الزَّانِيَةُ وَالزَّانِي فَاجْلِدُوا كُلَّ وَاحِدٍ مِنهُمَا مِائَةَ جَلْدَةٍ وَلَا تَأْخُذْكُمْ بِهِمَا رَأْفَةٌ فِي دِينِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَلْيَشْهَدْ عَذَابَهُمَا طَائِفَةٌ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ زن زناکار و مرد زناکار را، هر یک را صد تازیانه بزنید، و اگر به خدا و روز واپسین ایمان دارید، در دینِ خدا نسبت به آن دو دچار دلسوزی نشوید؛ و باید گروهی از مؤمنان در عذاب آن دو حضور یابند. — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — جمله: الزَّانِيَةُ وَالزَّانِي ترجمه: زن زناکار و مرد زناکار توضیحات: - الزَّانِيَةُ: اسم فاعل مؤنث، از ریشهٔ ثلاثی «ز ن ی» به معنای زنا کردن. با «الـ» معرفه و با تنوین حذفشده (بهسبب «ال») در حالت رفع (ضمهٔ ظاهر) آمده است. نقش: مبتدا اول.
- ریشه «زنا/یَزنی» در لغت: آمیزش نامشروع. مشتقات: زانٍ/زانیة، زنا، یزنی، زناءٌ.
- وَ: حرف عطف.
- الزَّانِي: اسم فاعل مذکر، از همان ریشه «ز ن ی»، معرفه به «الـ»، در حالت رفع. نقش: مبتدا دوم معطوف بر اول.
——————————————— جمله: فَاجْلِدُوا كُلَّ وَاحِدٍ مِنهُمَا مِائَةَ جَلْدَةٍ ترجمه: پس هر یک از آن دو را صد تازیانه بزنید. توضیحات: - فَـ: فای تفریع/سببیت، ربطدهندهٔ حکم به ذکرِ موضوع.
- اجْلِدُوا: فعل امر، از «جَلَدَ یَجلِدُ» به معنای تازیانه زدن. صیغه: امر مخاطب جمع (أنتم). اِعلال ندارد. معناهای لغوی «جَلْد»: پوست، سختی، و نیز «جلد» به معنای ضرب با تازیانه.
- كُلَّ: اسم منصوب بهعنوان مفعولبه مقدّم/مفعول مطلق بیانی برای عموم، مضاف.
- وَاحِدٍ: مضافالیه مجرور برای «کلّ»، نکره، مفرد، به معنای «هر فرد».
- مِنهُمَا: جار و مجرور؛ «من» برای تبعیض/بیانیه؛ «هما» ضمیر مثنّی (به زن و مرد زناکار برمیگردد). متعلق به «واحد» برای بیان منشأ/عضویت: «هر یک از آن دو».
- مِائَةَ: عدد «صد»، منصوب بهعنوان تمییز/مفعولبه دوم برای «اجلدوا» از باب بیان مقدار ضرب. در نحو اغلب آن را مفعولبه دوم یا مفعولمطلق نوعیِ «جلد» میگیرند.
- جَلْدَةٍ: تَمْییزِ عدد، مفرد نکره مجرور لفظاً بعد از «مائة»؟ نکته: در عربی کلاسیک «مائةَ جلدةٍ» ترکیب عددی است؛ «مائةَ» منصوب و «جلدةٍ» مضافالیه مجرور. از ریشه «ج ل د»؛ معنای «ضربه با تازیانه/شلاق».
——————————————— جمله: وَلَا تَأْخُذْكُمْ بِهِمَا رَأْفَةٌ فِي دِينِ اللَّهِ ترجمه: و در دینِ خدا نسبت به آن دو، دلسوزی شما را نگیرد. توضیحات: - وَ: حرف عطف.
- لَا: نهی/نفی (در اینجا نهیِ دعایی/ارشادی).
- تَأْخُذْكُمْ: فعل مضارع مجزوم به «لا» نهی (سکون)، ریشه «أخذ» به معنای گرفتن/چیرهشدن. صیغه: مخاطب جمع (تأخذْ + کم). «کم» ضمیر مفعولی (مفعول به اول).
