| انظُر كَيفَ يَفتَرونَ عَلَى اللَّهِ الكَذِبَ ۖ وَكَفىٰ بِهِ إِثمًا مُبينًا نگاه کن چگونه بر خدا دروغ میبندند، و همین (کارشان) برای گناهی آشکار کافی است.
جملهی اول:
انظُر كَيفَ يَفتَرونَ عَلَى اللَّهِ الكَذِبَ ترجمه:
نگاه کن چگونه بر خدا دروغ میبندند. توضیح واژهها و ترکیبها: - انْظُرْ
- ریشه: «ن ظ ر»
- صیغه: فعل امر، مخاطب مفرد (تو نگاه کن).
- معنی: بنگر، دقت کن، توجه کن.
- نکته: در زبان عربی «نظر» فقط دیدن با چشم نیست، بلکه دیدن همراه با توجه و تأمل است؛ یعنی خداوند به پیامبر میفرماید با دقت به کار و رفتارشان نگاه کن، نه فقط دیدن ظاهری.
- كَيْفَ
- نقش: اسم استفهام، در اینجا برای تعجب و نشان دادن وضع عجیب به کار رفته.
- معنی: چگونه، به چه صورت.
- نکته: اینجا پرسش واقعی نیست، نوعی «تعجب و نکوهش» را میرساند؛ یعنی: ببین اینها چهطور و با چه جرأتی چنین کاری میکنند.
- يَفْتَرُونَ
- ریشه: «ف ر ي / افتراء»
- صیغه: فعل مضارع، جمع غایب (آنها دروغ میبندند).
- معنی: دروغ میسازند، نسبت ناروا میدهند، تهمت میزنند.
- تفاوت معنایی:
- «کذب» یعنی دروغ گفتن.
- «افتراء» یعنی ساختن و بستن دروغی آگاهانه و بزرگ، معمولاً همراه با نسبت دادن به کسی، مخصوصاً به خدا.
- نکته: استفاده از مضارع (یَفترون) نشان میدهد این کارشان استمرار دارد، یعنی عادت و روش آنهاست.
- عَلَى اللَّهِ
- «على»: حرف جر، به معنی «بر / علیه».
- «اللَّهِ»: نام مقدس خداوند.
- معنی ترکیب: بر خدا، علیه خدا، نسبت به خدا.
- نکته معنایی:
- نسبت دادن دروغ به خدا از بزرگترین گناهان است؛ مثل:
- نسبت دادن شریک برای خدا (شرک).
- حلال دانستن حرام یا حرام دانستن حلال و گفتن: «این حکم خداست» در حالی که نیست.
- ادعای نبوت، یا ادعای اینکه وحی آمده در حالی که دروغ است.
- این ترکیب، بزرگی جرم را نشان میدهد؛ چون دروغ را مستقیم به خدا ربط میدهند.
- الكَذِبَ
- ریشه: «ك ذ ب»
- نوع: اسم، مفرد، معرفه با «ال».
- معنی: دروغ، سخن خلاف واقع.
- نکته:
- در این آیه، «الکذب» مفعول فعل «یفتَرون» است (یَفتَرونَ الكَذِبَ).
- «ال» در «الکذب» میتواند برای جنس باشد؛ یعنی دروغی بزرگ و آشکار، نه یک دروغ ساده و کوچک؛ یا اشاره به دروغ خاصی که به خدا نسبت میدهند.
- با توجه به عبارت «علی الله»، مراد دروغی است که به خدا نسبت میدهند؛ یعنی ساختن دین و حکم و عقیدهای که از جانب خدا نیست.
جمعبندی معنای جملهی اول:
خداوند میفرماید: با دقت نگاه کن که این افراد چگونه و با چه شیوهای دروغ را به خدا نسبت میدهند؛ یعنی از خود عقاید، احکام یا نسبتهایی میسازند و میگویند از طرف خداست، در حالی که دروغ است.
جملهی دوم:
وَكَفىٰ بِهِ إِثمًا مُبينًا ترجمه:
و همین (کارشان) برای گناهی آشکار کافی است. توضیح واژهها و ترکیبها: - وَ
- حرف عطف.
- معنی: و.
- نقش: جمله دوم را به جمله اول وصل میکند؛ یعنی بعد از بیان کار آنها (دروغ بستن به خدا)، نتیجه و ارزیابی آن کار بیان میشود.
- كَفىٰ
- ریشه: «ك ف ي»
- صیغه: فعل ماضی (گذشته)، اما در اینجا معنای «کافی است» (حال) میدهد؛ این نوع به صورت ثابت در عربی رایج است.
- معنی: کافی است، بس است.
- نکته:
- وقتی میگوید «کفى» یعنی دیگر نیازی به چیزی بیشتر از این برای اثبات جرم یا گناه نیست؛ خودِ همین عمل، به تنهایی برای محکوم کردن آنها بس است.
- بِهِ
- «بـِ»: حرف جر.
- «ـهِ»: ضمیر متصل (او / آن).
- معنی: به آن، به همین.
- مرجع ضمیر «ـهِ»:
- بیشتر مفسران گفتهاند این ضمیر به همان «افتراء بر خدا» یا «الکذب على الله» برمیگردد؛ یعنی:
«همین دروغ بستن به خدا، خودش به تنهایی برای گناهی آشکار کافی است.»
- إِثْمًا
- ریشه: «أ ث م»
- نوع: اسم نکره، منصوب.
- معنی: گناه، گناه سنگین.
- نکته:
- «إثم» معمولاً برای گناهی گفته میشود که مانع از رسیدن به خیر میشود و اثر سنگینی دارد.
- نکره آمدن (بدون «ال») میتواند برای تعظیم باشد؛ یعنی گناه بسیار بزرگ.
- مُبِينًا
- ریشه: «ب ي ن»
- نوع: اسم فاعل از «أبان یُبین»، یا صفت مشبهه، در اینجا صفت برای «إثمًا».
- معنی: آشکار، روشن، واضح.
- نکته:
- «مبین» یعنی چیزی که هم خودش روشن است و هم روشنگر است؛ اما در اینجا بیشتر معنای «آشکار و بیتردید بودن» گناه را میرساند.
- یعنی این گناه، هم در شدت روشن است، هم در زشتی و هم در اینکه هیچ شک و تردیدی در گناه بودن آن نیست.
توضیح ساختار «كَفىٰ بِهِ إِثمًا مُبينًا»: - در عربی، «کفى بفلانٍ شیئًا» ساختار ثابتی است به معنی:
«فلانی برای فلان چیز کافی است.» - در اینجا:
- «کفى» = کافی است
- «به» = خودش / همان کار (یعنی دروغ بستن به خدا)
- «إثمًا مبینًا» = به عنوان گناهی آشکار
- معنی حاصل:
همین نسبت دادن دروغ به خدا، خودش برای آنکه گناهی بزرگ و آشکار به حساب آید، کافی است؛ حتی اگر کار دیگری هم نکنند.
جمعبندی معنای جملهی دوم:
خداوند میگوید همین کاری که میکنند (دروغ بستن به خدا) به تنهایی برای اینکه مرتکب گناهی روشن و بزرگ شده باشند، کافی است؛ نیازی نیست گناه دیگری را هم به آن اضافه کنند تا مجرم باشند.
جمعبندی کل آیه به زبان ساده:
خداوند به پیامبر (و در نتیجه به ما) میگوید: با دقت نگاه کن که این افراد چطور بیشرمانه دروغ را به خدا نسبت میدهند؛ همین دروغسازی و تهمت به خدا برای اینکه گناهی بزرگ و کاملاً روشن بر عهدهشان باشد، کافی است. | 