047-035-093-محمد

« Back to Glossary Index
پس شما مؤمنان سستی نکنید و هر چه بیشتر مردم را به تسلیم نسبت به دستورات الله بخوانید و با این شرایط است که شما از همه بالاتر خواهید بود و الله با شما میباشد و هرگز کارهای شما را کمتر به حساب نخواهد آورد (آیا تربیت شدگان اسلام اولیه که سران آنها مهاجر و انصار بودند هیچ قابل مقایسه با اکثر مسلمانان امروز که چیزی از آموزشهای عالیه قرآن نمیدانند، میباشند؟ و آیا این مسلمانان اسمی که به ظاهر هشتصد میلیون نفر میباشند و دارای عقاید گوناگون و غير متحد و گروهی دشمن یکدیگر هستند و به هم نارو میزنند میتوانند اسیر بیگانگان نباشند؟ آیا آسانترین راه برای ترقی ایشان چنگ زدن به متن آموزشهای قرآن و دور شدن از خرافات و اسرائیلیات نیست؟) (۳۵)

فَلا تَهِنوا وَتَدعوا إِلَى السَّلمِ وَأَنتُمُ الأَعلَونَ وَاللَّهُ مَعَكُم وَلَن يَتِرَكُم أَعمالَكُم

ترجمه‌ی یکباره: سست نشوید و به صلح فرا نخوانید، در حالی که شما برتر هستید؛ و خدا با شماست و هرگز اعمالتان را از شما کم نخواهد گذاشت.


جمله ۱: فَلا تَهِنوا

ترجمه: پس سست نشوید.

تحلیل واژگان و نقش‌ها:

  • فَ: حرف عطف/تفریع، پیوند با سیاق قبل (پس/بنابراین).
  • لا: حرف نهی.
  • تَهِنوا: فعل مضارع مجزوم به «لا» نهی؛ ریشه: وَهَنَ (و-ه-ن)، باب: فَعَلَ، معنی: سست شدن، ناتوان گشتن؛ ضمیر «واو» فاعل جمع مخاطب (شما).

ریشه و معنا:

  • وَهَن: سستی، ناتوانی، ضعف.

جمله ۲: وَتَدعوا إِلَى السَّلمِ

ترجمه: و به صلح دعوت نکنید.

تحلیل واژگان و نقش‌ها:

  • وَ: حرف عطف.
  • تَدعوا: فعل مضارع مجزوم به عطف بر فعل نهی قبلی؛ ریشه: دَعَا (د-ع-و)، باب: فَعَلَ (معتلّ بالألف)، معنی: خواندن/دعوت کردن؛ «واو» فاعل جمع مخاطب.
  • إِلَى: حرف جر، به/سوی.
  • السَّلم: اسم مجرور با «إلى»، با «ال» تعریف؛ معنی: صلح، آشتی. قرائت‌هایی نیز «السِلم» با کسر سین دارند؛ هر دو به معنای صلح/اسلام (بسته به سیاق) ولی در این آیه سیاق بر «صلح» است.

ریشه و معنا:

  • دَعَو: دعوت، فراخواندن.
  • س ل م: سلامت، صلح، سلم.

نکته نحوی:

  • «تدعوا» به سبب عطف بر «تَهِنوا» در سیاق نهی، مجزوم است؛ حذف نون اعراب جمعِ مضارعِ منصوب/مجزوم (افعال خمس).

جمله ۳: وَأَنتُمُ الأَعلَونَ

ترجمه: در حالی که شما برتر هستید.

تحلیل واژگان و نقش‌ها:

  • وَ: حرف حال/عطف، اینجا می‌تواند واوِ حالیه باشد.
  • أَنتُم: ضمیر منفصل، مبتدا (شما).
  • الأَعلَونَ: خبر مبتدا؛ جمع مذکر سالم، صیغه افعل تفضیل با جمع؛ معنی: برتران/بلندمرتبه‌ترها؛ منصرف با علامت رفع «واو» چون جمع مذکر سالم است.

ریشه و معنا:

  • ع ل و: بلندی، برتری.
  • أعلَى: صیغه تفضیل از «عَلا»، «أعلَون» جمع آن.

نکته معنایی:

  • برتری می‌تواند به ایمان، وعده نصرت الهی و عاقبت پیروزی اشاره داشته باشد، نه صرفاً برتری نظامی در لحظه.

جمله ۴: وَاللَّهُ مَعَكُم

ترجمه: و خدا با شماست.

