008-075-094-أنفال

وَالَّذِينَ آمَنُوا مِنْ بَعْدُ وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا مَعَكُمْ فَأُولَٰئِكَ مِنْكُمْ ۚ وَأُولُو الْأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَىٰ بِبَعْضٍ فِي كِتَابِ اللَّهِ ۗ إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

و کسانی که پس از آن ایمان آوردند و هجرت کردند و همراه شما جهاد نمودند، پس آنان از (جملهٔ) شما هستند؛ و خویشاوندانِ نسبی، برخی‌شان نسبت به برخی دیگر سزاوارترند (در حقوق و احکام)، در کتابِ خدا. بی‌گمان خدا به هر چیزی داناست.

جمله ۱: وَالَّذِينَ آمَنُوا مِنْ بَعْدُ وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا مَعَكُمْ فَأُولَٰئِكَ مِنْكُمْ

ترجمهٔ جمله: و کسانی که پس از آن ایمان آوردند و هجرت کردند و همراه شما جهاد نمودند، پس آنان از شما هستند.

تحلیل واژگان و نقش‌ها:

• وَ: حرف عطف.
• الَّذِينَ: اسم موصول، جمع مذکر.
• آمَنُوا: فعل ماضی، جمع؛ ریشه: أ-م-ن؛ معنا: ایمان آوردند.
• مِنْ: حرف جر.
• بَعْدُ: ظرف زمان (منصوب لفظاً یا مبنی)، معنا: پس از آن/بعداً.
• وَ: حرف عطف.
• هَاجَرُوا: فعل ماضی، جمع؛ ریشه: ه-ج-ر؛ معنا: هجرت کردند، کوچ کردند.
• وَ: حرف عطف.
• جَاهَدُوا: فعل ماضی، جمع؛ ریشه: ج-ه-د؛ معنا: جهاد کردند، تلاش سخت کردند.
• مَعَكُمْ: جار و مجرور؛ «مَعَ» حرف/اسم ظرف بمعنای «با/همراه»، «كُم» ضمیر جمع مخاطب؛ معنا: با شما.
• فَ: فاء تفریع/نتیجه.
• أُولَٰئِكَ: اسم اشارهٔ دور، جمع؛ معنا: آنان.
• مِنْكُمْ: جار و مجرور؛ «مِنْ» حرف جر + «كُم» ضمیر؛ معنا: از شما/از گروه شما. مفیدِ حکمِ ولای و انتساب.

ریشه‌ها و معانی کلیدی:

• أمن: اطمینان، باور، ایمنی؛ در باب إيمان.
• هجر: ترک، فاصله گرفتن؛ در باب هجرت برای دین.
• جهد: کوشش، تلاش؛ در باب جهاد به معنای کوشش در راه خدا.

جمله ۲: وَأُولُو الْأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَىٰ بِبَعْضٍ فِي كِتَابِ اللَّهِ

ترجمهٔ جمله: و خویشاوندانِ نسبی، برخی‌شان نسبت به برخی دیگر سزاوارترند، در کتابِ خدا.

تحلیل واژگان و نقش‌ها:

• وَ: حرف عطف.
• أُولُو: اسم جمع به معنای «دارایِ»، «صاحبانِ»؛ مرفوع به واو؛ معنا: دارندگانِ.
• الْأَرْحَامِ: جمع «رَحِم»، مجرور بعد از «أُولُو» به اضافه؛ معنا: خویشاوندی‌های نسبی/خویشاوندانِ نزدیک (رحم).
• بَعْضُهُمْ: «بَعْضُ» مبتدا/فاعل مرفوع، «هُمْ» ضمیر جمع؛ معنا: برخی از آنان.
• أَوْلَىٰ: خبر، اسم تفضیل؛ معنا: سزاوارتر/اولویت‌دارتر.
• بِبَعْضٍ: جار و مجرور؛ «بِ» حرف جر، «بَعْضٍ» مجرور؛ معنا: نسبت به برخی دیگر.
• فِي: حرف جر؛ معنا: در.
• كِتَابِ: مجرور؛ معنا: کتاب/حکمِ مکتوب.
• اللَّهِ: لفظ جلاله، مضافٌ‌إلیه؛ معنا: خدا.

ریشه‌ها و معانی کلیدی:

• رحم: زهدان/خویشاوندی نسبی؛ دلالت بر قرابت نسبی.
• أولى: از ریشه وَلِيَ/أولى به معنای نزدیک‌تر و شایسته‌تر در حق و ارث.
• كتاب: نوشته/حکمِ ثابت؛ در اینجا مراد: حکمِ الهیِ مقرر در شریعت.

نکتهٔ معنایی:

• «أُولُو الأرحام» دلالت بر تقدّم خویشاوندان نسبی در حقوق (مانند ولایت و ارث) دارد.

جمله ۳: إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

ترجمهٔ جمله: بی‌گمان خدا به هر چیزی داناست.

تحلیل واژگان و نقش‌ها:

• إِنَّ: حرف توکید ناسخ.
• اللَّهَ: اسم «إِنَّ»، منصوب؛ لفظ جلاله.
• بِكُلِّ: جار و مجرور؛ «بِ» حرف جر، «كُلِّ» اسم مجرور؛ معنا: به هر/به همهٔ.
• شَيْءٍ: مضاف‌إلیه مجرور؛ معنا: چیز/هر موجود.
• عَلِيمٌ: خبر «إِنَّ»، مرفوع؛ معنا: دانای بسیار/دانا.

ریشه‌ها و معانی کلیدی:

• علم: دانستن، آگاهی؛ «عَلِيمٌ» صیغهٔ مبالغه بر دوام و فراگیری علم الهی.