آیه: «سَلْ بَنِي إِسْرَائِيلَ كَمْ آتَيْنَاهُمْ مِنْ آيَةٍ بَيِّنَةٍ ۗ وَمَنْ يُبَدِّلْ نِعْمَةَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُ فَإِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ» — — — — — — — — — — - سَلْ بَنِي إِسْرَائِيلَ
- ترجمهٔ تحتاللفظی: بپرس از بنیاسرائیل.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- سَلْ: فعل امر، ریشه: س-أ-ل (سأل)، مخاطب: مفرد مذکر (ای پیامبر). مجزوم به سکون چون امر است.
- بَنِي: مضافالیه در حالت جرّ، جمع «ابن» به صورت «بَنِي» در اضافه. نقش: مفعولٌعنه بهواسطهٔ حرف جرّ «من» محذوف نیست؛ اینجا «سَلْ بَنِي» یعنی «از بنی… بپرس»؛ تقدیر: «سَلْ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ» ولی در استعمال عربی «سأل» متعدی به مفعولبه هم میآید؛ اینجا بَنِي إِسْرَائِيلَ مفعولبه مستقیمِ «سَلْ» (بر اثر تعدیه مستقیم)، در لفظ مجرور نیست، بلکه در ساخت اضافه «بني إسرائيل» ترکیب اضافی است و «بني» منصرف به فتحه تقدیری بر یاء (محلّ نصب: مفعولبه).
- إِسْرَائِيلَ: مضافٌإِلَيْهِ مجرور، غیرمنصرف به فتحه ظاهری (بهسبب علم و عجمه).
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: امر.
- نکته: خطاب به پیامبر برای یادآوری و احتجاج با قوم یهود دربارهٔ نشانههای روشن که دیدهاند.
— — — — — — — — — — - كَمْ آتَيْنَاهُمْ مِنْ آيَةٍ بَيِّنَةٍ
- ترجمهٔ تحتاللفظی: چه بسیار آیهای روشن به آنان دادیم.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- كَمْ: اسم استفهام/خبریّه برای تکثیر؛ اینجا «كم» خبریه است به معنی «چه بسیار»، عمل میکند و معمولاً تمییز میطلبد.
- آتَيْنَاهُمْ: فعل ماضی، ریشه: أ-ت-ي (أعطى/آتَى). صیغه: «آتَيْنا» (ما عطا کردیم) + «هم» ضمیر متصل مفعولبه اول (به ایشان). اعراب: ماضی مبنی برنا (فاعل: نا).
- مِنْ: حرف جرّ زائده برای تبعیض/بیان کثرت در سیاق «كم».
- آيَةٍ: اسم مجرور به «من»، نکره، نقش: تمییز برای «كم» (تمییز مجرور بمن).
- بَيِّنَةٍ: صفت برای «آيةٍ»، مجرور تبعاً.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبری (با «كم» خبریه برای بیان زیادی).
- نکته: تاکید بر فراوانی نشانههای روشن الهی که به بنیاسرائیل عطا شد.
— — — — — — — — — — - وَمَنْ يُبَدِّلْ نِعْمَةَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُ
- ترجمهٔ تحتاللفظی: و هر که نعمتِ خدا را پس از آنکه به او رسید، دگرگون سازد.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- وَ: حرف عطف.
- مَنْ: اسم شرط جازم، عام (هر که)، محل رفع به عنوان مبتدای شرط.
- يُبَدِّلْ: فعل مضارع مجزوم به سکون به سبب «مَنْ» شرطیه، باب تفعیل، ریشه: ب-د-ل، معنی: دگرگون کند/عوض کند. فاعل مستتر تقدیره «هو» عائد به «من».
- نِعْمَةَ: مفعولبه اول منصوب. مفرد مؤنث.
- اللَّهِ: مضافٌإِلَيْهِ مجرور.
- مِنْ بَعْدِ: «من» حرف جر، «بعد» اسم مجرور و مضاف.
- مَا: اسم موصول (یا مصدرية ظرفية)؛ اینجا موصوله مناسبتر: «آنچه».
- جَاءَتْهُ: فعل ماضی، ریشه: ج-ي-ء (جاء)، صیغه: جاءتْ (او [مؤنث] آمد)، تاء تأنیث برای «نعمة»، «هُ» ضمیر مفعولی: به او. جملهٔ صلهٔ «ما» و محل اعراب ندارد.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: شرطیه (جملهٔ شرط).
- نکته: مقصود از «تبدیل نعمت» کفران، تحریف یا تبدیل هدایت به کفر و ناسپاسی است.
— — — — — — — — — — - فَإِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ
- ترجمهٔ تحتاللفظی: پس بیگمان خدا سختکیفر است.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- فَ: فای تفریع/جواب شرط.
- إِنَّ: حرف توکید و نصب.
- اللَّهَ: اسم «إنَّ» منصوب.
- شَدِيدُ: خبر «إنَّ» مرفوع، مضاف.
- الْعِقَابِ: مضافٌإِلَيْهِ مجرور.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبری مؤکد (جواب شرط با تأکید).
- نکته: تهدید و هشدار نسبت به پیامد تبدیل نعمت؛ بیان صفت الهی در مقام مجازات ناسپاسی.
— — — — — — — — — — ترجمهٔ تحتاللفظی کل آیه: بپرس از بنیاسرائیل که چه بسیار آیهای روشن به آنان دادیم؛ و هر که نعمتِ خدا را پس از آنکه به او رسید دگرگون سازد، پس بیگمان خدا سختکیفر است. | 