002-199-091-بقرة

ثُمَّ أَفيضوا مِن حَيثُ أَفاضَ النّاسُ

• ترجمهٔ تحت‌اللفظی: سپس از همان جایی روانه شوید که مردم روانه شدند.
• تجزیهٔ صرفی و نحوی واژه‌ها:
  • ثُمَّ: حرف عطفِ ترتیب با فاصلهٔ زمانی (سپس).
  • أَفيضوا: فعل امر، مخاطب جمع (خطاب به جمع). ریشه: ف ي ض (فاضَ يَفيضُ). باب: فاعَلَ/أفاضَ (همزهٔ تعدیه: أَفاضَ يُفيضُ). معنا: سرازیر شوید/روانه شوید. اعراب: فعل امر مبني بر حذف نون (به خاطر واو جمع). واو: ضمیر جمع فاعل.
  • مِن: حرف جر (از).
  • حَيثُ: ظرف مکان مبني، در محل جر بعد از «من» (مضاف‌الیه ظرفی). معنا: جایی که.
  • أَفاضَ: فعل ماضی، ریشه: ف ي ض، فاعلش بعداً می‌آید. اعراب: ماضی مبني بر فتح.
  • النّاسُ: اسم ظاهر، فاعل «أفاضَ» مرفوع با ضمه. معنا: مردم.
• نقش نحوی جمله: جملهٔ امری (خطاب به حاجیان: خروج از مشعر به سوی منی از همان مقصدی که دیگران می‌روند).
• نکتهٔ معنایی: این فرمان، اصلاحِ رسم جاهلیِ قریش است که خود را «حُمس» می‌خواندند و از عرفات وقوف و افاضه نمی‌کردند؛ آیه می‌گوید همگان از همان‌جا که عموم مردم افاضه می‌کنند، حرکت کنید (یعنی از عرفات).

وَاستَغفِرُوا اللَّهَ

• ترجمهٔ تحت‌اللفظی: و از خدا آمرزش بخواهید.
• تجزیهٔ صرفی و نحوی:
  • وَ: حرف عطف (و).
  • استَغفِروا: فعل امر جمع. ریشه: غ ف ر. باب: استفعَال (استغفَرَ يَستَغفِرُ). اعراب: امر مبني بر حذف نون، واو: فاعل جمع.
  • اللَّهَ: اسم جلاله، مفعولٌ‌به منصوب با فتحه.
• نوع جمله: امری.
• نکتهٔ معنایی: فرمان به دوامِ توبه و طلب پوشش خطاها، حتی در حال انجام مناسک؛ عبادت بدون استغفار ناقص است.

إِنَّ اللَّهَ غَفورٌ رَحيمٌ

• ترجمهٔ تحت‌اللفظی: یقیناً خدا بسیار آمرزنده، مهربان است.
• تجزیهٔ صرفی و نحوی:
  • إِنَّ: حرف تأکید و نصب.
  • اللَّهَ: اسم «إنَّ» منصوب با فتحه.
  • غَفورٌ: خبر «إنَّ» مرفوع. صیغهٔ مبالغه از ریشهٔ غ ف ر (بسیار آمرزنده).
  • رَحيمٌ: خبر دوم برای «إنَّ» مرفوع. صفت مشبهه از ریشهٔ ر ح م (مهربانِ پایدار).
• نوع جمله: خبریِ تأکیدی.
• نکتهٔ معنایی: جمع میان آمرزش‌گری گسترده و مهربانیِ پیوسته؛ امیدپسند بودنِ استغفار را تثبیت می‌کند.

ترجمهٔ تحت‌اللفظی کل آیه: سپس از همان جایی که مردم روانه شدند، روانه شوید، و از خدا آمرزش بخواهید؛ بی‌گمان خدا بسیار آمرزنده و مهربان است.