- مَثَلُ الَّذينَ يُنفِقونَ أَموالَهُم في سَبيلِ اللَّهِ
- ترجمهٔ تحتاللفظی: نمونه/داستانِ کسانی که اموالشان را در راهِ خدا خرج میکنند
- تجزیهٔ صرفی و نحوی واژهها:
- مَثَلُ: اسم، مفرد، مرفوع (مبتدا). ریشه: م-ث-ل. معنی: نمونه، داستان، مانند.
- الَّذينَ: اسم موصول جمع مذکر. نقش: مضافالیه برای «مثل» با تقدیر «مثلُ الذين»، و در عین حال آغاز جملهٔ موصولی که خبر مبتدا را کامل میکند.
- يُنفِقونَ: فعل مضارع مرفوع (علامت رفع: ثبوت نون). ریشه: ن-ف-ق. باب: إفعال (أَنفَقَ). فاعل: واو جمع (آنها). معنی: خرج میکنند.
- أَموالَهُم: اسم جمع «مال» با ضمیر متصل «هم». منصوب بهعنوان مفعولٌبهِ «ينفقون». ریشه: م-و-ل. معنی: اموالشان.
- في: حرف جر. معنی: در.
- سَبيلِ: اسم مجرور بهسبب «في». ریشه: س-ب-ل. معنی: راه.
- اللَّهِ: لفظ جلاله، مجرور بهعنوان مضافٌالیه برای «سبيل». معنی: خدا.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبری توصیفی.
- نکته: «مثل» وعدهٔ یک تصویر تشبیهی را میدهد؛ مخاطب را آماده میکند برای قیاس روشنِ نتیجهٔ انفاق.
- كَمَثَلِ حَبَّةٍ
- ترجمهٔ تحتاللفظی: همچون دانهای
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- كَ: حرف تشبیه، مجرورکنندهٔ «مثل» بعد از خود (در ترکیب «كَمَثَلِ»).
- مَثَلِ: اسم مجرور به «ك». ریشه: م-ث-ل. معنی: مانند.
- حَبَّةٍ: اسم مفرد مؤنث، مجرور بهعنوان مضافٌالیه برای «مثل». ریشه: ح-ب-ب. معنی: دانه.
- نوع و نکته:
- نوع: خبری تشبیهی (بخش نخست تشبیه).
- نکته: آغاز تصویر کشاورزیِ ملموس برای توضیح اثر انفاق.
- أَنبَتَت سَبعَ سَنابِلَ
- ترجمهٔ تحتاللفظی: رویاند هفت خوشه
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- أَنبَتَت: فعل ماضی مؤنث مفرد. ریشه: ن-ب-ت. باب: إفعال (أَنبتَ). فاعل: ضمیر مستتر «هي» برمیگردد به «حَبّة». معنی: رویاند/رویانید.
- سَبعَ: عدد، منصوب بهعنوان مفعولٌبهِ «أنبتت». ریشه: س-ب-ع. معنی: هفت.
- سَنابِلَ: جمع «سُنبُلة»، منصوب بهعنوان تَمييزِ عدد «سبع». ریشه: س-ن-ب-ل. معنی: خوشهها.
- نوع و نکته:
- نوع: خبری توصیفی.
- نکته: «أنبتت» با فاعل مؤنث (حَبّة) نشان میدهد یک دانه، منشأ تکثیر فراوان میشود.
- في كُلِّ سُنبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ
- ترجمهٔ تحتاللفظی: در هر خوشهای صد دانه
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- في: حرف جر. معنی: در.
- كُلِّ: اسم مفرد مضاف، مجرور به «في». ریشه: ك-ل-ل. معنی: هر.
- سُنبُلَةٍ: اسم مجرور بهعنوان مضافٌإليه برای «كلّ». ریشه: س-ن-ب-ل. معنی: خوشه.
- مِائَةُ: عدد، مرفوع/مبني بحسب موقعه؛ در اینجا مبتدا مؤخّر یا بدل/عطف بیان برای «سبع سنابل» در تقدیرِ خبرِ محذوف؛ از نظر عمل بر «حَبّةٍ» اضافه میشود. ریشه: — (عدد بسیط). معنی: صد.
- حَبَّةٍ: اسم مفرد، مجرور بهعنوان مضافٌإليه برای «مائة». ریشه: ح-ب-ب. معنی: دانه.
- توضیح نحوی ساده: عبارت جار و مجرور «في كل سنبلة» خبر مقدّم، و «مائةُ حبةٍ» مبتدا مؤخّر برای بیان مقدار در هر خوشه است؛ یا بهعنوان جملهٔ حالیه برای «سنابل» نیز تفسیر میشود. هر دو قرائت، معنا را ثابت نگه میدارد.
- نوع و نکته:
- نوع: خبری عددی-توضیحی.
- نکته: تأکید بر تکاثرِ تصاعدی: از یک دانه به ۷ خوشه، در هر خوشه ۱۰۰ دانه.
- وَاللَّهُ يُضاعِفُ لِمَن يَشاءُ
- ترجمهٔ تحتاللفظی: و خدا میافزاید برای هر که بخواهد
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- وَ: حرف عطف. معنی: و.
- اللَّهُ: اسم جلاله، مرفوع بهعنوان مبتدا. معنی: خدا.
- يُضاعِفُ: فعل مضارع مرفوع. ریشه: ض-ع-ف. باب: مُفاعلة (ضَاعَفَ). فاعل: مستتر تقدیره «هو» (برمیگردد به «الله»). معنی: چند برابر میکند/میافزاید.
- لِمَن: لام جار + «مَن» اسم موصول/شرطی مبنی. ترکیباً جار و مجرور متعلق به «يضاعف». معنی: برای هر که.
- يَشاءُ: فعل مضارع مرفوع. ریشه: ش-ي-ء. معنی: بخواهد. فاعل: مستتر (او = خدا) یا عائد به «مَن» بسته به تفسیر؛ رایجتر: فاعلِ «يشاء» ضمیر مستتر «هو» راجع به «الله» است.
- نوع و نکته:
- نوع: خبری وعدهای.
- نکته: سقفِ پاداش محدود به ۷۰۰ نیست؛ افزون بر آن، افزایشی به ارادهٔ الهی ممکن است.
- وَاللَّهُ واسِعٌ عَليمٌ
- ترجمهٔ تحتاللفظی: و خدا گشایشگرِ داناست
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- وَ: حرف عطف. معنی: و.
- اللَّهُ: مبتدا مرفوع. معنی: خدا.
- واسِعٌ: خبر اول، نکرهٔ موصوفه. ریشه: و-س-ع. معنی: فراگیر/دارای گنجایش بیکران.
- عَليمٌ: خبر دوم (معطوف بدون حرف، بهصورت خبر ثانی). ریشه: ع-ل-م. معنی: دانای بسیار.
- نوع و نکته:
- نوع: خبری ثنایی (دو خبری).
- نکته: «واسع» ناظر به بیکرانی فضل و رزق؛ «علیم» ناظر به آگاهی نسبت به نیتها و شایستگیها در انفاق.
ترجمهٔ تحتاللفظی کل آیه: نمونهٔ کسانی که اموالشان را در راه خدا خرج میکنند، همچون دانهای است که هفت خوشه رویاند؛ در هر خوشهای صد دانه؛ و خدا برای هر که بخواهد چند برابر میکند، و خدا فراگیرِ داناست. | 