002-090-091-بقرة

« Back to Glossary Index
و آنان که به پیغام الله از آنرو کفران کردند که چرا الله روی فضل خودش بربنده دیگری از خودش پیغامی نازل میکند خود هاشان را به بد چیزی فروختند و آنان دچار غضبی بر غضب های سابق خود از الله شدند و برای اینگونه کفران کنندگان عذابی است پست کننده ( پیش از اینکه پیغمبر اسلام از مکه به مدینه هجرت کند چون یهودیان میدیدند او روی تایید عقاید یهود در میان کافران مکه برخاسته و با بت پرستیهای آنان مبارزه میکنند از او زباناً طرفداری میکردند و پیش خود میگفتند کاش در میان ما چنین پیغمبری میآمد تا از او حمایت می کردیم وقتی پیغمبر اسلام از مکه به مدینه آمد چون دیدند او هوسهای ایشان را تایید نمیکند و جز حقیقت نمی خواهد با او به مخالفت برخاستند و این رسم تمام مردم دنیا خواه است که تا آنجا از کسی طرفداری میکنند که موافق ایشان باشد نه موافق حق) (۹۰)
  • آیه: بِئسَمَا اشتَرَوا بِهِ أَنفُسَهُم أَن يَكفُروا بِما أَنزَلَ اللَّهُ بَغيًا أَن يُنَزِّلَ اللَّهُ مِن فَضلِهِ عَلىٰ مَن يَشاءُ مِن عِبادِهِ ۖ فَباءوا بِغَضَبٍ عَلىٰ غَضَبٍ ۚ وَلِلكافِرينَ عَذابٌ مُهينٌ
  • ترجمهٔ تحت‌اللفظی فارسی: چه بد است آن چیزی که به‌وسیلهٔ آن خودشان را فروختند: اینکه به آنچه خدا نازل کرده کفر بورزند، از سرِ رشک/ستم اینکه خدا از فضلِ خود بر هر که از بندگانش بخواهد فرو فرستد. پس به خشمی رویِ خشم بازگشتند؛ و برای کافران عذابی خوارکننده است.
  1. بخش‌بندی جمله‌ها و تعیین نوع جمله:
  • «بِئسَمَا اشتَرَوا بِهِ أَنفُسَهُم»: جملهٔ انشاییِ ذم (نکوهش) با صیغهٔ «بِئسَ»؛ خبر انشایی برای نکوهش شدید.
  • «أَن يَكفُروا بِما أَنزَلَ اللَّهُ»: مصدر مؤول در مقام بیانِ «ما»یی که نکوهش شده؛ محتوای خریدِ بد (علت و ماهیت کارشان).
  • «بَغيًا أَن يُنَزِّلَ اللَّهُ مِن فَضلِهِ عَلىٰ مَن يَشاءُ مِن عِبادِهِ»: حال یا مفعول‌له؛ بیان انگیزه: از روی تجاوز/حسد نسبت به اینکه خدا از فضلش بر هر که بخواهد نازل کند.
  • «فَباءوا بِغَضَبٍ عَلىٰ غَضَبٍ»: جملهٔ خبری؛ نتیجه و جزا: بازگشتند با خشمی روی خشم.
  • «وَلِلكافِرينَ عَذابٌ مُهينٌ»: جملهٔ اسمیهٔ خبری؛ حکم کلی: برای کافران عذابی خوارکننده است.
  1. ترجمهٔ جزءبه‌جزء با واژه‌به‌واژه:
  • بِئسَمَا: چه بد است آنچه…
  • اشتَرَوا بِهِ أَنفُسَهُم: با آن، خودِ خویش را خریدند/فروختند (کنایه از معاوضهٔ نفس با بهایی پست).
  • أَن يَكفُروا بِما أَنزَلَ اللَّهُ: اینکه به آنچه خدا نازل کرد کفر ورزند.
  • بَغيًا: از روی بَغی/حسد/تعدّی.
  • أَن يُنَزِّلَ اللَّهُ مِن فَضلِهِ: از اینکه خداوند از فضلش فرو می‌فرستد.
  • عَلىٰ مَن يَشاءُ مِن عِبادِهِ: بر هر که از بندگانش بخواهد.
  • فَباءوا: پس بازگشتند/گردن نهادند/سزاوار شدند.
  • بِغَضَبٍ عَلىٰ غَضَبٍ: به خشمی بر فراز خشمی [خشم‌های پیاپی].
  • وَلِلكافِرينَ عَذابٌ مُهينٌ: و برای کافران عذابی خوارکننده است.
  1. صرف، نحو، ریشه‌شناسی واژگان:
  • بِئسَ: فعل ماضی جامد للذم؛ باب لازم؛ فاعل آن غالباً «ما/من» موصول است. ریشه: ب‌ـ‌ئ‌ـ‌س (بأس: بدی، سختی).
  • ما: موصوله یا نکرهٔ موصوفه در مقام فاعل «بئسَ».
  • اشتَرَوا: فعل ماضی، جمع مذکر غایب، باب افتعال از «شَرَى/اشترى»؛ ریشه: ش‌ـ‌ر‌ـ‌ي. معنای قرآنی: معاوضه/دادن در برابر گرفتن (کنایه از معاملهٔ زیان‌بار).
  • بِهِ: جار و مجرور، متعلق به «اشتروا»؛ ضمیر «ـه» به «ما» برمی‌گردد.
