۱) وَإِذا طَلَّقتُمُ النِّساءَ - ترجمهٔ تحتاللفظی: و هنگامی که شما زنان را طلاق دادید،
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- وَ: حرف عطف.
- إِذا: ظرف زمان شرطی، غیر جازم، «وقتی که».
- طَلَّقْتُم: فعل ماضی، مخاطب جمع (تم). ریشه: ط-ل-ق. فاعل: ضمیر متصل «تم».
- النِّساءَ: مفعولبه منصوب، جمع.
- نوع جمله و نکته: جملهٔ شرطیهٔ خبری (مقدمهٔ شرط). نکته: «إذا» شرطی است و جوابش در ادامه میآید.
۲) فَبَلَغنَ أَجَلَهُنَّ - ترجمهٔ تحتاللفظی: پس به سرآمد (مدت) خود رسیدند،
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- فَ: فاء تفریع/سببیه، پیوند به شرط قبلی.
- بَلَغْنَ: فعل ماضی، فاعل: ضمیر «نَ» برای جمع مؤنث. ریشه: ب-ل-غ.
- أَجَلَهُنَّ: مفعولبه منصوب + ضمیر متصل «هنّ» مضافٌالیه.
- نوع جمله و نکته: خبری، ادامهٔ شرط. نکته: منظور از «أجل» پایان عده است.
۳) فَأَمسِكوهُنَّ بِمَعروفٍ - ترجمهٔ تحتاللفظی: پس آنان را به شیوهای پسندیده نگه دارید،
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- فَ: فاء جواب/تفریع.
- أَمسِكوا: فعل امر جمع (خطاب به مردان)، ریشه: م-س-ك.
- هُنَّ: ضمیر مفعولی برای جمع مؤنث (زنان).
- بِمَعروفٍ: جار و مجرور، حال/قید کیفیت؛ «با نیکیِ شناختهشده/معیار عرف پسند».
- نوع جمله و نکته: امر. نکته: «امساک» یعنی رجوع/نگهداشتن در زمان عده همراه با رفتار درست.
۴) أَو سَرِّحوهُنَّ بِمَعروفٍ - ترجمهٔ تحتاللفظی: یا آنان را به نیکویی رها کنید،
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- أَو: حرف عطفِ تخییری.
- سَرِّحوا: فعل امر جمع، ریشه: س-ر-ح (رها کردن/فرستادن).
- هُنَّ: ضمیر مفعولی جمع مؤنث.
- بِمَعروفٍ: جار و مجرور، حال/قید کیفیت.
- نوع جمله و نکته: امر تخییری. نکته: دو راه پیش رو پس از عده: یا نگهداشتن شایسته یا رهاسازی شایسته.
۵) وَلا تُمسِكوهُنَّ ضِرارًا لِتَعتَدوا - ترجمهٔ تحتاللفظی: و آنان را از روی زیانرسانی نگه ندارید تا تعدی کنید،
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- وَ: حرف عطف.
- لا تُمسِكوا: «لا» نهی + فعل مضارع مجزوم به حذف نون (برای جمع). ریشه: م-س-ك.
- هُنَّ: ضمیر مفعولی جمع مؤنث.
- ضِرارًا: مفعولٌله/حال به معنای «از روی زیان»، مصدر منصوب. ریشه: ض-ر-ر.
- لِتَعتَدوا: لام تعلیل + فعل مضارع منصوب، ریشه: ع-د-و (تجاوز/تعدی). فاعل: ضمیر مستتر «أنتم».
- نوع جمله و نکته: نهی. نکته: منع از سوءاستفادهٔ حقوقی (حبس زن در عده برای آزار یا جلوگیری از ازدواج).
۶) وَمَن يَفعَل ذٰلِكَ فَقَد ظَلَمَ نَفسَهُ - ترجمهٔ تحتاللفظی: و هر کس این کار را بکند، پس قطعاً بر خود ستم کرده است،
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- وَ: حرف عطف.
- مَن: اسم شرط عام.
- يَفعَل: فعل مضارع مجزوم به شرط (ساکن)، ریشه: ف-ع-ل. فاعل: مستتر «هو».
- ذٰلِكَ: اسم اشاره، مفعولبه.
- فَقَد: فاء رابطة جواب الشرط + «قد» للتحقیق.
- ظَلَمَ: فعل ماضی، ریشه: ظ-ل-م.
- نَفسَهُ: مفعولبه + ضمیر «ه».
- نوع جمله و نکته: شرطیه + خبر مؤکد. نکته: نتیجهٔ نگهداشتنِ آزارگرانه، ظلم به خود است.
