| متن عربی: وَكَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ هِيَ أَشَدُّ قُوَّةً مِنْ قَرْيَتِكَ الَّتِي أَخْرَجَتْكَ أَهْلَكْنَاهُمْ فَلَا نَاصِرَ لَهُمْ و چه بسیار آبادیهایی که از شهرِ تو نیرومندتر بودند، همان شهری که تو را بیرون کرد؛ ما آنان را هلاک کردیم، پس برایشان هیچ یاوری نبود.
جملهٔ ۱: وَكَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ ترجمهٔ فارسی: و چه بسیار [آبادی]هایی تحلیل واژگان و نقشها: - وَ: حرف عطف، پیونددهندهٔ جمله با قبل.
- كَأَيِّنْ: تعبیر شمارۀ کثرت به معنی «چه بسیار»، «چه بسیار که».
- ریشه/نوع: ترکیب (کاف تشبیه + أیّن/أَيْ + نونِ تأکید/تنوینِ مبنی بر کثرت)، مبنی.
- معنا: «چه بسیار».
- مِنْ: حرف جر.
- قَرْيَةٍ: اسم مجرور به «من»، مفرد مؤنث.
- ریشه: ق ر ي.
- معنا: آبادی، شهر، روستا.
- نقش: مجرور، مضافٌالیه برای «من».
جملهٔ ۲: هِيَ أَشَدُّ قُوَّةً ترجمهٔ فارسی: او (آن آبادی) نیرومندتر است [دارای نیرویی بیشتر]. تحلیل واژگان و نقشها: - هِيَ: ضمیر منفصل مؤنث مفرد، مبتدا یا ضمیر فصل/ضمیر شأن برای تأکید بر مؤنث بودن «قریة».
- أَشَدُّ: اسم تفضیل (افعل)، خبر برای «هِيَ».
- ریشه: ش د د.
- معنا: سختتر/نیرومندتر.
- قُوَّةً: اسم، تمییز یا مفعولٌبه معنوی برای «أَشَدُّ»، منصوب.
- ریشه: ق و ي.
- معنا: نیرو، توان.
- نقش: تمییز منصوب برای بیان نوعِ برتری (شدت در نیرو).
جملهٔ ۳: مِنْ قَرْيَتِكَ ترجمهٔ فارسی: از شهرِ تو تحلیل واژگان و نقشها: - مِنْ: حرف جر.
- قَرْيَتِكَ: اسم مجرور + ضمیر متصل «کَ».
- ریشه: ق ر ي.
- معنا: شهر/آبادیِ تو.
- نقش: مجرور به «من»، «کَ» ضمیر خطاب مفرد مذکر (اضافه: شهرِ تو).
جملهٔ ۴: الَّتِي أَخْرَجَتْكَ ترجمهٔ فارسی: همان که تو را بیرون کرد تحلیل واژگان و نقشها: - الَّتِي: اسم موصول مؤنث مفرد، نعت برای «قریتك».
- أَخْرَجَتْكَ: فعل و فاعل و مفعول.
- أَخْرَجَتْ: فعل ماضی مزید (باب إفعال)، فاعل: ضمیر مستتر مؤنث مفرد برگردانده به «القریة».
- ریشه: خ ر ج.
- معنا: بیرون کرد/خارج ساخت.
- كَ: ضمیر مفعولی مفرد مذکر مخاطب.
- نقش: صلهٔ موصول برای «الَّتِي».
جملهٔ ۵: أَهْلَكْنَاهُمْ ترجمهٔ فارسی: ما آنان را هلاک کردیم تحلیل واژگان و نقشها: - أَهْلَكْنَا: فعل ماضی مزید (باب إفعال) + ضمیر رفع «نا» (فاعل: ما).
- ریشه: ه ل ك.
- معنا: نابود کردیم، هلاک ساختیم.
- هُمْ: ضمیر مفعولی منفصل/متصل بعد از فعل به صورت ضمیر منفصل در خط ولی در نحو مفعولٌبه دوم محسوب میشود؛ در این ساخت، «أهلكناهم» یککلمه است: «هم» ضمیر مفعولی متصل به فعل.
- معنا: «ایشان را».
- نقش: مفعول به.
توضیح تکمیلی: - در رسمالخط متنی، «أَهْلَكْنَاهُمْ» بهصورت یککلمه است که شامل فعل + فاعل (نا) + مفعول (هم) میشود.
جملهٔ ۶: فَلَا نَاصِرَ لَهُمْ ترجمهٔ فارسی: پس هیچ یاوری برایشان نبود تحلیل واژگان و نقشها: - فَ: حرف تفریع/سببیت، نتیجهگیری.
- لَا: نافیهٔ للجنس.
- نَاصِرَ: اسم «لا» (منصوب) مفرد نکره در ساخت «لا»ی نفی جنس.
- ریشه: ن ص ر.
- معنا: یاریکننده، یاور.
- نقش: اسم «لا» منصوب و مبنی بر نفی مطلق وجود یاور.
- لَهُمْ: جار و مجرور (لام + ضمیر جمع غایب مذکر).
- معنا: «برای آنان».
- نقش: خبر محذوف/خبر «لا» مقدّم یا مؤخر؛ در این ساخت معمولاً «ناصرَ» اسم «لا» و «لهم» خبر آن است.
نکات نحوی و بلاغی کلّی: - ساخت «كَأَيِّن مِنْ قَرْيَةٍ» افادهٔ کثرت و تأکید بر فراوانی نمونهها دارد.
- «أَشَدُّ قُوَّةً مِنْ قَرْيَتِكَ» جملهٔ حالیه برای «قَرْيَةٍ» است، بیانکنندهٔ وضعیت آن آبادیها نسبت به «قَرْيَتِكَ».
- «الَّتِي أَخْرَجَتْكَ» صفتِ «قَرْيَتِكَ» و توضیح هویّت آن است (مراد: مکّه).
- «أَهْلَكْنَاهُمْ» خبرِ محمول بر فعل، با فاعل «نا» اشاره به قدرت الهی.
- «لَا نَاصِرَ لَهُمْ» نفی مطلقِ یاریکننده برای تأکید بر بیپناهی پس از هلاکت.
| 