رَبَّنَا وَآتِنَا مَا وَعَدْتَنَا عَلَى رُسُلِكَ وَلَا تُخْزِنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّكَ لَا تُخْلِفُ الْمِيعَادَ ۱) رَبَّنَا - ترجمه: پروردگارا!
- تحلیل واژگانی: رَبَّ (اسم، ندا/منادی مضاف)؛ معنا: پروردگار، صاحب تدبیر؛ ریشه: ر-ب-ب؛ وزن: فَعَّل (در اصل رَبّ بر وزن فَعَّل با ادغام بای دوم)؛ باب: اسم جامد مشتق از ریشه ر-ب-ب
- ضمیر «نا» (ضمیر متصل): نوع واژه: ضمیر متکلممعالغیر؛ معنا: ما؛ ریشه: —؛ وزن/باب: — (ضمیر)
۲) وَآتِنَا - ترجمه: و به ما عطا کن
- وَ: نوع واژه: حرف عطف؛ معنا: و؛ ریشه/وزن/باب: —
- آتِ: نوع واژه: فعل امر (از «آتَى» به معنای عطا کردن)؛ معنا: عطا کن/بده؛ ریشه: أ-ت-ي؛ وزن: آتِ (امرِ مزید ثلاثی)؛ باب: إفعال (آتَى از أتی در باب إفعال به معنای أعطى)
- نا: نوع واژه: ضمیر متصل؛ معنا: به ما؛ ریشه/وزن/باب: —
۳) مَا وَعَدْتَنَا - ترجمه: آنچه به ما وعده دادی
- مَا: نوع واژه: اسم موصول/موصول عام؛ معنا: آنچه/آنچه؛ ریشه/وزن/باب: —
- وَعَدْتَ: نوع واژه: فعل ماضی + فاعل مستتر (ضمیر «أنتَ» در «تَ» ظاهر شده)؛ معنا: وعده دادی؛ ریشه: و-ع-د؛ وزن: فَعَلْتَ؛ باب: مجرد ثلاثی
- نا: نوع واژه: ضمیر متصل مفعولی؛ معنا: ما را/به ما؛ ریشه/وزن/باب: —
۴) عَلَى رُسُلِكَ - ترجمه: بر (زبانِ) پیامبرانت
- عَلَى: نوع واژه: حرف جر؛ معنا: بر/بر روی؛ —
- رُسُلِ: نوع واژه: اسم جمع (جمع «رَسول»)، مجرور به «على»؛ معنا: پیامبران/فرستادگان؛ ریشه: ر-س-ل؛ وزن: فُعُل (جمع قِلّه/کثرتِ «رسول» بر وزن فَعول)؛ باب: اسم
- كَ: نوع واژه: ضمیر متصل مضافالیه مخاطب؛ معنا: تو/ـت؛ —
نکته: «ما وعدتنا على رسلك» یعنی: آنچه را که بر زبان پیامبرانت وعده دادهای (یا به واسطه پیامبرانت وعده فرمودهای).
۵) وَلَا تُخْزِنَا - ترجمه: و ما را رسوا مکن
- وَ: نوع واژه: حرف عطف؛ معنا: و؛ —
- لَا: نوع واژه: حرف نهی/جَزم؛ معنا: مکن/نکن؛ —
- تُخْزِنَا: نوع واژه: فعل مضارع مجزوم به «لا الناهیه» + ضمیر مفعولی؛ معنا: رسوا مکن ما را؛ ریشه: خ-ز-ي؛ وزن: تُفْعِل (مضارع مزید)؛ باب: إفعال (أخزى يُخزي إِخزاءً)
۶) يَوْمَ الْقِيَامَةِ - ترجمه: در روز قیامت
- يَوْمَ: نوع واژه: ظرف زمان منصوب؛ معنا: روز؛ ریشه: ي-و-م؛ وزن: فَعْل؛ باب: اسم
- الْقِيَامَةِ: نوع واژه: اسم مضافالیه با «ال»، مجرور؛ معنا: قیامت/برخاستن (از قبرها)؛ ریشه: ق-و-م؛ وزن: فِعَالَة؛ باب: مصدر صناعی/اسم
نکته نحوی: «يَوْمَ الْقِيَامَةِ» ظرف زمان برای «تُخْزِنَا» است.
۷) إِنَّكَ لَا تُخْلِفُ الْمِيعَادَ - ترجمه: بیگمان تو خلاف وعده نمیکنی
- إِنَّ: نوع واژه: حرف توکید و نصب؛ معنا: همانا/بهراستی؛ —
- كَ: نوع واژه: ضمیر اسم «إنّ» (منصوب لفظاً، اما به صورت متصل)؛ معنا: تو؛ —
- لَا: نوع واژه: حرف نفی؛ معنا: نه/نمی؛ —
- تُخْلِفُ: نوع واژه: فعل مضارع مرفوع؛ معنا: خلاف میکنی/تخلّف میکنی؛ ریشه: خ-ل-ف؛ وزن: تُفْعِلُ؛ باب: إفعال (أخلَفَ یُخلِفُ)
- الْمِيعَادَ: نوع واژه: اسم مفعولٌبه، معرفه به «ال» منصوب؛ معنا: وعده/موعد؛ ریشه: و-ع-د؛ وزن: مِفعال؛ باب: اسم آلت/زمان به ساخت مِفعال
ترجمه کل آیه: پروردگارا! و به ما عطا کن آنچه را که بر زبان پیامبرانت به ما وعده دادهای، و ما را در روز قیامت رسوا مکن؛ بیگمان تو خلاف وعده نمیکنی. | 