«إِن تُبدُوا الصَّدَقاتِ فَنِعِمّا هِيَ» - ترجمهٔ تحتاللفظی: اگر صدقهها را آشکار کنید، پس چه نیکوست آن.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی و معنا:
- إِن: حرف شرط غیر جازمِ معناییِ «اگر».
- تُبدُوا: فعل مضارع مرفوع، مخاطب جمع (أنتم)، ریشه: ب د و/ب د ي (أبدى—یبدی)، معنا: آشکار کردن. در محلّ فعل شرط.
- الصَّدَقاتِ: اسم جمع مؤنث سالم، مجرور بهخاطر اضافهٔ معنایی به فعل؟ اینجا مفعولٌبه است و باید منصوب باشد؛ اما در رسمالمصحف و قرائت، «الصَّدَقاتِ» با کسره آمده چون جمع مؤنث سالمِ منصوب/مجرور هر دو با کسره میآید. نقش: مفعولبهِ «تبدوا». معنا: صدقهها.
- فَ: فا تفریع (نتیجه/جواب).
- نِعِمّا: ترکیب ستایشی «نِعْمَ ما». «نِعْمَ» فعل ماضی جامد برای مدح؛ «ما» اسم موصول/نکرهٔ موصوفه در محلّ فاعلِ «نِعْمَ». ادغام صوتی شده و به صورت «نِعِمّا» آمده. معنا: چه نیکو چیزی است.
- هِيَ: ضمیر منفصل مبتدا یا ضمیر فصل/تأکید؛ در این ساخت بهمنزلهٔ ضمیر شأن/فصل آمده و تأکید بر «آن» (اظهار صدقات) دارد. خبر محذوف تقدیری: «هي نعمةٌ» یا «هي كذلك». معنای واژهها: — تُبدوا: آشکار کنید — الصدقات: صدقهها — نِعِمّا: چه نیکو چیزی — هي: آن است
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: جملهٔ شرطیه (خبری-انشایی) با فعل مدح در جواب.
- نکته: آشکار کردن صدقات فینفسه پسندیده است؛ در زمینهٔ تشویق عمومی به خیر، اعلان میتواند کارکرد الگوسازی داشته باشد.
«وَإِن تُخفوها وَتُؤتوهَا الفُقَراءَ فَهُوَ خَيرٌ لَكُم» - ترجمهٔ تحتاللفظی: و اگر پنهانشان کنید و آن را به نیازمندان بدهید، پس آن برای شما بهتر است.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی و معنا:
- وَ: حرف عطف.
- إِن: حرف شرط.
- تُخفوها: فعل مضارع مخاطب جمع، ریشه: خ ف ي (أخفى—یخفي)، معنا: پنهان کردن؛ «ها» ضمیر مفعولی مفرد مؤنث، بازگشت به «الصدقات». نقش: فعل شرط اول.
- وَ: عطف.
- تُؤتوهَا: فعل مضارع مخاطب جمع، ریشه: أ ت ي (آتَى—یؤتي)، معنا: دادن/عطا کردن؛ «ها» ضمیر مفعولی به «الصدقات». نقش: فعل معطوف بر فعل شرط؛ مجموعهٔ دو فعل، شرط را کامل میکند.
- الفُقَراءَ: اسم منصوب، مفعولٌبه دومِ «تؤتوا» (در باب إعطاء، مفعول اول ضمیر «ها»، مفعول دوم «الْفُقَراءَ»). معنا: نیازمندان.
- فَ: فأی تفریع/جواب شرط.
- هُوَ: ضمیر فصل/ضمیر شأن، اشاره به کلّ عمل (اخفاء و إيتاء). در محل مبتدا.
- خَيرٌ: خبر مرفوع برای «هو». معنا: بهتر.
- لَكُم: جار و مجرور، متعلق به «خير». معنا: برای شما. معنای واژهها: — تُخفوها: پنهانش کنید — تُؤتوها: بدهیدش — الفقراء: نیازمندان — خير: بهتر — لكم: برای شما
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: جملهٔ شرطیه با جواب اسمیهٔ تأکیدی.
- نکته: پنهانی دادن، از آفت ریا دورتر است و برای دهنده سود معنوی بیشتری دارد؛ معیار «بهتر بودن»، پاکی نیت و آثار تربیتی بر نفس است.
«وَيُكَفِّرُ عَنكُم مِن سَيِّئَاتِكُم» - ترجمهٔ تحتاللفظی: و [خدا] میپوشاند از شما بخشی از بدیهایتان.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی و معنا:
- وَ: عطف.
- يُكَفِّرُ: فعل مضارع مرفوع، ریشه: ك ف ر (كفَّر—يكفِّر)، معنا: پوشاندن/محوشدن اثر گناه. فاعل در تقدیر: «الله» از جملهٔ بعد یا مفهوم از سیاق.
- عَنكُم: جار و مجرور (عن + کم)، متعلق به «يُكَفِّرُ»، معنا: از شما.
- مِن: حرف تبعیض (بیان «بعض»).
- سَيِّئَاتِكُم: اسم جمع مؤنث سالم، مجرور به «مِن»، معنا: بدیهایتان. اضافه به ضمیر «کم». معنای واژهها: — يُكَفِّرُ: میزداید/میپوشاند — عنكم: از شما — من سيئاتكم: برخی از بدیهایتان
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبری.
- نکته: صدقهٔ خالصانه آمرزشآور است؛ «من» تبعیضیه میرساند که به اندازهٔ ظرف عمل و لطف الهی، گناهان کاسته میشود.
«وَاللَّهُ بِما تَعمَلونَ خَبيرٌ» - ترجمهٔ تحتاللفظی: و خداوند به آنچه میکنید آگاهِ دقیق است.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی و معنا:
- وَ: عطف.
- اللَّهُ: اسم جلاله، مبتدا مرفوع.
- بِما: جار و مجرور؛ «بِ» حرف جرّ، «ما» اسم موصول/مصدرية، معنا: به آنچه/به کارهای شما.
- تَعمَلونَ: فعل مضارع مرفوع، ریشه: ع م ل (عمل—يعمل)، فاعل: واو جمع (شما). صلهٔ «ما».
- خَبيرٌ: خبر مبتدا مرفوع. معنا: آگاهِ باخبر از باطن. معنای واژهها: — بما: به آنچه — تعملون: انجام میدهید — خبير: آگاهِ دقیق
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبریِ تأکیدی.
- نکته: معیار پذیرش، نیت و کیفیت عمل است؛ خدا به ظاهر و باطن عمل آگاه است و پاداش/آمرزش بر همین اساس است.
ترجمهٔ تحتاللفظی کل آیه: اگر صدقهها را آشکار کنید، چه نیکوست؛ و اگر پنهانشان کنید و آن را به نیازمندان بدهید، برای شما بهتر است، و [خدا] برخی از بدیهایتان را میزداید، و خداوند به آنچه میکنید کاملاً آگاه است. | 