002-206-091-بقرة

1. جمله: وَإِذا قيلَ لَهُ اتَّقِ اللَّهَ

• ترجمهٔ تحت‌اللفظی: و هنگامی که به او گفته شود: «از خدا پروا کن».
• تجزیهٔ صرفی و نحوی:
  • وَ: حرف عطف.
  • إِذا: ظرف زمان شرطی غیر جازم، معنای «وقتی که».
  • قيلَ: فعل ماضی مجهول، ثلاثی مجرد از ریشهٔ ق-و-ل (قالَ، یَقولُ). «گفته شد».
    • نائب‌فاعل: ضمیر مستتر «هو» مقدّر نیست؛ در اینجا نائب‌فاعل در اصل جملهٔ بعدی «اتَّقِ اللَّهَ» (جملهٔ مقولی قول) است؛ از نظر ساخت، «قيل» فعل قول است و «له» جار و مجرور متعلق به «قيل».
  • لَهُ: لام جار + ضمیر غایب «او»، نقش: جار و مجرور، متعلق به «قيل» (گفته شد به او).
  • اتَّقِ: فعل امر، باب افتعال از ریشهٔ و-ق-ی (اتَّقى، یتَّقی). مخاطب مفرد مذکر. معنای «پرهیز کن».
    • کسرهٔ آخر به‌سبب اتصال به ياء مخاطب محذوفهٔ تقدیراً امر است (علامت امر در مجزوم‌بودن).
  • اللَّهَ: اسم جلاله، مفعولٌ‌به برای «اتّقِ»، منصوب.
• نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
  • نوع: شرط زمانی خبری با مقول قول امری.
  • نکته: واکنش منفیِ مورد نظر در ادامه نسبت به پند «تقوای الهی پیشه کن» بیان می‌شود؛ «اتّقِ اللَّهَ» پندی مستقیم و مهذب است.

2. جمله: أَخَذَتهُ العِزَّةُ بِالإِثمِ

• ترجمهٔ تحت‌اللفظی: چیرَه‌اش می‌سازد او را خودبزرگ‌بینی به‌سبب گناه.
• تجزیهٔ صرفی و نحوی:
  • أَخَذَتْهُ: فعل ماضی ثلاثی مجرد از ریشهٔ أ-خ-ذ، فاعل مؤنث مفرد (تاء تأنیثِ فاعلیه) + هُ ضمیر مفعولی «او را». ساخت: «گرفت/در بر گرفت او را».
  • العِزَّةُ: اسم مؤنث معرفه به الف‌ولام، فاعلِ «أخذت»، مرفوع. معنای «عزّتِ نفسِ کاذب/تکبّر/خودبرتربینی».
  • بِالإِثمِ: جار و مجرور، حرف جر «بِـ» + «الإثمِ» (گناه)، مجرور. متعلق به «أخذتْه» یا به‌عنوان بیان سبب: «به‌سبب گناه».
• نکتهٔ نحوی معنایی:
  • «العزة بالإثم» ترکیب وصفی-اضافی معنوی است؛ مقصود عزتی است آمیخته به گناه، یعنی تعصّب و تکبّرِ آلودۀ معصیت که مانع پذیرش نصیحت می‌شود.
• نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
  • نوع: خبری.
  • نکته: نشان می‌دهد لجاجت و تکبّرِ گناه‌آلود فرد، او را از پذیرش تقوا بازمی‌دارد.

3. جمله: فَحَسبُهُ جَهَنَّمُ

• ترجمهٔ تحت‌اللفظی: پس بسِ او دوزخ است.
• تجزیهٔ صرفی و نحوی:
  • فَـ: فاء تفریع/سببیت؛ نتیجهٔ واکنش قبلی.
  • حَسْبُهُ: «حسب» به‌معنای «کافی/بس» اسم مرفوع در حکم مبتدا، مضاف + هُ ضمیر مضاف‌إلیه (برای او). ساخت شایع «حسبُه كذا» یعنی «فلان برایش بس است».
  • جَهَنَّمُ: خبر «حسبُه»، مرفوع. اسم علم برای دوزخ.
• نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
  • نوع: خبریِ انشاییِ تهدیدی (حکم و وعید).
  • نکته: داوری قاطع؛ سرانجامِ چنین فردی، کفایت‌کننده و عادلانه، دوزخ است.

