آیه: بقره، 260 - وَإِذ قالَ إِبراهيمُ رَبِّ أَرِني كَيفَ تُحيِي المَوتىٰ
- ترجمهٔ تحتاللفظی: و هنگامی که گفت ابراهیم: پروردگارا، به من بنمایان چگونه زنده میکنی مردگان را.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی واژهها:
- وَ: حرف عطف/استیناف.
- إِذ: ظرف زمان (وقتی که)، مضافالیه جمله بعد است.
- قالَ: فعل ماضی، ریشه: ق-و-ل، فاعل آن «إبراهيمُ».
- إِبراهيمُ: اسم عَلَم، فاعل مرفوع.
- رَبِّ: منادی مضاف، مجرور لفظاً بهخاطر ندا، ریشه: ر-ب-ب، معنی: پروردگار.
- أَرِني: فعل امر دعایی از باب إفعال «أرى يُري»، ریشه: ر-أ-ي؛ «ني» ضمیر مفعول (مرا). معنی: به من نشان بده.
- كَيفَ: اسم استفهام، مفعولفیه/حالی برای «تُحيي»، پرسش از چگونگی.
- تُحيِي: فعل مضارع، باب إفعال (أحيا يُحيي)، ریشه: ح-ي-ي، فاعل: مستتر (تو=خدا). معنی: زنده میکنی.
- المَوتىٰ: اسم جمع/اسم جنس، مفعولبه برای «تُحيي»، ریشه: م-و-ت، معنی: مردگان.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: جملهی خبری-نقلی با دعای التماسی (ندای «رَبِّ» و درخواست «أرني») و پرسش «كيف».
- نکته: درخواست دیدن کیفیت احیای مردگان برای رسیدن به اطمینان قلبی آغاز میشود.
- قالَ أَوَلَم تُؤمِن
- ترجمهٔ تحتاللفظی: فرمود: مگر نه اینکه ایمان آوردی؟
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- قالَ: فعل ماضی، ریشه: ق-و-ل؛ فاعل: خدا (مستفاد از سیاق).
- أَوَ: همزهٔ استفهام همراه با «و» عاطفه؛ همزه برای استفهام تقریری/توبیخیِ ملایم.
- لَم: حرف نفی و جزم.
- تُؤمِن: فعل مضارع مجزوم به «لم»، ریشه: أ-م-ن (آمَنَ یُؤمِن)، فاعل: ضمیر مستتر (تو=ابراهیم).
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: استفهام تقریری (پرسش برای تثبیت اینکه ایمان دارد).
- نکته: هدف، تأکید بر باور قلبی ابراهیم پیش از نشاندادن آیت است.
- قالَ بَلىٰ وَلٰكِن لِيَطمَئِنَّ قَلبي
- ترجمهٔ تحتاللفظی: گفت: آری، ولی تا اینکه آرام گیرد دلم.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- قالَ: فعل ماضی، ریشه: ق-و-ل؛ فاعل: ابراهیم.
- بَلىٰ: حرف جواب برای نقض نفی قبلی (یعنی: چرا/بله، ایمان آوردهام).
- وَلٰكِن: «واو» عطف + «لكن» حرف استدراک (اما).
- لِ: لام تعلیل.
- يَطمَئِنَّ: فعل مضارع منصوب/مؤکد به نون ثقیله، ریشه: ط-م-أ-ن (اطمأنّ يطمئنّ)، فاعل: «قَلبي». معنی: آرام گیرد/اطمینان یابد.
- قَلبي: اسم، مرفوع بهعنوان فاعل «يطمئنّ»، مضاف + «ي» ضمیر متکلم (دلِ من).
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبری با تعلیلِ درخواست.
- نکته: تفاوت بین ایمان (تصدیق) و اطمینان (سکون قلب) بیان میشود؛ طلبِ مشاهده برای ارتقای سکینه.
- قالَ فَخُذ أَربَعَةً مِنَ الطَّيرِ
- ترجمهٔ تحتاللفظی: فرمود: پس بگیر چهار تا از پرندگان.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- قالَ: فعل ماضی؛ فاعل: خدا.
- فَ: فای تفریع (نتیجه/گام بعد).
- خُذ: فعل امر از «أخذ يأخذ»، ریشه: أ-خ-ذ؛ فاعل: ضمیر مستتر (تو).
- أَربَعَةً: عدد منصوب مفعولبه «خُذ»، مطابق معدود مؤنث «الطير» در عربی غالباً جمع غیرعاقل مفرد مؤنث در تطابق عددی لحاظ میشود؛ hence «أربعةً» با تاء.
- مِنَ: حرف جر.
- الطَّيرِ: اسم مجرور به «من»، ریشه: ط-ي-ر، معنی: پرندگان/مرغان.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: امر.
- نکته: آغاز آزمون عملی برای نمایش کیفیت احیاء.
- فَصُرْهُنَّ إِلَيكَ
- ترجمهٔ تحتاللفظی: پس مایلشان کن به سوی خودت/آنها را به خود نزدیک کن (و رامشان کن).
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- فَ: فای تفریع.
