متن آیه (عربی): وَبَشِّرِ الَّذينَ آمَنوا وَعَمِلُوا الصّالِحاتِ أَنَّ لَهُم جَنّاتٍ تَجري مِن تَحتِهَا الأَنهارُ ۖ كُلَّما رُزِقوا مِنها مِن ثَمَرَةٍ رِزقًا ۙ قالوا هٰذَا الَّذي رُزِقنا مِن قَبلُ ۖ وَأُتوا بِهِ مُتَشابِهًا ۖ وَلَهُم فيها أَزواجٌ مُطَهَّرَةٌ ۖ وَهُم فيها خالِدونَ ترجمه تحتاللفظی فارسی و تحلیل هر جمله: - وَبَشِّرِ الَّذينَ آمَنوا وَعَمِلُوا الصّالِحاتِ
- ترجمه دقیق: و مژده بده به کسانی که ایمان آوردند و کارهای شایسته انجام دادند.
- تحلیل واژگان و ریشه:
- وَ: حرف عطف، «و».
- بَشِّرِ: فعل امر، ریشه ب-ش-ر (بَشَّرَ/یُبَشِّرُ: بشارت دادن). صیغه امر مخاطب مفرد مذکر.
- الَّذينَ: اسم موصول جمع مذکر. «کسانی که».
- آمَنوا: فعل ماضی جمع (آنها ایمان آوردند). ریشه أ-م-ن (آمَنَ).
- وَ: حرف عطف.
- عَمِلُوا: فعل ماضی جمع (آنها عمل کردند). ریشه ع-م-ل.
- الصّالِحاتِ: جمع مؤنث سالم از «صالِحَة» (کارهای شایسته). معرفه با «ال».
- نوع جمله و معنا: جمله خبری/امری (خطاب به پیامبر برای امرِ بشارت دادن)، بیانِ شرط مخاطبانِ مژده: مؤمنانِ عامل به صالحات.
- أَنَّ لَهُم جَنّاتٍ تَجري مِن تَحتِهَا الأَنهارُ
- ترجمه دقیق: که برای آنان باغهایی است که از زیرِ آنها نهرها روان است.
- تحلیل واژگان و ریشه:
- أَنَّ: حرف مصدری و ناسخ، «که».
- لَهُم: جار و مجرور + ضمیر جمع «برای آنان/مال ایشان».
- جَنّاتٍ: جمع «جَنَّة» (باغ/بهشت). ریشه ج-ن-ن (پوشیده شدن). نکره منصوب به خاطر خبر «أنّ».
- تَجري: فعل مضارع مفرد مؤنث (میجَری/جاری است). ریشه ج-ر-ی.
- مِن: حرف جر، «از».
- تَحتِها: «زیرِ آن» (تَحت: ظرف مکان + ها: ضمیر مؤنث مفرد راجع به «جنّات» جمع غیرعاقل که مفرد مؤنث لحاظ میشود).
- الأَنهارُ: فاعلِ «تجري» مرفوع، جمع «نَهر». ریشه ن-ه-ر.
- نوع جمله و معنا: جمله اسمیه در محلّ نصب خبرِ «أنّ». وصفِ نعمت: باغها با نهرهای روان زیر آنها.
- كُلَّما رُزِقوا مِنها مِن ثَمَرَةٍ رِزقًا
- ترجمه دقیق: هرگاه که روزی داده شوند از آن [باغها] از میوهای، رزقی [به آنان].
- تحلیل واژگان و ریشه:
- كُلَّما: ادات شرطِ زمانی تکراری («هرگاه که»).
- رُزِقوا: فعل ماضی مجهول جمع (به آنان روزی داده شد). ریشه ر-ز-ق.
- مِنها: جار و مجرور (از آن)، ضمیر به «جنّات» برمیگردد.
- مِن ثَمَرَةٍ: «از میوهای»؛ «مِن» تبعیضیه، «ثمرة» نکره مفرد.
- رِزقًا: تمییز/مفعول مطلق یا بیان نوع، نکره منصوب، ریشه ر-ز-ق.