۷) وَلا تَتَّخِذوا آياتِ اللَّهِ هُزُوًا - ترجمهٔ تحتاللفظی: و آیات خدا را بازیچه مگیرید،
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- وَ: حرف عطف.
- لا تَتَّخِذوا: نهی + مضارع مجزوم به حذف نون، ریشه: أ-خ-ذ (اتّخذ: گرفتَن بهعنوانِ).
- آياتِ: مفعولبه اولِ «تتخذوا»، مضاف.
- اللَّهِ: مضافٌالیه.
- هُزُوًا: مفعولبه دوم یا مفعول مطلق به معنای «مسخره/بازیچه»، مصدر منصوب. ریشه: ه-ز-أ.
- نوع جمله و نکته: نهی. نکته: هشدار در برابر بیاعتنایی عملی به احکام خانواده.
۸) وَاذكُروا نِعمَتَ اللَّهِ عَلَيكُم - ترجمهٔ تحتاللفظی: و نعمتِ خدا را بر خود به یاد آورید،
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- وَ: حرف عطف.
- اذكُروا: فعل امر جمع، ریشه: ذ-ك-ر.
- نِعمَتَ: مفعولبه منصوب، مفرد.
- اللَّهِ: مضافٌالیه.
- عَلَيكُم: جار و مجرور متعلق به «نعمة» یا به «اذكروا» برای بیان تعلق.
- نوع جمله و نکته: امر. نکته: یادآوری نعمتها زمینهٔ تقوا و حسنرفتار است.
۹) وَما أَنزَلَ عَلَيكُم مِنَ الكِتابِ وَالحِكمَةِ يَعِظُكُم بِهِ - ترجمهٔ تحتاللفظی: و آنچه بر شما از کتاب و حکمت نازل کرد، شما را بدان پند میدهد،
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- وَما: «واو» عطف + «ما» موصوله (آنچه).
- أَنزَلَ: فعل ماضی، ریشه: ن-ز-ل. فاعل: مستتر «هو» (خدا).
- عَلَيكُم: جار و مجرور.
- مِنَ الكِتابِ وَالحِكمَةِ: «مِن» برای تبعیض/بیان جنس + عطف «والحکمة». هر دو مجرور.
- يَعِظُكُم: فعل مضارع مرفوع، ریشه: و-ع-ظ (موعظه). فاعل: مستتر «هو» راجع به «ما أَنزل». «كُم»: مفعولبه.
- بِهِ: جار و مجرور، ضمیر به «ما أنزل» برمیگردد.
- نوع جمله و نکته: خبری. نکته: کارکرد «کتاب و حکمت» ارشاد و پند است؛ «ما» موصول فاعلِ «يعظكم» است.
۱۰) وَاتَّقُوا اللَّهَ - ترجمهٔ تحتاللفظی: و از خدا پروا کنید،
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- وَ: حرف عطف.
- اتَّقوا: فعل امر جمع از «اتّقى»، ریشه: و-ق-ي (پرهیز/حفاظت).
- اللَّهَ: مفعولبه (منصوب لفظاً).
- نوع جمله و نکته: امر. نکته: فرمان کلیدی برای رعایت حدود در طلاق.
۱۱) وَاعلَموا أَنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيءٍ عَليمٌ - ترجمهٔ تحتاللفظی: و بدانید که خدا به هر چیزی داناست،
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- وَ: حرف عطف.
- اعلَموا: فعل امر جمع، ریشه: ع-ل-م.
- أَنَّ: حرف مشبه بالفعل ناسخ.
- اللَّهَ: اسم «أنَّ» منصوب.
- بِكُلِّ: جار و مجرور (باء + کلّ) متعلق به «عليم».
- شَيءٍ: مضافٌالیه مجرور برای «کلّ».
- عَليمٌ: خبر «أنَّ» مرفوع، صیغهٔ مبالغه.
- نوع جمله و نکته: امر + جملهٔ مصدریهٔ خبری. نکته: علم فراگیر الهی هشدارِ نهایی برای مراقبت از نیتها و اعمال است.
— — —
ترجمهٔ تحتاللفظیِ کل آیه:
و هنگامی که زنان را طلاق دادید و به سرآمد عدهشان رسیدند، پس یا آنان را به شیوهای پسندیده نگه دارید یا آنان را به نیکویی رها کنید؛ و آنان را برای زیانرساندن نگه ندارید تا تجاوز کنید، و هر کس این کار را بکند، پس بیگمان به خویش ستم کرده است. و آیات خدا را بازیچه مگیرید، و نعمت خدا را بر خود یاد کنید، و آنچه از کتاب و حکمت بر شما نازل کرد که بدان شما را پند میدهد، و از خدا پروا کنید، و بدانید که خداوند به هر چیزی داناست. | 