س-و-ی

یک بار به صورت فعل باب اول: تُسَوَّى (تُسَوَّىٰ) — هموار شود، یکسان گردد (هموار می‌شود) 1

۱۳ بار به صورت فعل باب دوم: سَوَّىٰ — هموار کرد، متعادل ساخت، یکسان کرد 2

یک بار به صورت فعل باب سوم: سَاوَىٰ — برابری کرد، مساوی شد 3

۳۵ بار به صورت فعل باب هشتم: اِسْتَوَىٰ — قرار گرفت، مستقر شد، بر عرش قرار گرفت، برابر شد 4

۲۷ بار به صورت اسم: سَوَاء — برابری، مساوات، یکسانی 5

• برابر، مساوی، هم‌سطح
• یکسان، بدون تفاوت
• وسط، میانه
• در برخی موارد: عادلانه، منصفانه

مثال:
سَوَاءٌ عَلَيْهِمْ = برایشان یکسان است
سَوَاءُ الطَّرِيقِ = وسط راه

کاربرد واژه در زبان عربی

این واژه در متون کلاسیک و معاصر عربی بسیار کاربرد دارد، مخصوصاً در قرآن کریم و متون ادبی.
نمونه‌هایی از کاربرد:

• سَوَاءٌ عَلَيْهِمْ أَأَنذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنذِرْهُمْ(برای آنان یکسان است، چه آنان را بیم دهی یا بیم ندهی)
• جَلَسُوا فِي سَوَاءِ الْمَجْلِسِ(در وسط مجلس نشستند)

ویژگی‌های دستوری

• نوع واژه: اسم (در معنای „برابری“ یا „وسط“) و گاهی صفت
• جنس: مذکر
• جمع: سواءات (در برخی کاربردها)، اما غالباً به صورت مفرد یا با اضافه می‌آید.
• اعراب: معمولاً منصوب یا مرفوع بسته به نقش جمله
• در برخی ترکیبات: با حرف جر „على“ یا „في“ می‌آید (مثل: على سواء، في سواء)

ریشه‌شناسی (اتیمولوژی)

واژه سَوَاء از ریشه ثلاثی „س و ي“ (سوی) گرفته شده است که به معنای „برابر شدن“ یا „میانه بودن“ است.
در زبان‌های سامی دیگر نیز ریشه‌هایی با همین معنا دیده می‌شود.

مترادف‌ها و متضادها

مترادف‌ها (در عربی و فارسی):

• عربی: مُتَساوٍ، مُتَعادل، مُتَوازٍ، مُتَكافِئ
• فارسی: برابر، مساوی، هم‌سطح، هم‌ارز، یکسان

متضادها (در عربی و فارسی):

• عربی: مُخْتَلِف، مُتَفاوِت، غَيْرُ مُتَساوٍ
• فارسی: متفاوت، نابرابر، ناهمسان، غیر یکسان

جمع‌بندی

واژه سَوَاء یکی از واژه‌های پرکاربرد و مهم در زبان عربی است که هم در زبان ادبی و هم در زبان روزمره به کار می‌رود و مفاهیمی چون برابری، وسط و هم‌ارزی را منتقل می‌کند. این واژه در فارسی نیز با معادل‌هایی چون „برابر“ و „مساوی“ قابل ترجمه است.

یک بار به صورت صفت: سُوًى — برابر، یکسان 6

پنج بار به صورت اسم: سَوِیّ — متعادل، راست، سالم، بی‌نقص 7