| آیه: وَمِنَ النّاسِ مَن يَقولُ آمَنّا بِاللَّهِ وَبِاليَومِ الآخِرِ وَما هُم بِمُؤمِنينَ ترجمهٔ تحتاللفظی فارسی: و از میانِ مردم، کسی هست که میگوید: «ایمان آوردیم به خدا و به روزِ آخرت»، در حالی که آنان مؤمن نیستند. - نکته: «وَما هُم بِمُؤمِنينَ» یعنی «و آنان مؤمنان [واقعی] نیستند»؛ «ما» نفی، «هُم» ضمیر جمع، «بِمُؤمِنينَ» خبر با باء زائده برای تأکید نفی.
تحلیل نحوی و صرفیِ واژهبهواژه: - وَ: حرف عطف، «و».
- مِنَ: حرف جر «ازِ»، «مِن» با الف وصل برای تسهیل تلفظ پیش از «ال».
- النّاسِ: اسم مجرور به «مِن»، یعنی «مردم». جمع انسان، تعریف شده با «ال». اعراب: کسره.
- مَن: اسم موصول عام برای عاقل، مفادش «کسی که / کسانی که».
- يَقولُ: فعل مضارع مرفوع (ضمه)، باب ثلاثی مجرد «قالَ–يَقولُ»، معنی «میگوید». فاعل آن ضمیر مستتر «هو» است که به «مَن» برمیگردد.
- آمَنّا: فعل ماضی متکلم مع الغیر «ما ایمان آوردیم»، باب افعال «آمَنَ–یؤمنُ». «نا» ضمیر فاعلی جمع اول.
- بِاللَّهِ: حرف جر «بِـ» + لفظ جلاله «الله» در حالت جر، یعنی «به خدا».
- وَبِاليَومِ: «و» عطف + «بِـ» حرف جر + «اليَومِ» اسم مجرور «روز».
- الآخِرِ: صفت برای «اليَومِ»، مجرور به تبع موصوف، «آخر/پایانی».
- وَما: «و» عطف + «ما» حرف نفی (نافیة).
- هُم: ضمیر منفصل رفعی جمع غایب «آنان».
- بِمُؤمِنينَ: جار و مجرور در محل خبر «هُم»، «مؤمنین» جمع سالم مذکر از «مؤمن»، مجرور به باء زائده (برای تأکید نفی؛ از نظر معنا خبر است). وزن «مُفعِل» از ریشه «أ م ن».
ریشه و ساخت: - يَقولُ: ریشه «ق و ل»، ثلاثی مجرد. باب «فَعَلَ–یَفعُلُ».
- آمَنّا / مُؤمِنينَ: ریشه «أ م ن». «آمَنَ» باب افعال (أفعل) از «أمِنَ»، و «مُؤمِن» اسم فاعل از باب إفعال با همزه وصل/قطع ابدالیافته.
- اليَوم: ریشه «ی و م».
- الآخِر: ریشه «أ خ ر» به معنای تأخر/پسین.
- النّاس: غالباً از «أُناس/إِنس» ریشه «أ ن س».
ترکیب و نقشبندی جمله: - «وَمِنَ النّاسِ»: جار و مجرور مقدّم برای افادهٔ تبعیض از مردم.
- «مَن يَقولُ»: «مَن» موصول + صلهاش «يَقولُ»؛ یعنی بخشی از مردم چنینگو هستند.
- «آمَنّا بِاللَّهِ وَبِاليَومِ الآخِرِ»: مقولِ قول (جملهٔ نقلِ قول).
- «وَما هُم بِمُؤمِنينَ»: جملهٔ اسمیهٔ معطوفه با نفیِ حال/حکم؛ خبر با «باء» زائده برای تأکید نفی.
نوع جمله و معنا: - نوع: خبری، توصیفی-انتقادی با نفی (بیان نفاق/دوگانگی).
- معنا: برخی از مردم ادعای ایمان به خدا و روز آخرت میکنند، اما در واقع مؤمن نیستند. این آیه تضاد میان ادعا و حقیقت را بیان میکند و بر نفی ایمان حقیقی با تأکید دلالت دارد.
| 