058-002-103-مجادلة

« Back to Glossary Index
از شما مسلمانان کسانی که به زن خود «ظهار » میکنند با این سخن، زنِ آنان مادر ایشان نمی شود و مادر ایشان جز زنی که آنان را زائیده کسی دیگر نمی باشد و آنان سخن ناپسند و دروغ میگویند و الله توجهی به سخن ایشان ندارد و اگر خلاف سخن خود عمل کنند، گناه ایشان را میبخشد (ظهار از لغت ظهر آمده که به معنای پشت است و ظهار این است که مردی به همسرش بگوید پشت تو برای من، به مانند پشت مادر من است و من نسبت به تو حس شهوانی و زناشوئی ندارم و مانند مادر من در خانه باش، در اعراب قبل از اسلام، رسم این بود اگر کسی چنین سخن به زنش میگفت، آن زن مانند مادرش محسوب میشد و حق نداشت کار زناشوئی با او انجام دهد و طلاقش هم نمی داد و معمولا گاهی این سخن را روی لجبازی و یا کدورتی که پیش آمده بود، میگفتند و در نتیجه زن در خانه شوهر بلاتکلیف میماند و خالق عالم این قانون را در این سوره و سوره احزاب آیه 4 ناپسند معرفی کرد و برای اینکه بعد از آن یکی از مسلمانان اینکار را باز انجام ندهد، برطبق آیه بعد خالق عالم برای کنندگان این کار مجازاتی سنگین گذاشت تا دیگر مسلمانان بترسند و فکر آنرا هم نکنند و به این طریق این رسم غلط کاملا از بین رفت) (۲)

الَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِنكُم مِّن نِّسَائِهِم مَا هُنَّ أُمَّهَاتِهِمْ ۖ إِنْ أُمَّهَاتُهُمْ إِلَّا اللَّائِي وَلَدْنَهُمْ ۚ وَإِنَّهُمْ لَيَقُولُونَ مُنكَرًا مِّنَ الْقَوْلِ وَزُورًا ۚ وَإِنَّ اللَّهَ لَعَفُوٌّ غَفُورٌ

کسانی از شما که همسران خود را ظهار می‌کنند، آنان مادرانشان نیستند؛ مادرانشان فقط زنانی هستند که آنان را زاده‌اند. و بی‌گمان آنان سخنی ناپسند و دروغ می‌گویند، و همانا خداوند بسیار گذشت‌کننده و آمرزنده است.


۱) جملهٔ عربی

الَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِنكُم مِّن نِّسَائِهِم مَا هُنَّ أُمَّهَاتِهِمْ

ترجمهٔ فارسی
کسانی از شما که همسران خود را ظهار می‌کنند، آنان مادرانشان نیستند.

شرح واژه‌ها

  • الَّذِينَ: اسم موصول جمع مذکر؛ ریشه: (ا ل ل)؛ به معنای «کسانی که».
  • يُظَاهِرُونَ: فعل مضارع مرفوع، جمع مذکر؛ ریشه: (ظ هـ ر) باب مفاعله؛ به معنای «ظهار می‌کنند»؛ ظهار: تشبیه همسر به مادر با قصد تحریم.
  • مِنكُم: حرف جر + ضمیر مخاطب جمع؛ «از میان شما».
  • مِّن نِّسَائِهِم: حرف جر + اسم جمع + ضمیر؛ ریشه «نساء» (ن س و)؛ «از همسرانشان».
  • مَا: حرف نفی؛ «نیستند».
  • هُنَّ: ضمیر منفصل مؤنث جمع؛ «آنان».
  • أُمَّهَاتِهِمْ: اسم جمع مؤنث + ضمیر؛ ریشه: (أ م م)؛ «مادرانشان».


۲) جملهٔ عربی

إِنْ أُمَّهَاتُهُمْ إِلَّا اللَّائِي وَلَدْنَهُمْ

ترجمهٔ فارسی
مادران آنان نیستند مگر زنانی که آنان را زاده‌اند.

شرح واژه‌ها

  • إِنْ: حرف نفی؛ «نیست».
  • أُمَّهَاتُهُمْ: مبتدا مرفوع + ضمیر؛ «مادرانشان».
  • إِلَّا: ادات استثناء؛ «جز».
  • اللَّائِي: اسم موصول جمع مؤنث؛ «زنانی که».
  • وَلَدْنَهُمْ: فعل ماضی جمع مؤنث + ضمیر مفعولی؛ ریشه: (و ل د)؛ «آنان را زاییده‌اند».