  • أَنفُسَهُم: مفعول به، جمع «نفس» با ضمیر جمع «هم».
  • أَن يَكفُروا: «أن» مصدریه + فعل مضارع منصوب «یکفروا» (واو جماعت)، ریشه: ك‌ـ‌ف‌ـ‌ر (پوشاندن، انکار).
  • بِما: «بِـ» حرف جر + «ما» موصوله؛ صلهٔ «ما»: «أنزل الله».
  • أَنزَلَ: فعل ماضی، فاعلش «الله»؛ باب افعال از «نزل»؛ ریشه: ن‌ـ‌ز‌ـ‌ل (فرود آوردن).
  • اللَّهُ: فاعل مرفوع.
  • بَغيًا: مصدر منصوب، می‌تواند مفعولٌ‌له (علت) یا حال مؤول به مصدر باشد؛ ریشه: ب‌ـ‌غ‌ـ‌ی (تعدّی، ستم، حسد).
  • أَن يُنَزِّلَ: «أن» مصدریه + مضارع منصوب «یُنَزِّلَ» باب تفعیل (تشدید) از «نزل»؛ فاعل «الله» مقدر بعداً آمده یا مفهوم از سیاق قبلی.
  • اللَّهُ: فاعل «یُنَزِّلَ».
  • مِن فَضلِهِ: جار و مجرور؛ «فضل» ریشه: ف‌ـ‌ض‌ـ‌ل (زیادت، بخشش) + ضمیر «ـه».
  • عَلىٰ مَن يَشاءُ: جار و مجرور؛ «من» موصوله؛ صله: «یشاءُ» مضارع مرفوع، ریشه: ش‌ـ‌ي‌ـ‌ء (شاءَ یشاءُ: خواستن/اراده کردن).
  • مِن عِبادِهِ: «من» بیانیه/تبعیضیه؛ «عباد» جمع «عبد»، ریشه: ع‌ـ‌ب‌ـ‌د (بندگی) + ضمیر «ـه».
  • فَباءوا: فعل ماضی، واو جماعه؛ ریشه: ب‌ـ‌و‌ـ‌ء (بازگشتن، گردن‌نهادن، سزاوار شدن).
  • بِغَضَبٍ: جار و مجرور؛ «غضب» ریشه: غ‌ـ‌ض‌ـ‌ب (خشم).
  • عَلىٰ غَضَبٍ: جار و مجرور دوم؛ تراکم/توالی خشم.
  • وَلِلكافِرينَ: جار و مجرور مقدّم برای حصر/تاکید؛ «کافرین» جمع مذکر سالم از «کافر»، ریشه: ك‌ـ‌ف‌ـ‌ر.
  • عَذابٌ: مبتدا مؤخر یا خبر مقدّم بسته به اعراب‌گذاری؛ مشهور: مبتدا مؤخر مرفوع.
  • مُهينٌ: صفت برای «عذاب»، ریشه: ه‌ـ‌و‌ـ‌ن (خواری، ذلت)؛ «مُهین» اسم فاعل باب افعال (أهان یُهین).
  1. ساختار نحوی کلّی:
  • جملة ذم: «بِئسَ ما اشتروا به أنفسهم» + بدل/بیانِ «ما»: «أن یکفروا بما أنزل الله» + مفعول‌له/حال: «بغیاً أن ینزّل الله…».
  • ثمّ جملة نتیجة: «فباءوا بغضبٍ على غضبٍ».
  • ثمّ جملة حکمیه عامّة: «وللكافرین عذابٌ مهینٌ».
  1. نوع اسلوب‌ها و نکات بلاغی:
  • اسلوب ذم با «بئس» برای نکوهش شدید معاملهٔ آنان.
  • «اشتروا بأنفسهم» کنایه از معاوضهٔ هستی/سرنوشت خود با کفر؛ مبالغه در خسارت.
  • «بغیاً» علت روانی-اخلاقی: حسد نسبت به اختصاص فضل الهی به برگزیدگان.
  • «غضبٍ على غضبٍ» تراکمِ کیفر الهی؛ تهدید و تشدید.
  • تقدیم جار و مجرور در «وللكافرین عذابٌ» افادهٔ اختصاص/تاکید.
  1. معنا و پیام آیه به فارسی (روان، ولی وفادار):
  • بد معامله‌ای کردند؛ خودشان را به بهایی پست فروختند: اینکه از سرِ حسد به آنچه خدا نازل کرده کفر ورزند، چون خوش نداشتند که خدا از فضل خود بر هر که از بندگانش بخواهد نازل کند. پس گرفتار خشمِ پشتِ‌خشم شدند، و برای کافران عذابی خوارکننده است.
  1. ریشه و باب صرفی به‌اختصار:
  • بئس: ثلاثی مجرد (جامد)؛ ریشه: ب‌ئ‌س.
  • اشتروا: افتعال از شرى/اشترى.
  • یکفروا: ثلاثی مجرد (فعل مضارع منصوب) از كفر.
  • أنزل: افعال از نزل.
  • یُنَزِّل: تفعیل از نزل.
  • یشاء: فعل ناقص، ثلاثی مجرد از شاء.
  • باءوا: ثلاثی مجرد از بوأ.
  • مُهین: اسم فاعل باب إفعال از أهان.
Nach oben scrollen