وَالشَّمسُ تَجري لِمُستَقَرٍّ لَها ۚ ذٰلِكَ تَقديرُ العَزيزِ العَليمِ خورشید در حرکت است تا به قرارگاهِ [و نهایت] ویژهی خود برسد؛ این است اندازهگذاری و تدبیرِ آن خدای شکستناپذیرِ دانا.
وَالشَّمسُ تَجري لِمُستَقَرٍّ لَها ترجمه:
«و خورشید در حرکت است تا به قرارگاهِ [و نهایت] خود برسد.» توضیح واژهها: - وَ
- حرف عطف، به معنای «و».
- جمله را به جملههای قبل از خود در آیههای پیشین سوره یس پیوند میدهد.
- الشَّمسُ
- «الشَّمس» با «ال» تعریف، یعنی «خورشید».
- اسم مؤنث، فاعلِ جمله است.
- اشاره به خورشید به عنوان یکی از نشانههای قدرت و نظم الهی در نظام آفرینش.
- تَجري
- فعل مضارع، از ریشهی «جَرَیَ / یَجري» به معنای «جاری بودن، روان بودن، حرکت کردن».
- معنای ساده: «میدود»، «میگردد»، «در حرکت است».
- در اینجا مقصود حرکت منظم و قانونمند خورشید در مدار و مسیر مقدّر شدهاش است؛ هم میتواند شامل حرکت ظاهری روزانه در آسمان باشد، هم حرکت واقعی آن در فضا طبق آفرینش خدا.
- استفاده از فعل مضارع، بر استمرار و ادامهدار بودن این حرکت دلالت دارد.
- لِمُستَقَرٍّ
- «لِ» حرف جر، به معنای «به سوی» یا «برای».
- «مُستَقَرّ» اسم، از ریشه «قَرَّ / یَقِرُّ» به معنای «آرام گرفتن، ثابت شدن، قرار یافتن».
- «مستقرّ» یعنی: محل قرار، جای ثابت، نقطهی پایانی یا جای آرامش، جایی که چیزی در آن میایستد یا به آن ختم میشود.
- «لِمُستَقَرٍّ» یعنی: «به سوی قرارگاهی»، «برای قرارگاه و نهایتِ ویژهای».
- مفسران دو نگاه مهم در تفسیر «مستقرّ» دارند:
- نقطه یا مرحلهای در این جهان که حرکت خورشید تا آنجا ادامه دارد (مثلاً تا پایان عمر نظام کنونی جهان یا نظام منظومه شمسی).
- اشاره به نظام دقیقِ زمانی و مکانیِ حرکت خورشید؛ یعنی برای خورشید حدود و زمان و مکانی مشخص شده که از آن فراتر نمیرود.
- لَها
- «لَـ» حرف جر، «ها» ضمیر مؤنث مفرد، که به «الشمس» برمیگردد.
- معنای عبارت: «برای او (برای خورشید)».
- جمعبندی: «لِمُستَقَرٍّ لَها» یعنی: «تا قرارگاه و نهایتِ مخصوص خودش».
جمعبندی جمله:
جمله میگوید خورشید در چارچوب یک برنامه و مسیر مشخص و محدود، پیوسته در حرکت است و این حرکت، هدفمند و دارای نهایت و مرزی است که برای آن تعیین شده است، نه بیحساب و تصادفی.
ذٰلِكَ تَقديرُ العَزيزِ العَليمِ ترجمه:
«این است اندازهگذاری و تقدیرِ آن خدای شکستناپذیرِ دانا.» توضیح واژهها: - ذٰلِكَ
- اسم اشاره برای دور، به معنای «آن» یا در فارسی روان: «این است [چنین نظم و حرکتی]».
- به کلّ مضمون جملهی قبل اشاره میکند: حرکت حسابشدهی خورشید به سوی قرارگاه و مسیر خاص خودش.
- نوعی تأکید است که آنچه گفته شد، یک نظام دقیق و حسابشده است.
- تَقديرُ
- از ریشهی «قَدَرَ / یَقدِرُ» به معنای «اندازه گرفتن، اندازهگذاری، برنامهریزی، تعیین حدود».
- «تقدیر» یعنی:
- اندازهگذاری دقیق،
- تعیین مقدار، زمان، جهت و حدود،
- برنامهریزی پیشینیِ نظام موجودات.
- در اینجا: «تقدیر» یعنی این نظم و قانون و مسیر و پایان برای خورشید، همگی تعیین و تنظیم شدهی الهی است، نه خودبهخود و بیحساب.
- العَزيزِ
- یکی از نامهای خدا.
- از ریشه «عِزَّة» به معنای:
- نفوذناپذیر بودن، شکستناپذیر بودن،
- غالب بودن، دارای قدرت برتر.
- «العزیز»:
- آن که هیچ چیز بر او غلبه نمیکند،
- دارای قدرتی است که هیچکس نمیتواند در برابرش بایستد،
- از نظر رتبه و قدرت، برتر و دستنایافتنی است.
- در این آیه، اشاره دارد که این نظام دقیق، از جانب خدایی است که قدرتش مطلق است.
- العَليمِ
- یکی دیگر از نامهای خدا.
- از ریشه «عِلم» به معنای «دانایی و آگاهی کامل».
- «العليم»:
- دانای مطلق،
- آگاه به همه جزئیات،
- کسی که هیچ چیز، نه در گذشته و نه آینده و نه در نهان، از علم او پوشیده نیست.
- در اینجا تأکید میکند که این نظم و اندازهگذاری در حرکت خورشید، بر پایهی علم بینهایت خداست، نه ناآگاهی یا تصادف.
- ترکیب تَقديرُ العَزيزِ العَليمِ
- یعنی: «این اندازهگذاری و برنامهریزی، کارِ همان خدایی است که هم قدرت مطلق دارد (العزیز) و هم علم مطلق دارد (العليم).»
- کنار هم آمدن «العزیز» و «العليم» این پیام را میدهد که:
- خدا هم «میتواند» (قدرت) و هم «میداند» (علم)،
- پس این نظام دقیق کیهانی، نتیجهی قدرت و علم توأمان اوست، نه طرحی ناقص یا تصادفی.
جمعبندی جمله:
این جمله توضیح میدهد که حرکت حسابشده و هدفمند خورشید، نتیجهی اندازهگیری و برنامهریزی خدایی است که هم شکستناپذیر است و هم به همه چیز داناست؛ یعنی پشت این نظم، قدرتی مطلق و علمی بینهایت وجود دارد. | 