- نوع جمله و معنا: جمله شرطی ضمنی/تمهیدی برای بیان واکنش اهل بهشت هنگام دریافت میوههای رزقی.
- قالوا هٰذَا الَّذي رُزِقنا مِن قَبلُ
- ترجمه دقیق: گفتند: این همان است که پیشتر به ما روزی داده شد.
- تحلیل واژگان و ریشه:
- قالوا: فعل ماضی جمع (گفتند). ریشه ق-و-ل.
- هٰذَا: اسم اشاره مفرد مذکر، «این».
- الَّذي: اسم موصول مفرد مذکر، «که/همانی که».
- رُزِقنا: فعل ماضی مجهول + ضمیر متصل «نا» (به ما روزی داده شد). ریشه ر-ز-ق.
- مِن قَبلُ: جار و مجرور با «قبلُ» مبنی، «از پیش/پیشتر».
- نوع جمله و معنا: جمله خبری/نقل قول اهل بهشت هنگام دیدن میوهها؛ اشاره به شباهت یا تکرار نعمتها.
- وَأُتوا بِهِ مُتَشابِهًا
- ترجمه دقیق: و آن [میوه/رزق] را در حالی که شبیه [به هم] بود، نزدشان آوردند.
- تحلیل واژگان و ریشه:
- وَ: حرف عطف.
- أُتوا: فعل ماضی مجهول جمع (آورده شد برای آنان/به آنان داده شد). ریشه أ-ت-ي (أتى).
- بِهِ: جار و مجرور (به/با آن)، ضمیر به رزق/میوه برمیگردد.
- مُتَشابِهًا: حال منصوب، اسم فاعل از باب تَفاعُل، ریشه ش-ب-ه (شبیه بودن).
- نوع جمله و معنا: جمله خبری، تاکید بر «شباهت» در ظاهر یا کیفیت نعمتها در عین تفاوت مزه/درجه.
- وَلَهُم فيها أَزواجٌ مُطَهَّرَةٌ
- ترجمه دقیق: و برای آنان در آن [باغها] همسرانی پاکیزه است.
- تحلیل واژگان و ریشه:
- وَ: حرف عطف.
- لَهُم: جار و مجرور (برای آنان).
- فيها: جار و مجرور (در آن)، ضمیر به «جنّات» برمیگردد.
- أَزواجٌ: جمع «زَوج» (همسر/جفت)، نکره مرفوع مبتدا مؤخر.
- مُطَهَّرَةٌ: صفت مرفوع برای «أزواج»، اسم مفعول باب تفعیل از ریشه ط-ه-ر (پاک گردانیده).
- نوع جمله و معنا: جمله اسمیه؛ بیان نعمتِ همسران پاک از هر پلیدی/نقص.
- وَهُم فيها خالِدونَ
- ترجمه دقیق: و آنان در آن [باغها] جاودانهاند.
- تحلیل واژگان و ریشه:
- وَ: حرف عطف.
- هُم: ضمیر منفصل جمع (آنان).
- فيها: جار و مجرور (در آن).
- خالِدونَ: خبر مرفوع، اسم فاعل جمع سالم مذکر از ریشه خ-ل-د (جاودان ماندن).
- نوع جمله و معنا: جمله اسمیه، بیان دوام نعمت و بقا در بهشت.
جمعبندی ساختار و معنای کلی: - ساختار: یک امر آغازین به «بشارت دادن» و سپس جمله مصدری با «أنّ» که محتوای بشارت را شرح میدهد؛ در ادامه، جمله شرطی «کلما» برای توصیف تجربه پیوسته اهل بهشت، همراه با گفتار آنان و حالِ «متشابها»، و دو جمله اسمیه درباره نعمت همسران پاک و جاودانگی.
- معنای کلی: وعده قطعیِ بهشت با نهرهای جاری، رزقهای پیدرپی با ظاهری شبیه، همسران پاکیزه، و جاودانگی برای مؤمنانی که عمل صالح دارند.
| 