۱) زُيِّنَ لِلَّذينَ كَفَرُوا الحَياةُ الدُّنيا - ترجمهٔ تحتاللفظی: آراسته شد برای کسانی که کافر شدند زندگیِ دنیا.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی و ریشهها:
- زُيِّنَ: فعل ماضی مجهول، باب تفعیل، صیغهٔ مفرد غایب. ریشه: ز-ي-ن (زَيَّنَ → زُيِّنَ در مجهول). نقش: فعل جمله. فاعل در ساختار مجهول ذکر نشده (نائب فاعل بعداً میآید).
- لِلَّذينَ: جار و مجرور، حرف جر «لِـ» + اسم موصول جمع «الذين». نقش: متعلق به «زُيِّنَ» (برایِ چه کسی؟).
- كَفَرُوا: فعل ماضی، جمع غایب، ریشه: ك-ف-ر. نقش: صلهٔ «الذين»؛ ضمیر واو فاعلِ «كفروا».
- الحَياةُ: اسم مفرد مؤنث، ریشه: ح-ي-ي. نقش: نائبِ فاعلِ «زُيِّنَ» و مرفوع با ضمه (چون فعل مجهول است، چیزی که آراسته شده «الحياةُ» بهعنوان نائب فاعل میآید).
- الدُّنيا: صفت (نعت) برای «الحياةُ»، مؤنث، ریشه: د-ن-و (أدنى/دنيا). تابع در اعراب و تعریف.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبری.
- نکته: «زُيِّنَ» به صورت مجهول، اشاره به این دارد که جلوهگری دنیا برای کافران رخ داده/داده میشود (اسناد به سببهای پنهان؛ از سنّت الهی و وسوسهٔ نفس/شیطان فهمیده میشود) و «الدنيا» قید حقارت و نزدیک بودن است.
۲) وَيَسخَرونَ مِنَ الَّذينَ آمَنوا - ترجمهٔ تحتاللفظی: و مسخره میکنند از کسانی که ایمان آوردند.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی و ریشهها:
- وَ: حرف عطف.
- يَسخَرونَ: فعل مضارع مرفوع، جمع غایب، ریشه: س-خ-ر (سَخِرَ). نقش: فعل جمله عطفشده به جملهٔ قبل.
- مِنَ: حرف جر.
- الَّذينَ: اسم موصول جمع، مجرور به «من». نقش: اسم مجرور و متمم «من».
- آمَنوا: فعل ماضی، جمع غایب، باب إفعال (آمَنَ)، ریشه: أ-م-ن. نقش: صلهٔ موصول؛ واو، فاعلِ «آمنوا».
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبری.
- نکته: استمرار در «يَسخَرونَ» (مضارع) عادتِ پیوستهٔ تمسخر را میرساند؛ «من» برای تبعیض/ابتدا نیست، همان حرف جرّ اصلی بعد از «سَخِرَ» است.
۳) وَالَّذينَ اتَّقَوا فَوقَهُم يَومَ القِيامَةِ - ترجمهٔ تحتاللفظی: و کسانی که پرهیز کردند بالاتر از آناناند در روز قیامت.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی و ریشهها:
- وَ: حرف عطف (انتقال به حکم مقابل).
- الَّذينَ: اسم موصول جمع، ریشه ندارد بهمعنای صرفی، نقش: مبتدا.
- اتَّقَوا: فعل ماضی، جمع غایب، باب افتعال (اتَّقى)، ریشه: و-ق-ي. نقش: صلهٔ موصول؛ واو فاعلِ «اتقوا».
- فَوقَ: ظرف مکان (اسم ظرف)، ریشه: ف-و-ق. نقش: خبر مقدّم یا خبرِ مبتدا بهصورت ظرف. مضاف.
- هُم: ضمیر منفصل، مبنی، مجرور لفظاً نیست؛ در ترکیب مضافالیه برای «فوقَ» میآید (فوقَهم = بالایِ ایشان).
- يَومَ: ظرف زمان منصوب، ریشه: ي-و-م. نقش: ظرف متعلق به محذوف (استقرار/کون) یا به خبر؛ مضاف.
- القِيامَةِ: اسم زمان/مصدر، مجرور بهعنوان مضافالیه «يوم». ریشه: ق-و-م.
- تقدیر نحوی رایج: «والذين اتقوا [كائنون] فوقَهم يومَ القيامةِ»؛ «الذين…» مبتدا، خبر محذوف تقدیر شده و «فوقَهم» متعلق به آن خبر است.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبری.
- نکته: تقابل معنایی با جملهٔ قبل؛ «فوقهم يوم القيامة» بر برتری نهاییِ باتقوا در آخرت تأکید میکند، حتی اگر در دنیا مورد تمسخر باشند.
۴) وَاللَّهُ يَرزُقُ مَن يَشاءُ بِغَيرِ حِسابٍ - ترجمهٔ تحتاللفظی: و خدا روزی میدهد هر که را بخواهد بیحساب.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی و ریشهها:
- وَ: حرف عطف استینافی (آغاز جملهٔ تازه با پیوند معنایی).
- اللَّهُ: اسم جلاله، مبتدا مرفوع.
- يَرزُقُ: فعل مضارع مرفوع، مفرد غایب، ریشه: ر-ز-ق. نقش: خبرِ مبتدا (جملهٔ فعلیه در محلّ رفع خبر برای «الله»).
- مَن: اسم موصول عامّ برای عاقل، مبنی، در محلّ نصب مفعولٌبه برای «يرزق».
- يَشاءُ: فعل مضارع مرفوع، ریشه: ش-ي-ء (شاء). نقش: صلهٔ «مَن»؛ فاعلِ «يشاء» ضمیر مستتر (او = خدا).
- بِغَيرِ: حرف جر «بِـ» + اسم «غير» (مجرور). نقش: جار و مجرور، حال یا مفعولٌفيه معنوی برای «يرزق» (چگونه؟ بیحساب).
- حِسابٍ: مضافالیه برای «غير» و مجرور. ریشه: ح-س-ب.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبری.
- نکته: «بغير حساب» یعنی روزیرسانیِ فراخ و خارج از سنجش معمول بشر؛ هم در دنیا و هم آخرت را میتواند دربر گیرد و پشتوانهٔ برتریِ پرهیزگاران است.
ترجمهٔ تحتاللفظی کل آیه: آراسته شد برای کسانی که کافر شدند زندگیِ دنیا، و مسخره میکنند از کسانی که ایمان آوردند؛ و کسانی که پرهیز کردند بالاتر از آناناند در روز قیامت؛ و خدا روزی میدهد هر که را بخواهد بیحساب. | 