۳) جملهٔ عربی

وَإِنَّهُمْ لَيَقُولُونَ مُنكَرًا مِّنَ الْقَوْلِ وَزُورًا

ترجمهٔ فارسی
و قطعاً آنان سخنی ناپسند و دروغ می‌گویند.

شرح واژه‌ها

  • وَ: حرف عطف؛ «و».
  • إِنَّهُمْ: حرف تأکید و نصب + ضمیر؛ «به‌راستی آنان».
  • لَيَقُولُونَ: لام تأکید + فعل مضارع مرفوع جمع؛ ریشه: (ق و ل)؛ «می‌گویند».
  • مُنكَرًا: مفعول به منصوب؛ ریشه: (ن ك ر)؛ «ناپسند، زشت».
  • مِّنَ الْقَوْلِ: حرف جر + اسم؛ ریشه: (ق و ل)؛ «از نظر گفتار».
  • وَزُورًا: معطوف منصوب؛ ریشه: (ز و ر)؛ «دروغ، سخن باطل».


۴) جملهٔ عربی

وَإِنَّ اللَّهَ لَعَفُوٌّ غَفُورٌ

ترجمهٔ فارسی
و همانا خداوند بسیار گذشت‌کننده و آمرزنده است.

شرح واژه‌ها

  • وَ: حرف عطف.
  • إِنَّ: حرف تأکید و نصب.
  • اللَّهَ: اسم جلاله، منصوب به إنّ.
  • لَعَفُوٌّ: لام تأکید + صیغه مبالغه؛ ریشه: (ع ف و)؛ «بسیار گذشت‌کننده».
  • غَفُورٌ: صیغه مبالغه؛ ریشه: (غ ف ر)؛ «بسیار آمرزنده».

يُظَاهِرُونَ

معناهای دقیق و گسترده

يُظَاهِرُونَ فعل مضارع، صیغهٔ جمع مذکر غایب است و بسته به سیاق، چند معنای مرتبط دارد:

  1. پشتیبانی می‌کنند / یاری می‌دهند

    به معنای کمک کردن، هم‌پیمان شدن یا حمایت عملی و فکری از کسی یا گروهی.

  2. همدست می‌شوند / پشت‌گرمی می‌دهند

    اشاره به تقویت موقعیت طرف مقابل، به‌ویژه در درگیری‌ها، اختلافات یا مواضع سیاسی و اجتماعی.

  3. ظهار انجام می‌دهند (معنای فقهی ـ قرآنی)

    در فقه اسلامی، «ظهار» نوعی تشبیه همسر به محارم است که موجب حرمت موقت رابطه زناشویی می‌شود. در این کاربرد، يُظَاهِرُونَ به انجام دادن عمل «ظهار» اشاره دارد.


ریشه و ساخت واژه

  • ریشه ثلاثی: ظ هـ ر (ظهر)
  • اصل معنایی ریشه:

    «پشت»، «آشکار شدن»، «غلبه و برتری یافتن»، «قوت گرفتن»

  • باب صرفی:

    باب مفاعلة (فاعلَ – يُفاعِلُ)

  • فعل ماضی: ظَاهَرَ
  • مضارع: يُظَاهِرُ
  • صورت مورد بحث: يُظَاهِرُونَ (جمع مذکر)

باب مفاعله غالباً دلالت بر عمل دوطرفه، همکاری یا مشارکت دارد که با معنای «پشتیبانی متقابل» هماهنگ است.


کاربرد در زبان عربی

  1. کاربرد عمومی و ادبی
    • برای بیان همکاری، اتحاد یا حمایت میان افراد یا گروه‌ها.
    • نمونه ساختاری:

      يُظَاهِرُونَ بَعْضَهُمْ بَعْضًا

      «برخی از آنان از برخی دیگر حمایت می‌کنند.»

  2. کاربرد سیاسی و اجتماعی
    • برای اشاره به هم‌پیمانی با دشمن یا گروهی خاص.
    • معمولاً بار معنایی منفی یا انتقادی دارد.
  3. کاربرد قرآنی و فقهی
    • در قرآن برای اشاره به حمایت از یکدیگر علیه پیامبر یا مؤمنان.
    • همچنین در بحث «ظهار» در فقه اسلامی.

اطلاعات ریشه‌شناختی (اتیمولوژی)

ریشه ظ هـ ر در عربی کلاسیک به معنای «پشت» است. از این معنا، مفاهیم زیر گسترش یافته‌اند:

  • پشتوانه بودن
  • تقویت کردن
  • آشکار شدن و برتری یافتن

فعل ظَاهَرَ در اصل به معنای «پشت به پشت ایستادن» بوده که به‌تدریج به مفهوم «همکاری و حمایت» تحول یافته است.