تحلیل واژگان و نقش‌ها:

  • وَ: حرف عطف.
  • اللَّهُ: اسم جلاله، مبتدا مرفوع.
  • مَعَكُم: جار و مجرور به مثابه خبر؛ «مَعَ» حرف/اسم ظرف به معنی «با»، «کُم» ضمیر متصل جمع مخاطب.

ریشه و معنا:

  • م ع ی: معیّت، همراهی.

نکته اعتقادی/سیاقی:

  • معیت الهی به معنای یاری، علم و حمایت است.

جمله ۵: وَلَن يَتِرَكُم أَعمالَكُم

ترجمه: و هرگز اعمالتان را از شما کم نخواهد گذاشت.

تحلیل واژگان و نقش‌ها:

  • وَ: حرف عطف.
  • لَن: حرف نفیِ تأکیدِ مستقبل (هرگز/به هیچ وجه در آینده).
  • يَتِرَكُم: فعل مضارع منصوب به «لن»؛ ریشه: وَتَرَ (و-ت-ر)، معنی: کاستن، کم گذاشتن، ضایع کردن حق؛ «كُم» ضمیر مفعول به (شما را).
  • أَعمالَكُم: مفعول دوم/تمییز مقصود؛ «أعمالَ» جمع «عَمَل»، منصوب؛ «كُم» ضمیر مضاف‌الیه (اعمالِ شما).

ریشه و معنا:

  • وَتَر: کم‌کردن، ستم در حق، ضایع کردن.
  • ع م ل: کار، عمل.

نکته نحوی:

  • «يَتِرَ» از افعال ناقص‌المعنى در این سیاق به معنی «نقض/نکاهیدن از اجر»، ساختار دو مفعولی: «يَتِرَكُم أعمالَكُم» یعنی «از شما اعمالتان را کم نمی‌کند/ضایع نمی‌کند».

جمع‌بندی معنایی آیه:

  • خطاب به مؤمنان است که در برابر فشارها سست نشوند و عجولانه به صلحی که از موضع ضعف باشد فرا نخوانند؛ چون آنان به سبب ایمان و وعده نصرت، برترند. خدا همراه ایشان است و پاداش اعمالشان را ضایع نمی‌کند یا از آن نمی‌کاهد.

دو یا سه تفسیر مشهور


  • این آیه بخشی از سوره محمد، آیه 35 است و خطاب به مؤمنان می‌فرماید: سستی نکنید و دعوت به صلح ننمایید، در حالی که شما برتر هستید؛ خدا با شماست و هرگز اعمالتان را ضایع نمی‌کند. در تفاسیر مشهور چند نکته کلیدی مطرح شده است:
  1. تفسیر جهادی و عدم سستی
  • منابع: طبری، ابن‌کثیر، قرطبی
  • مضمون: آیه در زمینه جنگ و رویارویی با دشمن نازل شده و مؤمنان را از ضعف و درخواست صلحِ از روی ناتوانی نهی می‌کند. «وَأَنتُمُ الأَعلَونَ» یعنی از حیث حقانیت، وعده الهی، و نصرت خدا برتر هستید؛ پس صلحی که ناشی از ترس و عقب‌نشینی باشد پذیرفته نیست. البته اگر صلح مبتنی بر مصلحت و عزت اسلام باشد، با آیات دیگر (مانند اجازه صلح در موارد خاص) قابل جمع است؛ نهی این آیه مخصوص زمانی است که دشمن فشار می‌آورد و مؤمنان به خاطر ضعف می‌خواهند کوتاه بیایند.
  1. برتری ایمانی و وعده نصرت
  • منابع: زمخشری (کشاف)، فخر رازی (مفاتیح الغیب)
  • مضمون: «الأعلون» فقط برتری نظامی نیست؛ برتری شما از آن جهت است که بر حق هستید و خدا با شماست. پس سستی کردن با ایمان و توکل منافات دارد. «وَاللَّهُ مَعَكُم» اشاره به معیتِ نصرت و تأیید است و «وَلَن يَتِرَكُم أَعمالَكُم» یعنی خداوند از اجر شما نمی‌کاهد و زحمات شما هدر نمی‌رود. نتیجه عملی: استمرار در پایداری و ترک ناامیدی، حتی در دوران سختی و ابتلاء.
  1. نهی از صلحِ ذلت‌بار و قاعده مصلحت
  • منابع: طبرسی (مجمع‌البیان)، علامه طباطبایی (المیزان)
  • مضمون: آیه صلحِ تحمیلی و ذلت‌بار را رد می‌کند، نه هرگونه صلح. اگر صلح موجب حفظ عزت مؤمنان و تحقق مصالح عالی دین باشد، منع ندارد و با سیره پیامبر در صلح حدیبیه قابل جمع است. پس معیار، «عزت و برتری» است: وقتی زمینه برتری و نصرت هست، سستی و درخواست صلح، خلاف شأن مؤمنان است؛ اما در شرایطی که صلح به تقویت جبهه حق و دفع مفسده بزرگ‌تر بینجامد، منع آیه شامل آن نمی‌شود.
  • نکته لغوی:
    • «تَهِنوا» از «وهن» به معنای سستی و ضعف.
    • «تَدعوا إِلَى السَّلم» یعنی پیشنهاد صلح دادن (نه صرفاً پذیرش صلحی عزتمند).
    • «لَن يَتِرَكُم» از «وتر» به معنای کم گذاشتن و کاستن؛ یعنی خدا اجر شما را کم نمی‌کند.
  • جمع‌بندی: این آیه روحیه مقاومت، توکل و عزت را تثبیت می‌کند: نهی از صلحِ ناشی از ضعف، تأکید بر برتری مؤمنان از حیث حق و وعده الهی، و اطمینان به اینکه تلاش‌های مؤمنانه نزد خدا ضایع نمی‌شود. در عین حال، صلحِ حکیمانه و عزتمند که برای مصلحت عالی‌تر باشد، با این آیه منافات ندارد.

