- متن عربی: يا بَني إِسرائيلَ اذكُروا نِعمَتِيَ الَّتي أَنعَمتُ عَلَيكُم وَأَنّي فَضَّلتُكُم عَلَى العالَمينَ
- ترجمهٔ تحتاللفظی فارسی (زیر جمله): ای فرزندانِ اسرائیل، یاد کنید نعمتِ من را که بر شما ارزانی داشتم، و اینکه من شما را بر جهانیان برتری دادم.
- نوع جمله و معنا:
- نوع: جملهٔ امری-خبری مرکب. بخش «اذكروا…» امر است؛ «أَنّي فَضَّلتُكُم…» خبرِ توضیحی/تعلیلی است که با «واو» عاطفه متصل شده است.
- معنا: خداوند بنیاسرائیل را به یادآوری نعمتهای خود فرمان میدهد و خبر میدهد که آنان را بر جهانیان برتری داده است (در زمان و زمینهای خاص).
- بررسی صرف و نحو واژهها (با ریشهها):
- يا
- نوع: حرف ندا.
- کارکرد: خطاب کردن مخاطب.
- ریشه: — (حرف).
- بَني
- صورت: «بَنِي» (جمع/حالت مضافٌالیه «ابن» در حالت ندا).
- نقش: منادی مضاف (در ساخت ندا).
- معنا: پسران/فرزندان.
- ریشه: ب-ن-و/ب-ن-ي (ابن/بنو).
- نکته: در ندا، تنوین نمیگیرد و با مضافالیه بعدی میآید.
- إِسرائيلَ
- نوع: عَلَم (نام خاص، مضافٌالیه برای «بني»).
- اعراب: مجرور به اضافه (در خط مصحف با فتحه به سبب منع صرف/علم عجمی)، منادى مضافالیه.
- معنا: اسرائیل (لقب حضرت یعقوب).
- ریشه: — (اسم عَلَم غیرعربی، ممنوعمنالصرف).
- اذكُروا
- فعل امر، صیغه: جمع مخاطب (أنتم).
- وزن: اِفْعُلوا (از «ذَكَرَ» یَذْكُرُ).
- معنا: یاد کنید/به یاد آورید.
- ریشه: ذ-ك-ر.
- نِعمَتِيَ
- «نِعْمَةِ» + ضمیر متکلم یاء: نعمتیِ من.
- اعراب: مفعولٌبه برای «اذكروا».
- معنا: نعمتِ من.
- ریشه: ن-ع-م.
- نکته: یای متکلم با فتحه قبلی برای تلفظ روان («نِعْمَتِيَ»).
- الَّتي
- اسم موصول مؤنث مفرد.
- نقش: وصلدهنده به جملهٔ صله (أَنْعَمْتُ).
- معنا: که.
- ریشه: — (موصول).
- أَنعَمتُ
- فعل ماضی، متکلم وحده (من).
- باب: إفعال (أَنْعَمَ).
- معنا: نعمت دادم/ارزانی داشتم.
- ریشه: ن-ع-م.
- عَلَيكُم
- جار و مجرور + ضمیر جمع مخاطب.
- نقش: متعلق به «أَنْعَمْتُ».
- معنا: بر شما.
- ریشه: على (حرف جر) + کم (ضمیر).
- وَ
- حرف عطف.
- کارکرد: عطف جملهٔ دوم بر اول.
- ریشه: — (حرف).
- أَنّي
- «أنَّ» مشبهه بالفعل + یاءِ متکلم (اسم «أنَّ»).
- نقش: مصدر مؤول در محل نصب (معطوف بر «نعمتي» به تقدیر «واذكروا أَنّي…» یا عطف بر جمله قبلی برای تذکر).
- معنا: و اینکه من…
- ریشه: — (حرف مشبه بالفعل).
- فَضَّلتُكُم
- فعل ماضی، متکلم وحده + ضمیر مفعولی «کم».
- باب: تفعیل (فَعَّلَ) با تشدید حرف میانی.
- معنا: برتری دادم شما را.
- ریشه: ف-ض-ل.
- نکته: ضمیر «کم» مفعول به.
- عَلَى
- حرف جر.
- معنا: بر/بر فراز/برتر از.
- نقش: متعلق به «فَضَّلْتُكُم».
- ریشه: — (حرف).
- العالَمينَ
- جمع سالم «عالَم» با یاء و نون.
- اعراب: اسم مجرور به «على» (علامت جر: یاء؟ در رسم به کسره/فتحه؛ در قرائت آیه به فتحه به سبب منع صرف در ترکیب یا وقف/رسمالمصحف؛ مشهور: مجرور به کسره: العالَمينِ. در متن حاضر با فتحه آمده است).
- معنا: جهانیان/جهانها/مجموع موجودات.
- ریشه: ع-ل-م (از «عَلَمَ» به معنای نشانه/شناخت، به عنوان «مخلوقات شناختهشده»).
- نکته: غالباً جمعی برای «جهانیان» (انسانها در زمینهٔ مخاطب).
- نکات نحوی و تفسیری کوتاه:
- ساخت: «اذكروا نعمتي…» جملهٔ اصلی امری. «التي أنعمتُ عليكم» صلهٔ موصول برای «نعمتي». «وأني فضلتكم على العالمين» یا معطوف بر مفعول «اذكروا» است (یعنی: نعمت مرا و اینکه من شما را… یاد کنید) یا معطوف بر جمله قبلی در معنای تذکار.
- ضمیرها: «-ي» در «نعمتي» و «-تُ» در «أنعمتُ» و «فضلتُ» گویای متکلم (خداوند). «-كم» خطاب به جمع مخاطبان (بنیاسرائیل).
- معنای «فضّلتكم على العالمين»: در تفسیر، این برتری به هدایت، پیامبری، کتاب و نعمتهای خاص در زمان معینی تفسیر میشود، نه برتری ذاتی مطلق بر همهٔ اقوام در همهٔ زمانها.
- قرائت/اعراب «العالمين»: به طور مشهور مجرور است: «العالمينِ». اگر فتحه دیده میشود، از رسمالمصحف یا قرائت خاص/وقف میتواند باشد.
|
