معنا:
- فَ: حرف تفریع/نتیجه. معنا: پس/بنابراین.
- لَهُم: جار و مجرور (لام اختصاص) + ضمیر جمع. نقش: خبر مقدم. معنا: برای آنان.
- أَجرُ-هُم: أجرُ (مبتدا مؤخر مرفوع) + ـهم مضافٌالیه. ریشه: أ-ج-ر. معنا: پاداششان.
- عِندَ: ظرف مکان منصوب، مضاف. معنا: نزد/پیش.
- رَبِّ-هِم: ربّ (مضافٌالیه مجرور) + ـهم ضمیر. ریشه: ر-ب-ب. معنا: پروردگارشان.
نکتهٔ نحوی: تقدیم جار و مجرور «لهم» افادهٔ حصر نسبی میدهد؛ تأکید بر اینکه پاداش، ویژهٔ آنان است.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبری انشاییِ وعدهای (خبر به قصد وعده).
- نکتهٔ معنایی: تضمین پاداش نزد خدا، نه نزد مردم؛ یعنی معیار، ارزیابی الهی است.
وَلا خَوفٌ عَلَيهِم - ترجمهٔ تحتاللفظی: و هیچ ترسی بر آنان نیست.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی و معنا:
- وَ: حرف عطف.
- لا: لاى نفی جنس.
- خَوفٌ: اسم «لا» منصوب لفظاً با تنوین فتح مقدر؟ در رسمالخط میآید مرفوعنما، اما در اعراب، اسم «لا» مبنی بر الفتح بدون تنوین یا منصوب است؛ در این ترکیب بهصورت اسم «لا» آمده و خبر در ادامه میآید. معنا: ترس.
- عَلَيهِم: جار و مجرور متعلق به خبر محذوف/مقدّر (استقرار/ثابت)؛ تقدیر: «مُستقرٌّ عليهم». معنا: بر آنان.
نکتهٔ نحوی: ساخت «لا خوفٌ عليهم» نفی مطلقِ ترس نسبت به ایشان را میرساند.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبری نفی.
- نکتهٔ معنایی: رفع نگرانی آینده؛ اهل انفاقِ خالص از بیم محروماند.
وَلا هُم يَحزَنونَ - ترجمهٔ تحتاللفظی: و آنان اندوهگین نمیشوند.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی و معنا:
- وَ: حرف عطف.
- لا: حرف نفی (لا النافیة).
- هُم: ضمیر منفصل مبتدا/تأكيدی (برای تأکید بر فاعل).
- يَحزَنونَ: فعل مضارع مرفوع، جمع مذکر غایب. ریشه: ح-ز-ن. نقش: خبر در تحلیل اسمی یا فعل با فاعل ضمیر مستتر/ظاهر (هم). معنا: اندوهگین میشوند → با نفی: نمیشوند.
نکتهٔ نحوی: آوردن «هم» با فعل مضارع نفیشده، تأکید بر دوریِ آنان از اندوه است.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبری نفی.
- نکتهٔ معنایی: آرامش از گذشته و حال؛ نه ترس از آینده (جملهٔ قبل)، نه اندوه از گذشته/از دسترفتهها.
ترجمهٔ تحتاللفظی کل آیه:
کسانی که اموالشان را شب و روز، پنهانی و آشکارا انفاق میکنند، پس برای آنان پاداششان نزد پروردگارشان است، و نه ترسی بر آنان است و نه آنان اندوهگین میشوند. | 