آیه: «وَما أَنفَقتُم مِن نَفَقَةٍ أَو نَذَرتُم مِن نَذرٍ فَإِنَّ اللَّهَ يَعلَمُهُ ۗ وَما لِلظّالِمينَ مِن أَنصارٍ» - جمله: «وَما أَنفَقتُم مِن نَفَقَةٍ»
- ترجمهٔ تحتاللفظی: و هرچه خرج کردید از هزینه/انفاقی
- تجزیهٔ صرفی و نحوی واژهها:
- وَ: حرف عطف، معنی: «و»
- ما: اسم شرط/موصول عامه برای «هرچه»، مبنی، محلّاً منصوب بهعنوان مفعولِ فعل بعد (یا مفعول مطلق/مفعول به موصولی؛ فهم ساده: «هر چیزی که…»)
- أَنفَقتُم: فعل ماضی + ضمیر فاعل «تم»
- ریشه: ن-ف-ق
- صیغه: ماضی، باب افعال (أَنفَقَ)، مخاطب جمع (شما)
- نقش: فعل جمله، فاعلش ضمیر «تم» (شما)
- معنی: «انفاق کردید/خرج کردید»
- مِن: حرف جرّ، برای تبعیض/بیان جنس
- نَفَقَةٍ: اسم مجرور به «مِن»، نکره
- ریشه: ن-ف-ق
- معنی: هزینه/انفاق
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبری شرطیِ آغازین (نیمجملهٔ شرط)
- نکته: «ما» عموم را میرساند؛ هر نوع خرج در راه خدا را شامل میشود.
- جمله: «أَو نَذَرتُم مِن نَذرٍ»
- ترجمهٔ تحتاللفظی: یا هر نذری را نذر کردید از نذری
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- أَو: حرف عطف، «یا»، در ادامهٔ «ما… أنفقتم»
- نَذَرتُم: فعل ماضی + ضمیر فاعل «تم»
- ریشه: ن-ذ-ر
- صیغه: ماضی، مخاطب جمع
- معنی: نذر کردید
- مِن: حرف جرّ
- نَذرٍ: اسم مجرور به «مِن»
- ریشه: ن-ذ-ر
- معنی: نذر، عهدِ قربی
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبری معطوف به جملهٔ شرطی قبلی
- نکته: شامل هر نوع عهد و التزامی است که به عنوان نذر بر خود میگذارید.
- جمله: «فَإِنَّ اللَّهَ يَعلَمُهُ»
- ترجمهٔ تحتاللفظی: پس یقیناً خدا آن را میداند
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- فَ: فاءِ تفریع/جواب شرط، پیوندِ نتیجه به شرط
- إِنَّ: حرف تأکید و نصب
- اللَّهَ: اسم «إِنَّ» منصوب
- يَعلَمُهُ: فعل مضارع مرفوع + ضمیر مفعولی «ه»
- فعل: يَعلَمُ
- ریشه: ع-ل-م
- صیغه: مضارع، غایب مفرد (او میداند)
- نقش: خبر «إِنَّ»
- معنی: میداند
- «هُ»: ضمیر مفعول به، برمیگردد به «ما»ی موصول/شرط (یعنی هر انفاق و هر نذر)
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبری مؤکَّد
- نکته: تأکید بر احاطهٔ علمی الهی؛ هیچ خرج یا نذری پنهان نمیماند و ثبت میشود.
- جمله: «وَما لِلظّالِمينَ مِن أَنصارٍ»
- ترجمهٔ تحتاللفظی: و بیمانندِ ستمکاران را هیچ یاوری نیست
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- وَ: حرف عطف
- ما: حرف نفی (در این ساختار، «نیست»)
- لِ: حرف جرّ دالّ بر اختصاص/استحقاق
- الظّالِمينَ: اسم مجرور به «لِ»، جمع مذکّر سالم
- ریشه: ظ-ل-م
- معنی: ستمکاران
- مِن: حرف جرّ زائد برای تأکید بر نفی (زائدهٔ بیانیه بعد از نفی)
- أَنصارٍ: اسم مجرور لفظاً به «مِن» ولی محلّاً مبتدا/اسم «ما»ی نافیه محذوف؟ در تحلیل ساده: «یاورانی» در سیاق نفی، نکره
- ریشه: ن-ص-ر
- معنی: یاوران، کمککنندگان
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبری نفی
- نکته: نفی کامل هر نوع یاوری برای ستمگران؛ «مِن» نکره را در سیاق نفی به «هیچ» میرساند (تأکید بر صفر بودن یاور).
ترجمهٔ تحتاللفظی کل آیه: و هرچه انفاق کردید یا هر نذری نذر کردید، پس بیگمان خدا آن را میداند؛ و ستمکاران هیچ یاوری ندارند. | 