۱) وَلَمّا بَرَزوا لِجالوتَ وَجُنودِهِ - ترجمهٔ تحتاللفظی: و زمانی که روبهرو شدند/به میدان درآمدند برای/در برابرِ جالوت و سپاهیانش
- تجزیهٔ صرفی و نحوی واژهها:
- وَ: حرف عطف.
- لَمّا: حرف شرط/زمان (وقتی که).
- بَرَزوا: فعل ماضی، جمع مذکر غایب، ریشه: ب-ر-ز (برز = آشکار/به میدان درآمد). فاعل: واو جماعت. نقش: فعلِ جملهٔ شرطی.
- لِـ: حرف جر (برای/بهسوی/در برابر).
- جالوتِ: اسم عَلَم مجرور به لام، کسرة ظاهر، نقش: اسم مجرور (مجرورِ حرف جر).
- وَ: حرف عطف.
- جُنودِهِ: جُنودِ: جمع «جُند» (سپاه)، مجرور به عطف بر «جالوتِ»، «هِ» ضمیر متصل مجرور (او= جالوت). نقش: اسم مجرور معطوف.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبری (جملهٔ شرطی زمانی با لمّا).
- نکته: «برزوا» تصویرِ رویارویی در میدان نبرد است؛ «لِـ» اینجا معنای «در برابرِ» میدهد.
۲) قالوا رَبَّنا أَفرِغ عَلَينا صَبرًا - ترجمهٔ تحتاللفظی: گفتند: پروردگارِ ما، فرو ریز بر ما شکیباییای
- تجزیهٔ صرفی و نحوی واژهها:
- قالوا: فعل ماضی، جمع مذکر غایب، ریشه: ق-و-ل (گفتن). فاعل: واو جماعت.
- رَبَّنا: رَبَّ: منادی مضاف (در محل نصب به تقدیر «یا»)، ریشه: ر-ب-ب (پروردن/مالکیت و تدبیر). «نا» ضمیر متصل مضافٌالیه (ما).
- أَفرِغ: فعل امر، مخاطب: مفرد مذکر (خطاب به خدا)، ریشه: ف-ر-غ (ریختن/تهیکردن؛ در باب إفعال = فرو ریختن کامل). نقش: فعل دعایی/امر التماس.
- عَلَينا: حرف جر «على» + «نا» ضمیر متصل مجرور (بر ما). جار و مجرورِ متعلق به «أفرغ».
- صَبرًا: مفعولٌبه منصوب نکره، ریشه: ص-ب-ر (شکیبایی).
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: دعایی/امر التماس (به درگاه خدا).
- نکته: «أفرغ» القای فراوانی و فراگیری دارد؛ گویی «صبوری را یکباره و فراگیر بر ما بریز».
۳) وَثَبِّت أَقدامَنا - ترجمهٔ تحتاللفظی: و استوار بدار پاهایِ ما
- تجزیهٔ صرفی و نحوی واژهها:
- وَ: حرف عطف.
- ثَبِّت: فعل امر، مخاطب: مفرد مذکر (خطاب به خدا)، ریشه: ث-ب-ت (استوار شدن/کردن)، باب تفعیل (تثبیت کردن). نوع: دعایی.
- أَقدامَنا: أقدامَ: مفعولٌبه منصوب، جمع «قَدَم» (پا)، ریشه: ق-د-م. «نا» ضمیر متصل مضافٌالیه (ما).
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: دعایی/امر التماس.
- نکته: «تثبیت قدم» کنایه از پایداری و نلغزیدن در میدان و در تصمیم است.
۴) وَانصُرنا عَلَى القَومِ الكافِرينَ - ترجمهٔ تحتاللفظی: و یاریمان ده بر/علیهِ قومِ کافران
- تجزیهٔ صرفی و نحوی واژهها:
- وَ: حرف عطف.
- انصُرنا: انصُر: فعل امر، ریشه: ن-ص-ر (یاری کردن)، مخاطب: مفرد مذکر (خدا). «نا» مفعولٌبه (ما را).
- عَلَى: حرف جر (بر/علیهِ).
- القَومِ: اسم مجرور به «على»، مفرد جمعی (قوم/گروه)، ریشه: ق-و-م (ایستادن/قوم).
- الكافِرينَ: صفتِ «القومِ»، جمع مذکر سالم، مجرور به تبع موصوف، ریشه: ك-ف-ر (پوشاندن/انکار کردن).
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: دعایی/امر التماس.
- نکته: «انصرنا على» بیان طلب غلبه و پیروزی بر دشمن است؛ «القوم الكافرین» توصیف هویتیِ طرف مقابل در سیاق نبرد عقیدتی است.
ترجمهٔ تحتاللفظیِ کل آیه: و هنگامی که در برابرِ جالوت و سپاهیانش صفآراستند، گفتند: پروردگار ما، بر ما شکیبایی فرو ریز و پاهای ما را استوار بدار، و ما را بر گروهِ کافران یاری کن. | 