وَقاتِلوا في سَبيلِ اللَّهِ الَّذينَ يُقاتِلونَكُم - ترجمهٔ تحتاللفظی: «و بجنگید در راهِ خدا با کسانی که با شما میجنگند»
- تجزیهٔ صرفی و نحوی ساده:
- وَ: حرف عطف.
- قاتِلوا: فعل امر، مخاطب جمع (شما)، از ریشهٔ ثلاثی «ق-ت-ل» باب مفاعله (قاتلَ). نقش: فعل جمله.
- في: حرف جر (در).
- سبيلِ: اسم مجرور به «في»، مفرد، مضاف؛ ریشهٔ «س-ب-ل».
- اللَّهِ: لفظ جلالة، اسم مجرور بهعنوان مضافٌإلیه برای «سبيل».
- الَّذينَ: اسم موصول، جمع مذکر عاقل، نقش: مفعولٌبهِ «قاتِلوا» (بر سرِ آن فعل واقع میشود).
- يُقاتِلونَكُم: فعل مضارع مرفوع جمع مذکر غایب، از ریشهٔ «ق-ت-ل» باب مفاعله (يُقاتِل). «واو» جمع مستتر در ساخت فعل؛ «نون» علامت جمع؛ «كم» ضمیر متصل مفعولی (شما) مفعولِ «يقاتلون». جملهٔ صلهٔ موصول برای «الذين».
ساختار: فعل (قاتِلوا) + جار و مجرور (في سبيلِ الله) + مفعول (الذين) + صلهٔ موصول (يقاتلونكم).
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: امر (خطاب به مؤمنان).
- نکته: جهاد مشروع تنها علیه مهاجمانِ بالفعل است؛ قید «الذين يقاتلونكم» محدودهٔ جنگ را به دفاع محدود میکند.
وَلا تَعتَدوا - ترجمهٔ تحتاللفظی: «و تجاوز نکنید» / «و از حد نگذرید»
- تجزیهٔ صرفی و نحوی ساده:
- وَ: حرف عطف.
- لا تَعتَدوا: «لا»ی نهی + فعل مضارع مجزوم به «لا»ی نهی، خطاب جمع (شما)، باب افتعال از ریشهٔ «ع-د-و/ع-د-ا» (اعتدى يعتدي)، نقش: فعل نهی.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: نهی.
- نکته: منع از هرگونه تعدّی: آغازگری جنگ، کشتن غیررزمنده، خیانت، مثلهکردن، تجاوز به پیمانها و… .
إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ المُعتَدينَ - ترجمهٔ تحتاللفظی: «همانا خدا دوست ندارد تجاوزگران را»
- تجزیهٔ صرفی و نحوی ساده:
- إِنَّ: حرف توکید و نصب.
- اللَّهَ: اسم «إنَّ» منصوب (لفظ جلالة).
- لا: حرف نفی.
- يُحِبُّ: فعل مضارع مرفوع، فاعلش ضمیر مستتر «هو» برمیگردد به «الله»، ریشهٔ «ح-ب-ب».
- المُعتَدينَ: اسم فاعل جمع مذکر سالم از باب افتعال (اعتدى يعتدي)، منصوب بهعنوان مفعولٌبهِ «يُحِبُّ».
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبریِ مؤکّد (با «إنَّ»).
- نکته: معیار ارزشی روشن میکند که تجاوز ذاتاً مبغوض خداست؛ این پشتوانهٔ اخلاقیِ نهیِ پیشین است.
ترجمهٔ تحتاللفظیِ کل آیه:
«و در راهِ خدا با کسانی که با شما میجنگند بجنگید، و تجاوز نکنید؛ همانا خدا تجاوزگران را دوست ندارد.» | 