- صُرْهُنَّ: فعل امر «صُرْ» از ریشه: ص-و-ر/ص-ر-ر در معنای «مالِکردن/قطع و تکهتکه/جمعکردن و بهسوی خود برگرداندن»؛ «هنّ» ضمیر مفعول جمع مؤنث (آنها). نون تشدید بهخاطر «هنّ».
- نکته لغوی: «صُرْهُنَّ إِلَيْكَ» در تفسیرها دو معنا دارد: الف) رام و مایل به خودت کن، ب) قطعهقطعه کن و نزد خودت بگذار. هر دو در سیاق بعدی (تقسیم بر کوهها) قابل جمع است: رام کردن برای شناسایی، سپس قطعهقطعهکردن.
- إِلَيكَ: جار و مجرور (به سوی تو).
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: امر.
- نکته: آمادهسازی پرندگان برای مرحله بعد (تمییز و آمادهسازی اجزا).
- ثُمَّ اجعَل عَلىٰ كُلِّ جَبَلٍ مِنهُنَّ جُزءًا
- ترجمهٔ تحتاللفظی: سپس بگذار بر هر کوهی از آنها پارهای.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- ثُمَّ: حرف عطف برای تراخی (فاصله زمانی/ترتیب بعدی).
- اجعَل: فعل امر از «جعل يجعل»، ریشه: ج-ع-ل، معنی: قرار بده/بگذار.
- عَلىٰ: حرف جر.
- كُلِّ: اسم مجرور مضاف، معنی: هر.
- جَبَلٍ: اسم مجرور به «على»، مضافالیه «کلّ»، ریشه: ج-ب-ل، معنی: کوه.
- مِنهُنَّ: «من» حرف جر + «هنّ» ضمیر جمع مؤنث (از آنها)، جار و مجرور متعلق به «جزءًا» (بیان منشأ).
- جُزءًا: مفعولبه دوم «اجعل» (یا مفعول مطلق نوعی)، نکره برای بیان «پاره/ قسمت».
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: امر.
- نکته: پراکندن اجزای پرندگان بر ستیغهای متعدد برای روشنتر شدن معجزهٔ جمع و احیاء.
- ثُمَّ ادعُهُنَّ يَأتينَكَ سَعيًا
- ترجمهٔ تحتاللفظی: سپس بخوانشان، نزد تو میآیند شتابان.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- ثُمَّ: حرف عطفِ تراخی.
- ادعُهُنَّ: فعل امر از «دعا يدعو»، ریشه: د-ع-و؛ «هنّ» مفعولبه (آنها را بخوان).
- يَأتينَكَ: فعل مضارع مرفوع «يأتينَ» از ریشه: أ-ت-ي (آمدن) با نون نسوه برای جمع مؤنث؛ فاعل: ضمیر جمع مؤنث مستتر در صیغه؛ «كَ» ضمیر مفعولله/جار و مجرور محذوف تقدیراً بهصورت «إليك» فهمیده میشود؛ در ظاهر «كَ» مفعولبه ثانی برای «يأتينك» بهصورت مفعولبه غیر مستقیم (ضمیر متصل مفعولی).
- سَعيًا: حال یا مفعول مطلق نوعی، مصدر از «سعى يسعى»، ریشه: س-ع-ي؛ معنی: شتابان/با شتاب.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: امر بههمراه خبر وعدهای.
- نکته: تضمین الهیِ زندهشدن و بازگشت اجزا به صورت موجود زنده و مطیع.
- وَاعلَم أَنَّ اللَّهَ عَزيزٌ حَكيمٌ
- ترجمهٔ تحتاللفظی: و بدان که خداوند شکستناپذیرِ حکیم است.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- وَ: حرف عطف.
- اعلَم: فعل امر از «علم يعلم»، ریشه: ع-ل-م؛ معنی: بدان/آگاه باش.
- أَنَّ: حرف نصب و تأکید.
- اللَّهَ: اسم «أنّ» منصوب.
- عَزيزٌ: خبر اول «أنّ» مرفوع؛ ریشه: ع-ز-ز، معنی: شکستناپذیر، نیرومند.
- حَكيمٌ: خبر دوم «أنّ» مرفوع؛ ریشه: ح-ك-م، معنی: فرزانه/حکمتدار.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: امر آموزشی همراه با جملهٔ تأکیدی.
- نکته: جمع بین قدرت مطلقه (عزیز) و حکمت کامل (حکیم) بهعنوان پشتوانهٔ معجزه.
ترجمهٔ تحتاللفظی کل آیه: و چون گفت ابراهیم: پروردگارا، به من بنمایان چگونه زنده میکنی مردگان را. فرمود: مگر نه اینکه ایمان آوردی؟ گفت: آری، ولی تا اینکه آرام گیرد دلم. فرمود: پس چهار تا از پرندگان را بگیر، و آنها را به سوی خود مایل/آماده کن، سپس بر هر کوهی از آنها پارهای بگذار، سپس بخوانشان، نزد تو شتابان میآیند. و بدان که خدا شکستناپذیرِ حکیم است. | 