آیا میتوان این آیه را به اینطور ترجمه کرد: پس شما مؤمنان سستی نکنید و هر چه بیشتر مردم را به تسلیم نسبت به دستورات الله بخوانید و با این شرایط است که شما از همه بالاتر خواهید بود و الله با شما میباشد و هرگز کارهای شما را کمتر به حساب نخواهد آورد؟


کوتاه: خیر، این ترجمه دقیق نیست و چند تحریف معنایی دارد.

توضیح دقیق:

  • «فَلا تَهِنوا» = پس سستی نکنید.
  • «وَ تَدعوا إِلَى السَّلْم» = و (به سبب ضعف) دعوت به صلح نکنید. «السَّلْم» در این آیه به معنای «صلح/آتش‌بس» است، نه «تسلیم نسبت به دستورات خدا». اگرچه «سِلْم/إسلام» در برخی سیاق‌ها به معنای تسلیم در برابر خدا می‌آید، اما غالب مفسران اینجا «صلح» را مراد دانسته‌اند، چون آیه در سیاق مواجهه و نبرد است.
  • «وَ أَنتُمُ الأَعلَونَ» = در حالی که شما برترید. این جمله حالیه است؛ یعنی نه نتیجه دعوت شما، بلکه وضعیتی را توصیف می‌کند که مؤمنان از حیث حقانیت و وعده نصرت الهی برترند.
  • «وَ اللَّهُ مَعَكُم» = و خدا با شماست (معیت نصرت).
  • «وَ لَن يَتِرَكُم أَعمالَكُم» = و هرگز از اعمالتان چیزی کم نخواهد گذاشت/اجرتان را ضایع نخواهد کرد. «یترکم» یعنی «نمی‌کاهد/کم نمی‌گذارد»، نه «کمتر به حساب آورد» به معنای مبهم؛ بهتر است بگوییم «کم نمی‌گذارد» یا «ضایع نمی‌کند».

اشکالات ترجمه پیشنهادی شما:

  • «هر چه بیشتر مردم را به تسلیم نسبت به دستورات الله بخوانید» نادرست است؛ آیه نمی‌گوید «به تسلیم دعوت کنید»، بلکه می‌گوید «به صلح (از سر ضعف) دعوت نکنید».
  • «و با این شرایط است که شما از همه بالاتر خواهید بود» ساختار علت و معلولی می‌سازد؛ حال آنکه «وَأَنتُمُ الأَعلَونَ» بیانِ حالِ موجود/وعده برتری است، نه نتیجه کنشِ دعوت.
  • «هرگز کارهای شما را کمتر به حساب نخواهد آورد» بهتر است تبدیل شود به «هرگز از پاداش اعمالتان نمی‌کاهد/آن‌ها را ضایع نمی‌کند.»

یک ترجمه نزدیک‌تر و دقیق: «پس سستی مکنید و (از سر ضعف) به صلح دعوت ننمایید، در حالی که شما برترید؛ و خدا با شماست و هرگز از پاداش اعمالتان نخواهد کاست.»

Nach oben scrollen