ن-ه-ی

۳۲ بار به صورت فعل باب اول «نَهى» (بازداشت، نهی کرد)

• بازداشتن، منع کردنبه معنی جلوگیری کردن از انجام کاری یا دستور به ترک کاری است.
• عقل، خرددر برخی متون کلاسیک عربی و قرآنی، به معنی عقل و خرد نیز آمده است.

۲. کاربرد واژه در زبان عربی

• در زبان عربی، «نَهى» معمولاً به صورت مصدر به معنی «بازداشتن» یا «منع» به کار می‌رود.
• در قرآن کریم، واژه «نَهى» هم به معنی «عقل» و هم به معنی «بازداشتن از گناه» به کار رفته است:
  • مثال:
    • لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ لِأُولِی النُّهَى(تا شاید پرهیزکار شوید، ای صاحبان خرد)
    • یَنْهى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْکَرِ(بازمی‌دارد از کار زشت و ناپسند)

۳. ویژگی‌های دستوری

• نوع واژه: اسم (مصدر)، گاهی هم به عنوان جمع «ناهٍ» (بازدارنده) به کار می‌رود.
• وزن: فَعَل (در مصدر)
• جنس: مذکر (در معنای مصدر)
• جمع: ندارد (در معنای مصدر)، اما اگر به عنوان جمع «ناهٍ» باشد، جمع مذکر سالم است.

۴. اطلاعات ریشه‌شناسی (اتیمولوژی)

• ریشه این واژه از ثلاثی مجرد «ن ه ی» گرفته شده است.
• مصدر آن «نَهى» به معنی بازداشتن و منع کردن است.
• فعل مضارع: یَنْهى (بازمی‌دارد)
• فعل ماضی: نَهى (بازداشت)

۵. مترادف و متضاد

مترادف‌ها (عربی):

• مَنْع (منع)
• زَجْر (سرزنش، بازداشتن)
• کَفّ (بازداشتن، جلوگیری کردن)

مترادف‌ها (فارسی):

• بازداشتن
• منع کردن
• جلوگیری کردن

متضادها (عربی):

• أَمَرَ (دستور دادن)
• إِباحَة (اجازه دادن)
• إِطلاق (رها کردن)

متضادها (فارسی):

• اجازه دادن
• فرمان دادن
• رها کردن

جمع‌بندی

واژه «نَهى» در عربی و فارسی به معنی بازداشتن، منع کردن و در برخی متون به معنی عقل و خرد به کار می‌رود. این واژه از ریشه «ن ه ی» گرفته شده و در متون دینی و ادبی کاربرد فراوانی دارد. مترادف‌های آن در عربی و فارسی عمدتاً به معنی جلوگیری و بازداشتن هستند و متضادهای آن بیشتر به معنی اجازه و امر دادن است.

۱ بار به صورت فعل باب ششم «یَتَناهى» (یکدیگر را بازداشتند، نهی کردند)

۱۶ بار به صورت فعل باب هشتم «اِنتَهى» (بازایستاد، دست کشید)

۱. معانی واژه

• اِنتَهى (به عربی: اِنْتَهَى) فعل است و معانی اصلی آن عبارتند از:
  • پایان یافت
  • به پایان رسید
  • خاتمه یافت
  • تمام شد
  • متوقف شد
  • به نتیجه یا مقصدی رسید

۲. کاربرد واژه در زبان عربی

• این فعل در زبان عربی فصیح و رسمی به کار می‌رود و معمولاً برای بیان اتمام یک کار، رویداد یا زمان استفاده می‌شود.
• مثال‌ها:
  • اِنْتَهَى الدَّرسُ (درس تمام شد)
  • اِنْتَهَى الأَجَلُ (مهلت به پایان رسید)
  • اِنْتَهَى مِنْ عَمَلِهِ (کارش را به پایان رساند)

۳. ویژگی‌های دستوری (گرامری)

• مصدر: اِنْتِهاءٌ (انتها)
• فعل ماضی: اِنْتَهَى
• فعل مضارع: يَنْتَهِي
• امر: اِنْتَهِ
• اسم فاعل: مُنْتَهٍ
• اسم مفعول: مُنْتَهًى إِلَيْهِ (کمتر رایج)
• باب: اِفتِعال (از ریشه نَهَى)

۴. اطلاعات ریشه‌شناسی (اتیمولوژی)

• ریشه: ن ه ی (نهی)
• مشتق از باب افتعال (اِنْتَهَى از ریشه «نهی» به معنای بازداشتن، پایان دادن، منع کردن)
• در عربی کلاسیک و قرآن نیز به کار رفته است.

۵. مترادف‌ها و متضادها

مترادف‌ها (عربی و فارسی):

• عربی: تَمَّ، خَلَصَ، كَمُلَ، أُغْلِقَ، أُنجِزَ
• فارسی: پایان یافت، تمام شد، خاتمه یافت، به سر رسید، تمام گردید

متضادها (عربی و فارسی):

• عربی: بَدَأَ، اِنْطَلَقَ، اِبْتَدَأَ، شَرَعَ
• فارسی: آغاز شد، شروع شد، آغاز گردید، شروع به کار کرد

۶. جمع‌بندی

واژه «اِنتَهى» یکی از افعال پرکاربرد عربی است که هم در زبان عربی و هم در متون دینی و رسمی کاربرد دارد و در فارسی نیز به صورت «انتها» (اسم) و «انتهی» (فعل عربی در متون) دیده می‌شود. این واژه دلالت بر پایان یا خاتمه چیزی دارد و در مقابل آن افعالی که به شروع یا آغاز اشاره دارند قرار می‌گیرند.

۲ بار به صورت اسم «نُهى» (عقل‌ها، خردها)

۱ بار به صورت اسم فاعل «ناهون» (بازدارندگان، نهی‌کنندگان)

۱ بار به صورت اسم فاعل باب هشتم «مُنتَهون» (بازایستندگان، کسانی که دست می‌کشند)

۳ بار به صورت اسم مفعول باب هشتم «مُنتَهى» (پایان‌یافته، نهایت، پایان)