مترادف‌ها (Synonyme)

بسته به بافت معنایی:

  • يُنَاصِرُونَ (یاری می‌دهند)
  • يُسَانِدُونَ (پشتیبانی می‌کنند)
  • يَتَعَاوَنُونَ (همکاری می‌کنند)
  • يُؤَازِرُونَ (تقویت و کمک می‌کنند)

متضادها (Antonyme)

  • يُعَادُونَ (دشمنی می‌ورزند)
  • يُخَالِفُونَ (مخالفت می‌کنند)
  • يَتَخَلَّوْنَ عَنْ (دست می‌کشند از حمایت)
  • يُحَارِبُونَ (می‌جنگند با)

تعریف ظِهار

ظِهار یک اصطلاح فقهی در حقوق خانوادهٔ اسلامی است. وقتی مردی همسر خود را با یکی از زنانِ محرمِ دائمی‌اش مقایسه کند و بگوید که همسرش از نظر حرمت مانند مادر، خواهر یا زنانی از این دسته است، این عمل ظهار نامیده می‌شود.

نمونهٔ رایج گفتار:

  • «أَنْتِ عَلَيَّ كَظَهْرِ أُمِّي»

    «تو برای من مانند پشتِ مادرم هستی.»

با گفتن چنین عبارتی، رابطهٔ زناشویی حرام موقت می‌شود، نه طلاق واقع می‌شود و نه ازدواج از بین می‌رود.


ریشهٔ واژه و دلیل نام‌گذاری

  • ریشه: ظ هـ ر (ظهر = پشت)
  • در فرهنگ عرب پیش از اسلام، مردان همسر را با «پشتِ مادر» مقایسه می‌کردند، چون پشت مادر هرگز محل تماس جنسی نیست.
  • از همین تشبیه، اصطلاح «ظهار» شکل گرفت.

جایگاه ظهار در اسلام

اسلام این رفتار را:

  • نکوهش کرده
  • گناه دانسته
  • اما آن را طلاق محسوب نکرده است

ظهار در قرآن «گفتاری نادرست و ناپسند» معرفی شده است.


حکم شرعی ظهار

پس از وقوع ظهار:

  1. رابطهٔ زناشویی حرام می‌شود
  2. این حرمت موقت است
  3. بازگشت به زندگی زناشویی فقط با پرداخت کفاره امکان‌پذیر است

تا زمانی که کفاره داده نشود، نزدیکی جایز نیست.


کفارهٔ ظهار (به ترتیب الزامی)

قرآن ترتیب کفاره را مشخص کرده است و باید دقیقاً به این ترتیب انجام شود:

  1. آزاد کردن یک برده
    • اگر ممکن نباشد ⬇️
  2. دو ماه روزهٔ پی‌درپی
    • بدون وقفه
    • اگر توان نداشته باشد ⬇️
  3. اطعام شصت فقیر
    • سیر کردن یا دادن غذای کامل به ۶۰ نفر نیازمند

فقط پس از انجام یکی از این مراحل (طبق توانایی)، نزدیکی دوباره حلال می‌شود.


آیات قرآنی مرتبط

سورهٔ مجادله، آیات ۲ تا ۴ به‌طور مستقیم به ظهار پرداخته‌اند:

  • ظهار سخنی نادرست و باطل معرفی شده
  • همسران با ظهار، مادر نمی‌شوند
  • کفارهٔ مشخص برای بازگشت به رابطه بیان شده است

تفاوت ظهار با طلاق

موضوعظهارطلاق
قطع ازدواج❌ خیر✅ بله
حرمت رابطه✅ موقت✅ دائمی (تا ازدواج مجدد)
نیاز به کفاره✅ بله❌ خیر
قابل بازگشت✅ با کفاره✅ در طلاق رجعی

شرایط تحقق ظهار

برای اینکه ظهار از نظر فقهی محقق شود:

  • گوینده باید شوهر باشد
  • زن باید همسر دائمی باشد
  • عبارت باید صریح یا عرفاً واضح باشد
  • تشبیه باید به زن محرم دائمی انجام شود

وضعیت ظهار در زمان معاصر

  • ظهار امروزه بسیار نادر است
  • در قوانین مدنی کشورهای اسلامی معمولاً کاربرد عملی ندارد
  • اما از نظر فقهی همچنان حکم آن معتبر است
Nach oben scrollen