002-077-091-بقرة

• ترجمه‌ی تحت‌اللفظی (کلمه به کلمه) به فارسی:
  • أَوَلا: آیا مگر نه
  • يَعلَمونَ: می‌دانند
  • أَنَّ: که
  • اللَّهَ: خدا
  • يَعلَمُ: می‌داند
  • ما: آنچه را که
  • يُسِرّونَ: پنهان می‌کنند/در دل نهان می‌دارند
  • وَ: و
  • ما: آنچه را که
  • يُعلِنونَ: آشکار می‌کنند/اعلان می‌کنند

ترجمه‌ی روان:

• آیا نمی‌دانند که خداوند آنچه را پنهان می‌کنند و آنچه را آشکار می‌کنند، می‌داند؟

بررسی دستور زبان (نحو) و اجزای جمله:

• أَوَلا: مرکب از «أَ» حرف استفهام (برای پرسش) + «وَ» عاطفه (در این‌جا پیوند با سیاق پیشین) + «لا» نافیه (برای نفی دانستن: نمی‌دانند). ترکیب «أَوَلا» اغلب برای استفهام انکاری/توبیخی می‌آید: «مگر نمی‌دانند؟»
• يَعلَمونَ: فعل مضارع مرفوع، علامت رفع «ثبوت النون» است (از افعال خمسۀ: یعلمون). فاعل: واو جمع (هم).
• أَنَّ: حرف توکید و نصب، جملۀ بعد از آن را در محل نصب به‌عنوان «اسم و خبر» می‌آورد. بعد از «أنّ» اسم آن منصوب می‌شود.
• اللَّهَ: اسم «أنّ» منصوب با فتحه.
• يَعلَمُ: خبر «أنّ» مرفوع (فعل مضارع مرفوع با ضمه)، و فاعل آن مستتر تقدیره «هو» (برمی‌گردد به الله).
• ما: اسم موصول عام لِغیر العاقل (آنچه)، در محل نصب مفعولٌ‌بهِ اول برای «يَعلَمُ».
• يُسِرّونَ: فعل مضارع مرفوع، فاعل: واو جمع. جمله‌ی فعلیه «يُسِرّونَ» صِلَةُ الموصول برای «ما» و محل اعرابی ندارد.
• وَ: حرف عطف.
• ما: اسم موصول دوم، معطوف به «ما» اول؛ در محل نصب مفعولٌ‌بهِ دوم برای «يَعلَمُ».
• يُعلِنونَ: فعل مضارع مرفوع، فاعل: واو جمع. جمله‌ی فعلیه «يُعلِنونَ» صلةُ الموصول برای «ما» دوم.

بررسی صرف و ریشه‌ها:

• يَعلَمونَ / يَعلَمُ: ریشه «ع ل م» (دانستن). باب ثلاثی مجرد (فَعَلَ–یَفعَلُ). صیغه:
  • يَعلَمونَ: مضارع غایب جمع مذکر (آن‌ها می‌دانند).
  • يَعلَمُ: مضارع غایب مفرد مذکر (او می‌داند).
• أَنَّ: حرف مشبه بالفعل، افادۀ توکید و نصب.
• اللَّهَ: علم جلاله؛ در اعراب: منصوب به‌عنوان اسم «أنّ».
• ما: اسم موصول (غیرعاقل).
• يُسِرّونَ: ریشه «س ر ر». باب إفعال (أَسَرَّ–يُسِرُّ)، اصل: إدخال الشدة: «أسرّ» به‌معنای پنهان کردن/نهان داشتن. صیغه مضارع جمع: «يُسِرّونَ».
• يُعلِنونَ: ریشه «ع ل ن» (آشکار بودن/کردن). باب إفعال (أَعلَنَ–يُعلِنُ): آشکار ساختن. صیغه مضارع جمع: «يُعلِنونَ».

نوع جمله:

• جمله‌ی استفهامیِ انکاری/توبیخی. هدف: نکوهش و تذکر، نه طلبِ پاسخ واقعی. ساختار: استفهام + نفی («أَوَلا يَعلَمونَ») برای تأکید بر بداهت مطلب.

نکته‌های معنایی:

• تقابل «يُسِرّونَ» و «يُعلِنونَ» گستره‌ی کامل رفتار انسان را پوشش می‌دهد: نهان و آشکار. مقصود: علم فراگیر خداوند به همه حالات.
• «أَنَّ اللَّهَ يَعلَمُ…» جمله‌ی مصدریه در جای مفعولِ «يَعلَمونَ» است: «آیا نمی‌دانند که …».

جمع‌بندی معنای فارسی:

• سرزنشی می‌پرسد: «مگر نمی‌دانند که خداوند از هر آنچه پنهان می‌کنند و هر آنچه آشکار می‌نمایند آگاه است؟»