د-ب-ب

Von /
« Back to Glossary Index
ریشه سه‌حرفی (د ب ب) در قرآن ۱۸ بار به صورت اسم (دَآبَّة) آمده است.

معانی واژه

واژه «دَآبَّة» (جمع: دَوَابّ) در زبان عربی به معنی هر موجود زنده‌ای است که بر روی زمین حرکت می‌کند، به ویژه حیواناتی که راه می‌روند یا می‌خزند. در متون کلاسیک و دینی عربی، این واژه بیشتر به حیوانات اهلی یا وحشی اشاره دارد که بر زمین راه می‌روند، اما گاهی به طور عام برای هر جانداری که حرکت می‌کند (حتی انسان) نیز به کار رفته است.

در قرآن کریم و متون دینی، دَآبَّه معمولاً به معنای «حیوان» یا «جانور» آمده است. مثال:
«وَما مِن دَآبَّةٍ فِي الأَرْضِ إِلاَّ عَلَى اللَّهِ رِزْقُها» (سوره هود، آیه ۶)
ترجمه: هیچ جنبنده‌ای در زمین نیست مگر آنکه روزی او بر خداوند است.

کاربرد واژه در زبان عربی

در عربی معاصر، «دَآبَّة» اغلب برای اشاره به حیوانات اهلی مانند اسب، الاغ، شتر و گاو به کار می‌رود، به ویژه زمانی که از آن‌ها برای حمل و نقل یا کشاورزی استفاده شود. همچنین در برخی کشورها به حیوانات سواری یا کاری گفته می‌شود.

گاهی در محاوره به صورت مجازی برای اشاره به کسی که زیاد کار می‌کند یا بی‌وقفه تلاش می‌کند، نیز استفاده می‌شود.

ویژگی‌های دستوری

  • نوع کلمه: اسم (اسم ذات)
  • جنسیت: مؤنث (در عربی اغلب با علامت «ة» ختم می‌شود)
  • جمع: دَوَابّ (جمع مکسر)
  • مفرد: دَآبَّة

اطلاعات ریشه‌شناسی (اتیمولوژی)

واژه «دَآبَّة» از ریشه «د-ب-ب» در زبان عربی گرفته شده است که به معنای «آهسته حرکت کردن»، «خزیدن» یا «راه رفتن» است. فعل «دَبَّ» به معنای «آهسته راه رفت» یا «خزید» است. بنابراین، دَآبَّة به موجودی اطلاق می‌شود که بر زمین حرکت می‌کند.

مترادف‌ها و متضادها

مترادف‌ها (در عربی و فارسی):

  • عربی: حَیوان (حیوان)، بَهیمَة (چهارپا، حیوان اهلی)، مَخلوق، جَانِب (جنبنده)
  • فارسی: حیوان، جانور، جنبنده، موجود زنده، چارپا

متضادها (در عربی و فارسی):

  • عربی: جَامِد (جماد، بی‌جان)، مَيت (مرده)
  • فارسی: جماد، بی‌جان، مرده

خلاصه

دَآبَّة واژه‌ای عربی است که به هر موجود زنده‌ای که بر زمین حرکت می‌کند (عموماً حیوانات) گفته می‌شود. این واژه ریشه در فعل دَبَّ (آهسته راه رفتن) دارد و در متون دینی و عرفی کاربرد زیادی دارد. جمع آن دَوَابّ است و مترادف‌هایی مانند حیوان و جانور دارد. متضاد آن جماد و مرده است.

Noun

(2:164:33) dābbatinmoving creatureفَأَحْيَا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَبَثَّ فِيهَا مِنْ كُلِّ دَابَّةٍ
(6:38:3) dābbatinany animalوَمَا مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَلَا طَائِرٍ يَطِيرُ بِجَنَاحَيْهِ إِلَّا أُمَمٌ أَمْثَالُكُمْ
(8:22:3) l-dawābi(of) the living creaturesإِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذِينَ لَا يَعْقِلُونَ
(8:55:3) l-dawābi(of) the living creaturesإِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الَّذِينَ كَفَرُوا فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ
(11:6:3) dābbatinmoving creatureوَمَا مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ إِلَّا عَلَى اللَّهِ رِزْقُهَا
(11:56:9) dābbatinof a moving creatureمَا مِنْ دَابَّةٍ إِلَّا هُوَ آخِذٌ بِنَاصِيَتِهَا إِنَّ رَبِّي عَلَىٰ صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ
(16:49:10) dābbatinmoving creaturesوَلِلَّهِ يَسْجُدُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ مِنْ دَابَّةٍ وَالْمَلَائِكَةُ وَهُمْ لَا يَسْتَكْبِرُونَ
(16:61:10) dābbatinmoving creatureوَلَوْ يُؤَاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ بِظُلْمِهِمْ مَا تَرَكَ عَلَيْهَا مِنْ دَابَّةٍ
(22:18:18) wal-dawābuand the moving creaturesأَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يَسْجُدُ لَهُ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ وَالشَّمْسُ وَالْقَمَرُ وَالنُّجُومُ وَالْجِبَالُ وَالشَّجَرُ وَالدَّوَابُّ وَكَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ
(24:45:4) dābbatinmoving creatureوَاللَّهُ خَلَقَ كُلَّ دَابَّةٍ مِنْ مَاءٍ
(27:82:7) dābbatana creatureوَإِذَا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَيْهِمْ أَخْرَجْنَا لَهُمْ دَابَّةً مِنَ الْأَرْضِ تُكَلِّمُهُمْ
(29:60:3) dābbatina creatureوَكَأَيِّنْ مِنْ دَابَّةٍ لَا تَحْمِلُ رِزْقَهَا اللَّهُ يَرْزُقُهَا وَإِيَّاكُمْ
(31:10:17) dābbatincreatureوَأَلْقَىٰ فِي الْأَرْضِ رَوَاسِيَ أَنْ تَمِيدَ بِكُمْ وَبَثَّ فِيهَا مِنْ كُلِّ دَابَّةٍ
(34:14:10) dābbatua creatureفَلَمَّا قَضَيْنَا عَلَيْهِ الْمَوْتَ مَا دَلَّهُمْ عَلَىٰ مَوْتِهِ إِلَّا دَابَّةُ الْأَرْضِ تَأْكُلُ مِنْسَأَتَهُ
(35:28:3) wal-dawābiand moving creaturesوَمِنَ النَّاسِ وَالدَّوَابِّ وَالْأَنْعَامِ مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ كَذَٰلِكَ
(35:45:12) dābbatincreatureوَلَوْ يُؤَاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ بِمَا كَسَبُوا مَا تَرَكَ عَلَىٰ ظَهْرِهَا مِنْ دَابَّةٍ
(42:29:10) dābbatin(the) creaturesوَمِنْ آيَاتِهِ خَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَثَّ فِيهِمَا مِنْ دَابَّةٍ
(45:4:6) dābbatin(the) moving creaturesوَفِي خَلْقِكُمْ وَمَا يَبُثُّ مِنْ دَابَّةٍ آيَاتٌ لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ
Nach oben scrollen