آیه: «وَقاتِلوا في سَبيلِ اللَّهِ وَاعلَموا أَنَّ اللَّهَ سَميعٌ عَليمٌ» - جمله: «وَ قاتِلوا في سَبيلِ اللَّهِ»
- ترجمهٔ تحتاللفظی: «و بجنگید در راهِ خدا»
- تجزیهٔ صرفی و نحوی واژهها:
- «وَ»: حرف عطف؛ معنی: «و».
- «قاتِلوا»: فعل امر، مخاطب جمع (شما)، از باب مفاعلة، ریشهٔ ثلاثی: ق-ت-ل؛ نقش: فعل جمله؛ معنی: «بجنگید/پیکار کنید».
- یادداشت صرفی: اصل فعل «قاتَلَ» (گذشته)، امر جمع آن «قاتِلوا».
- «في»: حرف جر؛ معنی: «در».
- «سَبيلِ»: اسم مجرور به «في»، مفرد؛ ریشه: س-ب-ل؛ معنی: «راه». حالت اعرابی: مجرور (کسره).
- «اللَّهِ»: اسم جلاله، مضافٌالیهِ «سبيل»، مجرور؛ معنی: «خدا».
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: امر (دستور الهی).
- نکته: «في سبيل الله» جهت و نیت جنگ را محدود میکند؛ جنگ فقط با هدف الهی و مشروع، نه برای منافع شخصی.
- جمله: «وَ اعلَموا أَنَّ اللَّهَ سَميعٌ عَليمٌ»
- ترجمهٔ تحتاللفظی: «و بدانید که همانا خدا شنوا [و] داناست»
- تجزیهٔ صرفی و نحوی واژهها:
- «وَ»: حرف عطف؛ معنی: «و».
- «اعلَموا»: فعل امر، مخاطب جمع (شما)، ریشهٔ ثلاثی: ع-ل-م، باب افعال (أَعْلَمَ یُعْلِمُ؟ اینجا صیغهٔ امر از «عَلِمَ» با همزه وصل «اِعْلَمْ» است)؛ نقش: فعل جمله؛ معنی: «بدانید/آگاه باشید».
- یادداشت صرفی: ساخت امر «اِعْلَمْ» مفرد، «اِعْلَموا» جمع.
- «أَنَّ»: حرف مشبه بالفعل، ناسخ؛ معنی: «که/همانا». جملهٔ اسمیه پس از آن میآید.
- «اللَّهَ»: اسم «أَنَّ» منصوب؛ معنی: «خدا».
- «سَميعٌ»: خبر اول «أَنَّ»، مرفوع؛ معنی: «شنوا» (کسی که میشنود).
- «عَليمٌ»: خبر دوم «أَنَّ»، مرفوع؛ معنی: «دانا» (بسیار دانا).
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: امر به معرفت و یقین، همراه با جملهٔ خبریِ تعلیلی پس از «أنّ».
- نکته: ترکیب «سميعٌ عليمٌ» یادآور مراقبت دائمی خدا بر گفتار و نیتهاست؛ جنگِ مشروع باید با مراقبت از نیت و رفتار باشد، چون خدا هم میشنود و هم میداند.
ترجمهٔ تحتاللفظی کل آیه: «و در راهِ خدا بجنگید، و بدانید که همانا خدا شنوا و داناست.» | 