وَاللَّذانِ يَأتِيانِها مِنكُم فَآذوهُما ۖ فَإِن تابا وَأَصلَحا فَأَعرِضوا عَنهُما ۗ إِنَّ اللَّهَ كانَ تَوّابًا رَحيمًا «و آن دو نفری از شما که آن کار (زشت) را انجام دهند، آنها را آزار دهید؛ پس اگر توبه کردند و (رفتار خود را) اصلاح نمودند، از آن دو روی برگردانید (سرزنش را قطع کنید)؛ همانا خداوند بسیار توبهپذیر و مهربان است.»
۱. «وَاللَّذانِ يَأتِيانِها مِنكُم فَآذوهُما»ترجمه:
«و آن دو نفری از شما که آن را انجام دهند، آن دو را آزار دهید.» توضیح واژهها و ساختار جمله: - وَ
حرف عطف؛ معنی «و» برای پیوند دادن این حکم به آیات قبل. - اللَّذانِ
اسم موصول، مثنای مذکر (دو نفر مذکر).
معنی: «آن دو که…».
اینجا اشاره به دو انسانی است که کاری را که در آیه قبل به زنان نسبت داده شده بود، مرتکب میشوند (در تفسیرها گفته شده: عمل فاحشه / کار زشت جنسی؛ اختلاف تفسیری وجود دارد که دقیقاً چه نوع گناهی است). - يَأتِيانِها
- يَأتِيانِ: فعل مضارع، برای دو نفر (مثنای غایب) از ریشه «أتى» به معنای «آمدن، انجام دادن».
اینجا در معنای «انجام دادن» بهکار رفته است.
«يَأتِيانِ» یعنی: «آن دو انجام میدهند.» - ها: ضمیر متصل مؤنث مفرد برمیگردد به کاری که در آیه قبل ذکر شده (فاحشه).
مجموعاً: يَأتِيانِها یعنی «آن را انجام میدهند (آن کار را انجام میدهند).»
- مِنكُم
- مِن: حرف جر، «از».
- كُم: ضمیر جمع مخاطب، «شما».
یعنی: «از میان شما».
مفهوم: این دو نفر از جامعه مؤمنان/مسلمانان هستند، نه بیرون از شما.
- فَآذوهُما
- فَ: حرف تفریع؛ یعنی «پس» بر اساس اینکه آن کار را انجام دادهاند.
- آذوهُما: فعل امر از ریشه «أذى» به معنای «آزار دادن، اذیت کردن».
- آذوا: «آزار دهید» (فعل برای جمع مخاطب).
- هما: ضمیر مثنای غایب؛ «آن دو را».
یعنی: «پس آن دو را آزار دهید.»
مراد از «آزار دادن» در تفاسیر مختلف اینطور توضیح شده: - آزار زبانی و اجتماعی: سرزنش، نکوهش، توبیخ، تحقیر اجتماعی (نه لزوماً ضرب و جرح).
- برخی گفتهاند: نوعی تنبیه و محدودیت اجتماعی تا گناه علنی و عادی نشود.
- با توجه به آیات بعد و احکام قطعیتر، بسیاری از مفسران گفتهاند این حکم، حکم ابتدایی بوده و بعداً با احکام حد زنا (مثلاً در سوره نور) نسخ یا تکمیل شده است.
۲. «فَإِن تابا وَأَصلَحا فَأَعرِضوا عَنهُما»ترجمه:
«پس اگر آن دو توبه کردند و (رفتار خود را) اصلاح نمودند، از آن دو روی برگردانید (سرزنش را قطع کنید).» توضیح واژهها و ساختار جمله: - فَإِن
- فَ: حرف تفریع و نتیجه؛ یعنی بعد از دستور قبلی، حال اگر چنین شد…
- إن: حرف شرط.
با هم: «پس اگر…».
- تابا
فعل ماضی، مثنای غایب از ریشه «تَوْبَه» به معنای «بازگشت».
در اصطلاح شرعی:
«توبه» یعنی بازگشت از گناه به سوی خدا؛ شامل پشیمانی قلبی، ترک گناه، و عزم بر عدم بازگشت است.
تابا: «آن دو توبه کردند.» - وَأَصلَحا
- وَ: حرف عطف؛ «و».
- أَصلَحا: فعل ماضی، مثنای غایب، از ریشه «صَلُح / إصلاح» به معنای «درست کردن، اصلاح نمودن».
یعنی: «رفتار خود را درست کردند، وضع را اصلاح کردند.»
اصلاح میتواند چند معنا داشته باشد: - اصلاح رابطه با خدا (ترک گناه و انجام کارهای خوب)
- اصلاح در جامعه (جبران آسیبها، ترک رفتارهای فاسد آشکار)
- اصلاح درونی (تغییر مسیر زندگی و عادات).
- فَأَعرِضوا
- فَ: نتیجه؛ پس در نتیجه این توبه و اصلاح…
- أَعرِضوا: فعل امر، خطاب به جمع؛ از ریشه «إعراض» یعنی «روی گرداندن، توجه نکردن، دست برداشتن».
اینجا مراد: دیگر آنها را دنبالِ سرزنش و آزار نکنید؛ برخورد تنبیهی را متوقف کنید.
- عَنهُما
- عَن: حرف جر، «از».
- هما: ضمیر مثنای غایب، «آن دو».
یعنی: «از آن دو رویگردان شوید» یعنی از ادامه آزار، ملامت و تعقیب اجتماعی بگذرید.
جمعبندی معنای این بخش:
اگر پس از گناه، این دو نفر واقعاً توبه کنند و رفتارشان را اصلاح کنند، دیگر ادامه سرزنش، تحقیر و آزار جایز نیست؛ باید فضا برای بازگشت طبیعی آنها به جامعه و زندگی سالم فراهم شود.
۳. «إِنَّ اللَّهَ كانَ تَوّابًا رَحيمًا»ترجمه:
«بیگمان خداوند بسیار توبهپذیر و مهربان است.» توضیح واژهها و ساختار جمله: - إِنَّ
حرف تأکید؛ معنی: «همانا، بهراستی، بدون تردید».
برای اینکه مخاطب مطمئن شود راه بازگشت باز است. - اللَّهَ
اسم جلاله؛ مفعول «إنَّ» (منصوب).
یعنی: «خداوند». - كانَ
فعل ماضی ناقص؛ در اینجا برای بیان ثبوت و دوام صفت است، نه اینکه فقط در گذشته بوده باشد.
مفید این نکته است که: همیشه چنین بوده و هست که خدا این صفات را دارد. - تَوّابًا
صیغه مبالغه از ریشه «توبه».
معنی: «بسیار توبهپذیر»؛ کسی که بارها و بارها توبه بندگان را میپذیرد، نه صرفاً یکبار.
نکته: این ساختار به بندگان امید میدهد که حتی اگر لغزش داشتهاند، راه بازگشت بسته نیست. - رَحيمًا
صفت مشبهه از ریشه «رحمت»؛
معنی: «بسیار مهربان، سرشار از رحمت».
ترکیب «تَوّابًا رَحيمًا» یعنی: هم پذیرنده توبه است، هم بعد از پذیرش توبه، با رحمت و مهربانی با بنده رفتار میکند؛ یعنی فقط مجازات را برنمیدارد، بلکه او را زیر چتر رحمت میگیرد.
جمعبندی معنای این جمله:
خداوند ذاتاً و دائماً پذیرنده توبه و مهربان است؛ پس وقتی خدا چنین است، شما هم پس از توبه و اصلاح گناهکار، باید از آزار و سرزنش او دست بردارید و راه بازگشتش را باز بگذارید. | 