- بِهِمَا: حرف جر «بـ» + ضمیر مثنّی «هما» (مرجع: زن و مرد زناکار). جار و مجرور متعلق به «تأخذ» یا به «رأفة» برای بیان سبب/جهت.
- رَأْفَةٌ: فاعلِ «تأخذ»، نکره مرفوع. از ریشه «ر أ ف» به معنای مهربانی عمیق/رقت قلب. تفاوت با «رحمة»: رأفت لطیفتر و نرمتر از رحمت دانسته شده است.
- فِي دِينِ اللَّهِ: جار و مجرور + مضافالیه؛ قیدِ حوزه/چارچوب حکم: در نظام حکمِ الهی. «دین» ریشه «د ی ن»: آیین، کیفر، حساب، اطاعت. «اللّه» علم جلاله، مضافٌالیه.
——————————————— جمله: إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ترجمه: اگر به خدا و روز واپسین ایمان دارید. توضیحات: - إِنْ: حرف شرط جازم.
- كُنْتُمْ: فعل ماضی ناقص (کان)، صیغه جمع مخاطب؛ در ساخت شرطی برای افادهٔ استمرار حالت در زمان خطاب. خبر «کان» جملهٔ فعلیه بعدی است.
- تُؤْمِنُونَ: فعل مضارع مرفوع، باب «أفعلَ یؤمنُ» از ریشه «أمن» به معنای ایمنی/اعتقاد. صیغه: مخاطب جمع. نقش: خبر «کان».
- ریشه «أمن»: امنیت، اطمینان؛ «إیمان» تصدیق همراه با التزام.
- بِاللَّهِ: جار و مجرور، متعلق به «تؤمنون».
- وَالْيَوْمِ الْآخِرِ: معطوف بر «بالله». «الیوم» اسم زمان؛ «الآخر» صفت مضافالیه برای «الیوم» به معنای روز پایانی/قیامت. ریشه «أ خ ر»: دیر شدن/پسین بودن.
——————————————— جمله: وَلْيَشْهَدْ عَذَابَهُمَا طَائِفَةٌ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ ترجمه: و باید گروهی از مؤمنان در عذاب آن دو حاضر شوند. توضیحات: - وَ: حرف عطف.
- لْيَشْهَدْ: لامِ امر + فعل مضارع مجزوم (سکون)، از «شَهِدَ یشهَدُ» به معنای حاضر شدن/گواهی دادن. صیغه: غایب مفرد (هو)؛ در معنا «باید شاهد باشد/باشند».
- عَذَابَهُمَا: مفعولبه؛ «عذاب» از ریشه «ع ذ ب» به معنای کیفر/درد. «هما» ضمیر مثنّی مضافالیه: عذابِ آن دو.
- طَائِفَةٌ: فاعل مرفوع، نکره؛ به معنای گروه/دسته. ریشه «ط و ف»: گشتن/گردیدن؛ «طائفة» به جماعتی که گرد هم آیند گفته میشود.
- مِنَ الْمُؤْمِنِينَ: جار و مجرور بیانیه/تبعیضیه برای «طائفة»، یعنی گروهی از میان مؤمنان. «المؤمنین» جمع مذکر سالم از «مؤمن» (اسم فاعل از «أمن»).
——————————————— یادداشت واژگانی و نکتههای صرفی-نحوی کلیدی: - تقابل «الزانیة» و «الزانی»: ذکر هر دو جنس برای عمومیت حکم.
- «اجلدوا»: امر خطاب به حاکم/مؤمنانِ مجریِ حدود؛ فعل لازمالمفعول با مفعول «کل واحد منهما» و ترکیب عددی «مائة جلدة».
- «لا تأخذكم بهما رأفة»: نفی تأثر عاطفی که مانع اجرای حکم شود؛ «رأفةٌ» فاعل مؤخر.
- ساخت شرطی «إن كنتم تؤمنون»: تعلیق حکم به ایمان، تأکید بر التزام عملی ایمان.
- «وليشهد»: لام امر برای الزامِ حضور ناظر شرعی/اجتماعی جهت علنی بودن اجرای حد.
| 