آیه: البقرة، 203 - وَاذكُرُوا اللَّهَ في أَيّامٍ مَعدوداتٍ
- ترجمهٔ تحتاللفظی: و خدا را یاد کنید در روزهایی شمارششده.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- وَ: حرف عطف.
- اذْكُرُوا: فعل امر، مخاطب جمع (شما)، ریشه: ذ-ك-ر. نقش: فعل جمله. وجه: امر.
- اللَّهَ: اسم جلاله، مفعولبه منصوب، علامت نصب: فتحه.
- في: حرف جر.
- أَيّامٍ: اسم مجرور به «في»، جمع «يوم»، علامت جر: کسره/تنوین. نقش: متعلق به «اذكروا».
- مَعْدوداتٍ: صفت (نعت) برای «أيام»، جمع مؤنث سالم، ریشه: ع-د-د، علامت جر: کسره/تنوین.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: امر.
- نکته: دستور به ذکر خدا در «ایام معدودات» (روزهای تشریق: ۱۱ تا ۱۳ ذیالحجه).
- فَمَن تَعَجَّلَ في يَومَينِ فَلا إِثمَ عَلَيهِ
- ترجمهٔ تحتاللفظی: پس هر که شتاب کرد در دو روز، پس گناهی بر او نیست.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- فَـ: حرف استئناف/تفریع (نتیجه بر جمله قبل).
- مَن: اسم شرط جازم، عام برای عاقل، در محل رفع مبتدا/اسم شرط.
- تَعَجَّلَ: فعل ماضی، مجزوم به خاطر شرط؟ خیر؛ فعل شرط است ولی ماضی مبنی است، ریشه: ع-ج-ل. فاعلش مستتر (هو) برمیگردد به «من».
- في: حرف جر.
- يَومَينِ: اسم مجرور، تثنیه «يوم»، علامت جر: یاء.
- فَلا: فاء جواب شرط + «لا» نافیۀ للجنس؟ اینجا «لا» نافیۀ محضه (نفی حکم)، نهی نیست.
- إِثمَ: اسم «لا»؟ در ترکیب رایجتر، «لا إثمَ» جمله اسمیه خبریه: «لا» نافیۀ للجنس، «إثمَ» اسم «لا» منصوب، خبر محذوف تقدیرش «ثابتٌ»؛ جار و مجرور «عليه» متعلق به خبر محذوف یا خبر دوم.
- عَلَيهِ: جار و مجرور، ضمیر «ه» به «مَن» برمیگردد.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: شرطیه خبریه، با جواب خبری (نفی گناه).
- نکته: شتاب در کوچ از مِنَى پس از دو روزِ تشریق مجاز است و گناهی ندارد.
- وَمَن تَأَخَّرَ فَلا إِثمَ عَلَيهِ
- ترجمهٔ تحتاللفظی: و هر که دیر کرد، پس گناهی بر او نیست.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- وَ: حرف عطف.
- مَن: اسم شرط جازم، مبتدا/اسم شرط.
- تَأَخَّرَ: فعل ماضی (لازم)، ریشه: أ-خ-ر. فاعل مستتر (هو) به «من» برمیگردد.
- فَلا: فاء جواب شرط + «لا» نفی.
- إِثمَ: اسم «لا» نافیۀ للجنس، منصوب.
- عَلَيهِ: جار و مجرور، خبر محذوف یا متعلق به خبر.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: شرطیه خبریه.
- نکته: تأخیر تا روز سوم تشریق هم رواست و گناهی ندارد؛ حکم هر دو گروه مساوی است.
- لِمَنِ اتَّقىٰ
- ترجمهٔ تحتاللفظی: برای آنکه پرهیز کرد.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- لِـ: حرف جر (برای/به).
- مَنِ: اسم موصول مجرور به «لِـ».
- اتَّقىٰ: فعل ماضی، باب افتعال از ریشه: و-ق-ي، فاعل مستتر (هو) برمیگردد به «من».
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: جار و مجرورِ معترضه/تقییدی.
- نکته: نفی گناه برای کسی است که تقوا پیشه کند؛ قید شرطی/تقییدی برای دو حکم قبل.
- وَاتَّقُوا اللَّهَ
- ترجمهٔ تحتاللفظی: و پروا کنید از خدا را.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- وَ: حرف عطف.
- اتَّقُوا: فعل امر، مخاطب جمع، باب افتعال از ریشه: و-ق-ي. فاعل: واو جماعت.
- اللَّهَ: مفعولبه منصوب (در ساخت معنایی «اتقى» متعدی به مفعول میآید).
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: امر.
- نکته: تأکید دوباره بر پرهیزکاری، پیوند با «لِمَنِ اتَّقىٰ».
- وَاعلَموا أَنَّكُم إِلَيهِ تُحشَرونَ
- ترجمهٔ تحتاللفظی: و بدانید که شما به سوی او محشور میشوید.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- وَ: حرف عطف.
- اعْلَموا: فعل امر، مخاطب جمع، ریشه: ع-ل-م. فاعل: واو جماعت.
- أَنَّ: حرف مشبّه بالفعل ناسخ.
- كُم: ضمیر متصل اسم «أنَّ» در محل نصب.
- إِلَيْهِ: جار و مجرور، متعلق به «تُحْشَرونَ».
- تُحْشَرونَ: فعل مضارع مجهول، مرفوع با ثبوت نون، ریشه: ح-ش-ر. واو جماعت: نائب فاعل.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: امر + خبری مؤکد به «أنَّ».
- نکته: یادآوری معاد و حساب؛ دانستنِ بازگشت به خدا پایهٔ تقوا و التزام احکام حج است.
ترجمهٔ تحتاللفظیِ کل آیه: و خدا را در روزهایی شمارششده یاد کنید؛ پس هر که در دو روز شتاب کرد، گناهی بر او نیست، و هر که دیر کرد، گناهی بر او نیست، برای آنکه پرهیز کرد. و از خدا پروا کنید و بدانید که شما به سوی او برانگیخته/گرد آورده میشوید. | 