آیه: إِنَّ الَّذينَ آمَنوا وَالَّذينَ هاجَروا وَجاهَدوا في سَبيلِ اللَّهِ أُولٰئِكَ يَرجونَ رَحمَتَ اللَّهِ ۚ وَاللَّهُ غَفورٌ رَحيمٌ
جمله 1: إِنَّ الَّذينَ آمَنوا - ترجمهٔ تحتاللفظی: بهراستی کسانی که ایمان آوردند
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- إِنَّ: حرف تأکید و نصب؛ جمله را مؤکد میکند و اسم بعدی را منصوب میسازد.
- الَّذينَ: اسم موصول جمع مذکر، منصوب بهسبب «إنَّ»، نقش: اسم «إنَّ».
- آمَنوا: فعل ماضی، صیغه جمع مذکر غایب (آنها ایمان آوردند)، ریشه: أ م ن، باب إفعال (آمَنَ). فاعل: واو جمع (ضمیر مستتر/متصل). جملهٔ صلهٔ موصول برای «الذین».
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبریِ تأکیدی (با «إنَّ»).
- نکته: آغاز آیه با تأکید بر گروه مؤمنان، زمینهساز ذکر دو صفت دیگر (هجرت و جهاد) است.
جمله 2: وَالَّذينَ هاجَروا - ترجمهٔ تحتاللفظی: و کسانی که هجرت کردند
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- وَ: حرف عطف.
- الَّذينَ: اسم موصول جمع مذکر، معطوف بر «الذينَ» قبلی و در همان حکم اعرابی (منصوب به عطف بر اسم «إنَّ»).
- هاجَروا: فعل ماضی، جمع مذکر غایب، ریشه: ه ج ر، باب مفاعلة (هاجرَ). فاعل: واو جمع. صلهٔ موصول.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبری در ادامهٔ ترکیب قبلی (عطف موصول بر موصول).
- نکته: افزودن وصف «هجرت» به ایمان؛ نشاندهندهٔ ترک موطن برای دین.
جمله 3: وَجاهَدوا في سَبيلِ اللَّهِ - ترجمهٔ تحتاللفظی: و جهاد کردند در راهِ خدا
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- وَ: حرف عطف.
- جاهَدوا: فعل ماضی، جمع مذکر غایب، ریشه: ج ه د، باب مفاعلة (جاهدَ). فاعل: واو جمع.
- في: حرف جر.
- سَبيلِ: اسم مجرور به «في»، مفرد، ریشه: س ب ل، مضاف.
- اللَّهِ: لفظ جلالة، مجرور بهعنوان مضافٌإلیه.
- از نظر ترکیب کلی: «وجاهدوا في سبيل الله» عطف بر «آمنوا» و «هاجروا» است و همگی صله برای مجموعهٔ «الذين»ها هستند.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبری تکمیلی در سلسلهٔ اوصاف.
- نکته: قید «في سبيل الله» جهتدهی عمل جهاد را منحصر به انگیزه الهی میکند.
جمله 4: أُولٰئِكَ يَرجونَ رَحمَتَ اللَّهِ - ترجمهٔ تحتاللفظی: آناناند که امید دارند به رحمتِ خدا
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- أُولٰئِكَ: اسم اشاره برای جمع دور، مبتدا مرفوع. مرجع آن: مجموع «الذين آمنوا…»
- يَرجونَ: فعل مضارع مرفوع، جمع مذکر غایب، ریشه: ر ج و (رجا)، باب ثلاثی مجرد. فاعل: واو جمع (ضمیر متصل). خبر مبتدا.
- رَحمَتَ: مفعولبه منصوب، ریشه: ر ح م، مفرد مؤنث، مضاف.
- اللَّهِ: مضافٌإلیه مجرور.
- نکتهٔ نحوی: انتقال از اوصاف به حکم خبری با اسم اشاره برای تفخیم/تعظیم اهل این اوصاف.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبری.
- نکته: «يرجون» امید فعال و پیگیر را میرساند؛ امیدِ اهل ایمان-هجرت-جهاد، امیدی موجه است نه صرف آرزو.
جمله 5: وَاللَّهُ غَفورٌ رَحيمٌ - ترجمهٔ تحتاللفظی: و خداوند آمرزنده و مهربان است
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- وَ: حرف استیناف/عطف بر جملهٔ پیشین (برای افزودن خبری مستقل).
- اللَّهُ: مبتدا مرفوع.
- غَفورٌ: خبر اول مرفوع، صیغهٔ مبالغه از ریشه: غ ف ر (بسیار آمرزنده).
- رَحيمٌ: خبر دوم مرفوع، صفت مشبهه از ریشه: ر ح م (بسیار مهربان).
- نکتهٔ نحوی: دو خبر برای مبتدا؛ اسناد دو صفت ثابت و پایدار به خدا.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبری.
- نکته: ختم آیه با دو صفت رحمت و مغفرت، امید مذکور در جمله قبل را مستحکم میکند.
ترجمهٔ تحتاللفظی کل آیه: بیگمان کسانی که ایمان آوردند و کسانی که هجرت کردند و جهاد کردند در راهِ خدا، آنان امید دارند به رحمتِ خدا؛ و خدا آمرزنده و مهربان است. | 