وَمِنَ النّاسِ مَن يَشري نَفسَهُ ابتِغاءَ مَرضاتِ اللَّهِ
—- ترجمهٔ تحتاللفظی:
و از میان مردم کسی هست که جانِ خود را میفروشد به طلبِ خشنودیِ خدا. - تجزیهٔ صرفی و نحوی (ساده و روشن):
- وَ: حرف عطف.
- مِنَ: حرف جر (از).
- النّاسِ: اسم مجرور به «مِن»؛ ریشه: ن و س (ناس = مردم). نقش: اسم مجرور، جار و مجرور متعلق به خبری برای محذوف یا متعلق به «مَن».
- مَن: اسم موصول برای عاقل، مبنی؛ نقش: مبتدا مؤخر یا بدل از «مِنَ النّاسِ»، و جملهٔ بعد صلۀ آن است.
- يَشري: فعل مضارع مرفوع (علامت رفع: ضمهٔ مقدر)؛ ریشه: ش ر ي (به معنای خریدن/فروختن؛ در اینجا به معنای «میفروشد» آمده). فاعل: ضمیر مستتر «هو» برمیگردد به «مَن».
- نَفسَهُ: «نفس» مفعولٌبه منصوب (علامت نصب: فتحه) + «ـهُ» ضمیر متصل مضافالیه (جانِ خودش).
- ابتِغاءَ: مصدر منصوب بهعنوان مفعولله (برای بیان علت/هدف: به قصدِ/برایِ). ریشه: ب غ ي.
- مَرضاتِ: مضافالیه مجرور (علامت جر: کسره)؛ ریشه: ر ض و/ر ض ي (رضا/خشنودی).
- اللَّهِ: لفظ جلاله، مضافالیه دوم برای «مرضات».
نقش جمله: «- مَن يَشري نَفسَهُ …» جملهٔ موصولی (صلۀ «مَن») و در مجموع خبری دربارهٔ صنفی از مردم. ساختار کلی: جار و مجرور («وَمِنَ النّاسِ») + «مَن» موصول که خبرش با صلهٔ فعل مضارع توضیح داده شده است.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبری (اطلاعی).
- نکتهٔ معنایی: «يَشري» در عربی قرآنی گاه به معنای «فروختن» هم میآید؛ معنی آیه فداکردن جان در راه رضای خداست، نه معاملهٔ مادی. «ابتغاء مرضات الله» هدف الهی و اخلاص را میرساند.
— — — وَاللَّهُ رَءوفٌ بِالعِبادِ
— - ترجمهٔ تحتاللفظی:
و خدا نسبت به بندگان مهربان است. - تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- وَ: حرف عطف.
- اللَّهُ: اسم جلاله، مبتدا مرفوع.
- رَءوفٌ: خبرِ مبتدا، مرفوع؛ صفت مشبّهه از ریشه: ر أ ف (رأفة = مهربانیِ آمیخته با دلسوزی).
- بِالعِبادِ: «بِ» حرف جر + «العِبادِ» اسم مجرور (جمع «عبد»، ریشه: ع ب د)؛ جار و مجرور متعلق به «رؤوف» برای بیان متعلقِ مهربانی (نسبت به بندگان).
ساختار: جملهٔ اسمیه ساده (مبتدا + خبر) با قید تعلق «بالعِباد».
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبری (توصیفی).
- نکتهٔ معنایی: اسم «رَءوف» شدت و ثباتِ مهربانی را میرساند؛ حرف جر «بِ» نشاندهندهٔ احاطه و تعلق لطف به همهٔ بندگان است.
— — — ترجمهٔ تحتاللفظی کل آیه:
و از میان مردم کسی هست که جانِ خود را برای دستیابی به خشنودیِ خدا میفروشد، و خدا نسبت به بندگان مهربان است. | 