إِنْ تُبْدُوا خَيْرًا أَوْ تُخْفُوهُ أَوْ تَعْفُوا عَن سُوءٍ فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ عَفُوًّا قَدِيرًا اگر نیکی را آشکار کنید یا آن را پنهان دارید یا از بدی درگذرید، همانا خدا بخشاینده و تواناست.
- اِن تُبدوا خَیرًا
- ترجمهٔ جمله: اگر نیکی را آشکار کنید
- توضیح واژهها:
- اِنْ: حرف شرط، به معنی «اگر».
- تُبْدُوا: فعل مضارع مخاطب به شکل جمع یا مفرد مؤنث/مؤدب (از ریشه بَدَوَ/بَدَا) به معنی «آشکار ساختن، نشان دادن». صورت ضمیری آن «تُبْدُوا» به شما/شماها یا مخاطب مؤدب برمیگردد.
- خَیرًا: مفعول یا تکمله فعل به صورت منصوب و به معنی «خیر، نیکی، سود»، اسم مصدر با جمع معانی نیکوییها؛ در اینجا معنای «نیکی/کار خوب» دارد.
- اَوْ تُخفُوهُ
- ترجمهٔ جمله: یا آن را پنهان دارید
- توضیح واژهها:
- اَوْ: حرف عطف یا تفریع به معنی «یا».
- تُخْفُوهُ: فعل مضارع مخاطب و ضمیر مفعولی «ـهُ» به معنی «پنهان کردنش / آن را مخفی داشتن». ریشهٔ خَفَا به معنی «نهان شدن»؛ صورت متعدی «خَفّی/خَفاه» یا «خَفیّ/أخفى» اما در این آیه فعل «تُخْفُوهُ» به معنای «شما آن را پوشیده میکنید» است.
- ضمیر «ـهُ»: به «خَیرٍ» برمیگردد (یعنی «آن را» = «نیکی را»).
- اَوْ تَعفُوا عَن سُوءٍ
- ترجمهٔ جمله: یا از بدی درگذرید
- توضیح واژهها:
- اَوْ: «یا» (حرف عطف مثل جملهٔ قبل).
- تَعفُوا: فعل مضارع مخاطب (شما) از ریشهٔ عَفَا به معنی «بخشیدن، درگذشتن، چشمپوشی کردن». در عربی «عَفَا عَن» به معنی «گذشتن از، چشمپوشی کردن نسبت به» است.
- عَن: حرف جر به معنی «از (نسبت به)».
- سُوءٍ: مصدر یا اسم مصدر با معنی «بدی، زشتی، گناه، رفتار ناپسند». صورت مجرور به علت «عَن».
- فَإِنَّ اللَّهَ کَانَ عَفُوًّا قَدِیرًا
- ترجمهٔ جمله: پس همانا خدا بخشاینده و تواناست
- توضیح واژهها:
- فَ: حرف عطف یا ترتیب معنایی «پس، بنابراین».
- اِنَّ: حرف تأکید و استقبال خبری که جملهٔ اسمیه را تأکید میکند؛ «همانا»، «به راستى».
- اللَّهَ: اسم خدا (مبتدا در جملهٔ اسمیه بعد از اِنَّ).
- کَانَ: فعل ماضی نائب از افعال ناسخ که به معنی «بودن»؛ در ترکیبهای صفات ثبوتی استفاده میشود؛ «کَانَ اللَّهُ عَفُوًّا قَدِیرًا» به معنی «خداوند بود (و همچنان هست) بخشاینده و توانا».
- عَفُوًّا: صفت به معنی «بخشاینده، بسیار میبخشاینده، کسی که عفو میکند؛ از ریشهٔ عَفَا». صورت تنوین منصوب صفت برای «اللَّهَ».
- قَدِیرًا: صفت به معنی «توانا، قادر، مقتدر»؛ از ریشهٔ قَدَر/قُدْرَة.
اصل آیه نشاندهندهٔ این است که انسان اگر کار نیکی انجام دهد یا آن را پنهان کند یا از بدیها بگذرد، خداوند ذاتاً هم اهل عفو و بخشش است و هم توانا؛ بنابراین ظرف بخششش وسیع و توانایی او نامحدود است. | 