| آیهٔ عربی: وَلا تَلبِسُوا الحَقَّ بِالباطِلِ وَتَكتُمُوا الحَقَّ وَأَنتُم تَعلَمونَ ترجمهٔ تحتاللفظی به فارسی (زیر هر بخش): - وَلا تَلبِسُوا الحَقَّ بِالباطِلِ
- و [نه/زنهار] نیامیزید/نپوشانید حق را به باطل
- وَتَكتُمُوا الحَقَّ
- و [اینکه] پنهان کنید حق را
- وَأَنتُم تَعلَمونَ
ترجمهٔ روانِ نزدیک به متن: و حق را با باطل درنیامیزید و حق را پنهان نکنید، در حالیکه خود میدانید. تحلیل واژهبهواژه و ریشهها (صرف و نحو): - وَ: حرف عطف، «و».
- لا: «لا»ی نهی؛ برای نهی و منع به کار میرود.
- تَلبِسُوا: فعل مضارع منصوب/مجـزوم به «لا»ی نهی، صیغهٔ مخاطب جمع (أنتم). باب: ثلاثی مجرد «لَبِسَ/یَلبِسُ». ریشه: ل-ب-س. معنای اصلی: پوشیدن/آمیختن/مشتبه ساختن. در اینجا «آمیختن، مشتبه کردن».
- ساختار: تَ- (علامت مضارع) + لبس (جذر) + واو جمع (واو جماعة).
- الحَقَّ: اسم معرفه با «ال»، منصوب بهعنوان مفعولٌبه برای «تَلبِسُوا». ریشه: ح-ق-ق. معنا: حقیقت/حق.
- بِالباطِلِ: جار و مجرور. «بِـ» حرف جر + «الباطلِ» اسم مجرور. ریشهٔ «باطل»: ب-ط-ل. معنا: ناحق/باطل/بیاعتبار.
- اعراب: جر با کسره.
- نقش: متعلّق به «تَلبِسُوا»، ابزار/وسیله یا مصاحبت؛ «به/با».
- وَ: حرف عطف.
- تَكتُمُوا: فعل مضارع منصوب به «واوِ» عطف پس از «لا»ی نهی؟ نکته نحوی: تقدیر «و لا تَكتُمُوا» یا حمل بر نهی/جزم به عطف بر محلّ. در قرائت مشهور، به صورت مضارع منصوب/مجـزوم با حذف نون آمده است. صیغه: مخاطب جمع. باب: ثلاثی مجرد «كَتَمَ/یَكتُمُ». ریشه: ك-ت-م. معنا: پنهان کردن.
- ساختار: تَ- + كتم (جذر) + واو جمع.
- الحَقَّ: مفعولٌبه برای «تَكتُمُوا»، معرفه با «ال». ریشه: ح-ق-ق. اعراب: نصب.
- وَ: حرف حالیه/عطف؛ این «واو» غالباً «واو حالیه» است برای رساندن حالت.
- أَنتُم: ضمیر منفصل، مبتدا یا اسم جملهٔ حالیه، مخاطب جمع.
- تَعلَمونَ: فعل مضارع مرفوع، صیغهٔ مخاطب جمع. باب: ثلاثی مجرد «عَلِمَ/یَعلَمُ». ریشه: ع-ل-م. معنا: دانستن.
- اعراب: رفع با ثبوت نون.
- نقش: خبر برای «أنتم» در جملهٔ حالیه. جملهٔ «و أنتم تعلمون» جملهٔ حالیه است: «در حالی که شما میدانید».
نکات نحوی و بلاغی کوتاه: - «لا تلبسوا» نهی مستقیم از آمیختن حق و باطل است؛ «لبس» در عربی کلاسیک به معنای «خلط و ایجاد اشتباه» نیز میآید.
- «الحق» دو بار آمده تا بر موضوعِ نهی تأکید شود: هم خلطِ حق با باطل و هم کتمانِ حق.
- «و أنتم تعلمون» جملهٔ حالیه است و حالتِ ارتکابِ این کار با علم و آگاهی را نکوهش میکند؛ قبح عمل را تشدید میکند.
- عطف «وتكتموا» بر «تلبسوا» در سیاق نهی است؛ برخی آن را با «لا»ی مقدّر میفهمند: «و لا تكتموا».
نوع جمله و معنا: - نوع جمله: جملهٔ خبری در قالب انشایی نهی (جملات نهیّه) به صورت خطاب به جمع مخاطبان، با جملهٔ حالیهٔ توضیحی در پایان.
- معنا به فارسی: نهی صریح از آمیختن حق با باطل و از پنهانکردن حق، بهویژه هنگامی که آگاهانه باشد. چنین آمیختن و کتمان، سبب گمراهی و مشتبهسازی حقیقت برای دیگران میشود و با علم قبلی گناه آن سنگینتر است.
| 