4. جمله: وَلَبِئسَ المِهادُ

• ترجمهٔ تحت‌اللفظی: و چه بد بستری است.
• تجزیهٔ صرفی و نحوی:
  • وَ: حرف عطف.
  • لَ: لام ابتداء/قسم برای تأکید.
  • بِئسَ: فعل جامد للذمّ (بد است). فاعل آن غالباً نکرهٔ موصوف یا ضمیر شأن مقدّر است و «المهاد» تمییز یا مخصوص‌به‌ذمّ می‌آید.
  • المِهادُ: یا تمییزِ «بِئسَ» یا «مخصوصٌ بالذمّ» به‌صورت مرفوع بر وجه فاعلِ مؤوّل؛ در تحلیل ساده: اسم معرفه به معنای «بستر/جایگاه آرامش»، در مقام ذمِّ دوزخ.
• نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
  • نوع: انشاییِ ذمّ و نکوهش.
  • نکته: دوزخ به‌عنوان «بستر» برای ایشان نکوهش می‌شود؛ تضاد معنایی با بسترِ آرامش، تا شدت عذاب را برساند.

ترجمهٔ تحت‌اللفظی کل آیه: و چون به او گفته شود: «از خدا پروا کن»، خودبزرگ‌بینیِ گناه‌آلود او را می‌گیرد؛ پس دوزخ برای او بس است، و چه بد بستری است.

1. Mit etwas anfangen / beginnen

• أخذ بـ (ʾakhadha bi-) + Verb im Präsens
• Bedeutet: „anfangen zu …“, „beginnen mit …“
• Beispiel:
  • أخذ بالقراءة→ Er begann zu lesen.

2. etwas ergreifen / zu etwas greifen

• Im Sinne von „zu etwas greifen“, „etwas ergreifen“ (physisch oder metaphorisch)
• Beispiel:
  • أخذ بيده→ Er nahm ihn an der Hand.

3. beibehalten / festhalten an

• Kann auch bedeuten: sich an etwas halten, etwas beibehalten (z. B. eine Methode, Sitte, Meinung)
• Beispiel:
  • أخذ بالرأي→ Er folgte der Meinung / nahm die Ansicht an.

4. veranlassen / anwenden

• Im Sinne von „anwenden“, „übernehmen“, z. B. ein Gesetz, eine Methode
• Beispiel:
  • أخذ بالقانون→ Er wandte das Gesetz an.

Zusammenfassung als Tabelle

Der Satz
أَخَذَتهُ العِزَّةُ بِالإِثمِ

bedeutet wörtlich:
„Der Stolz ergriff ihn zur Sünde“ oder „Der Stolz erfasste ihn zur Sünde“.

Eine gute idiomatische Übersetzung ins Deutsche wäre:

„Sein Stolz trieb ihn zur Sünde.“

Erklärung:

• أخذته = „er wurde ergriffen von“ / „ihn ergriff“
• العزة = „der Stolz“
• بالإثم = „zur Sünde“ / „im Bezug auf die Sünde“

Das heißt, dass jemand aus Stolz sündigt oder sich aus Überheblichkeit zu einer Sünde hinreißen lässt.

1. شروع کردن / آغاز کردن أخذ بـ (ʾakhadha bi-) + فعل مضارع
   معنی: «شروع به … کردن»، «آغاز کردن …»
   مثال:
   أخذ بالقراءة → او شروع به خواندن کرد.
2. گرفتن چیزی / چنگ زدن به چیزی به معنای «دست گرفتن چیزی»، «چیزی را گرفتن» (به صورت فیزیکی یا استعاری)
   مثال:
   أخذ بيده → او دستش را گرفت.
3. پایبند بودن / حفظ کردن همچنین می‌تواند به معنای پایبند بودن به چیزی، حفظ کردن چیزی (مثلاً یک روش، سنت، نظر) باشد
   مثال:
   أخذ بالرأي → او نظر را پذیرفت / از آن پیروی کرد.
4. به کار بردن / اجرا کردن به معنای «به کار بردن»، «اجرا کردن»، مثلاً یک قانون یا روش
   مثال:
   أخذ بالقانون → او قانون را به کار برد.

خلاصه به صورت جدول:

جمله
أَخَذَتهُ العِزَّةُ بِالإِثمِ

به صورت تحت‌اللفظی یعنی:
«غرور او را به سوی گناه گرفت» یا «غرور او را به سوی گناه کشاند».

ترجمه روان و اصطلاحی به فارسی:

«غرورش او را به گناه کشاند.»

توضیح:

• أخذته = «او را فرا گرفت» / «او را گرفت»
• العزة = «غرور»
• بالإثم = «به سوی گناه» / «در رابطه با گناه»

یعنی کسی از روی غرور مرتکب گناه می‌شود یا از سر تکبر به گناه کشیده می‌شود.