- آیهٔ عربی: أَتَأمُرونَ النّاسَ بِالبِرِّ وَتَنسَونَ أَنفُسَكُم وَأَنتُم تَتلونَ الكِتابَ ۚ أَفَلا تَعقِلونَ
- ترجمهٔ لفظبهلفظ فارسی: آیا شما مردم را به نیکی فرمان میدهید و خودتان را فراموش میکنید، درحالیکه شما کتاب را میخوانید؟ پس آیا نمیاندیشید؟
- بررسی نحوی، صرفی و ریشهشناسی واژهبهواژه (فارسی):
- أَ
- نوع: همزهٔ استفهام
- کارکرد: سؤال انکاری/توبیخی؛ جمله را استفهامی میکند.
- معنا: «آیا»
- تَأمُرونَ
- ریشه: أ م ر
- وزن: تَفْعُلونَ (مضارع مرفوع، باب فَعَلَ)
- شخص/عدد/جنس: مخاطب، جمع، مذکر
- معنا: فرمان میدهید/امر میکنید
- نقش: فعل جملهٔ نخست
- النّاسَ
- ریشه: أ ن س (در اصل انسان)
- اعراب: منصوب (مفعولٌبهِ تَأمُرونَ)
- تعریف: معرفه با «ال»
- معنا: مردم
- بِالبِرِّ
- ریشه: ب ر ر
- ساخت: جارّ و مجرور (باءِ تعدیه/الالصاق + البرّ)
- اعراب: مجرور با کسره (مشدد بهسبب ادغام)
- معنا: به نیکی/به کار نیک
- نقش: متعلّق به «تأمرون»
- وَ
- نوع: حرف عطف
- کارکرد: پیوند دو گزاره
- تَنسَونَ
- ریشه: ن س ي
- وزن: تَفْعَلونَ (مضارع مرفوع)
- شخص/عدد/جنس: مخاطب، جمع، مذکر
- معنا: فراموش میکنید
- نقش: فعل گزارهٔ دوم
- أَنفُسَكُم
- ریشه: ن ف س
- ساخت: «أنفُس» جمع «نفس» + ضمیر متصل «کم»
- اعراب: مفعولٌبهِ برای «تنسون»
- معنا: خودتان
- وَ
- نوع: حرف عطف/حال
- نکته: این «واو» اغلب «واوِ حالیّه» دانسته میشود، جملهٔ حالیه را میآورد: «در حالی که…»
- أَنتُم
- نوع: ضمیر منفصل
- شخص/عدد/جنس: شما، جمع، مذکر
- نقش: مبتدا/ضمیر فصل برای تأکید در جملهٔ حالیه
- تَتلونَ
- ریشه: ت ل و
- وزن: تَفْعُلونَ (مضارع مرفوع)
- معنا: تلاوت میکنید/میخوانید
- نقش: خبر برای «أنتم» در جملهٔ حالیه
- الكِتابَ
- ریشه: ك ت ب
- اعراب: مفعولٌبهِ «تتلون»
- تعریف: معرفه با «ال» (اشاره به کتاب آسمانی ـ تورات)
- معنا: کتاب
- ۚ
- علامت وقف: فاصلهٔ آیهای/وقف لازم برای تمام کردن گزارهٔ نخست
- أَ
- نوع: همزهٔ استفهام (دوم)
- کارکرد: آغاز سؤال انکاری جدید
- فَ
- نوع: حرف عطف/تفریع
- کارکرد: نتیجهگیری بر پایهٔ آنچه پیشتر ذکر شد: «پس»
- لا
- نوع: حرف نفی (لا النافیة)
- کارکرد: نفی فعل مضارع بعدی
- تَعقِلونَ
- ریشه: ع ق ل
- وزن: تَفْعِلونَ (مضارع مرفوع)
- شخص/عدد/جنس: مخاطب، جمع، مذکر
- معنا: میاندیشید/عقل بهکار میبرید
- نقش: فعل جملهٔ استفهامی دوم
- نوع جمله و معنای کلی (فارسی):
- نوع: دو جملهٔ استفهامی انکاریِ توبیخی؛ جملهٔ اول مرکب است و دارای جملهٔ حالیه («وأنتم تتلون الكتاب») میباشد. جملهٔ دوم استفهام انکاریِ نتیجهگیرانه («أفلا تعقلون»).
- معنا و پیام: شما چگونه دیگران را به کار نیک امر میکنید ولی خودتان را فراموش میکنید، با آنکه کتاب آسمانی را میخوانید؟ پس چرا خرد به کار نمیبرید؟ این آیه سرزنشِ ریا و دوگانگیِ گفتار و کردارِ اهل کتاب (و بهطور عام هر مخاطبی) و تأکید بر تقدّم عمل بر گفتار است.
|
