ذٰلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ نَزَّلَ الكِتابَ بِالحَقِّ - ترجمهٔ تحتاللفظی:
- این بدان سبب است که خدا کتاب را بهحق فروفرستاد.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- ذٰلِكَ: اسم اشاره، مبنی بر فتح در محلّ رفع مبتدا. نقش: مبتدا.
- ریشه: — (اسم اشاره، ریشه ثلاثی ندارد).
- بِأَنَّ: جارّ و مجرور + «أنّ» مشبّه بالفعل و اسمش و خبرش؛ کلّ ترکیب در محلّ خبرِ «ذلك».
- الباء: حرف جرّ، سببیت.
- أنَّ: حرف توکید و نصب.
- اللَّهَ: اسم «أنّ» منصوب. ریشه: ل-ه-ه (اسم عَلَم، از نظر صرفی غیرمشتق).
- نَزَّلَ: فعل ماضی مزید، باب تفعیل (فعّل)، غایب مفرد مذکّر. ریشه: ن-ز-ل.
- نقش: فعلِ جملهٔ فعلیه به عنوان خبر «أنّ» (جملهٔ فعلیه در محلّ خبر «أنّ»).
- الكِتابَ: مفعولٌبه منصوب. ریشه: ك-ت-ب.
- بِالحَقِّ: جارّ و مجرور، متعلق به «نَزَّلَ» (حالی/حالیّتِ نزول یا مصاحبت). ریشه: ح-ق-ق.
- ال: تعریف جنس.
- حقّ: اسم مجرور به باء.
ساختار نحوی کلّی: مبتدا «ذلك» + خبر شبهجمله «بأنّ…». درون «أنّ»: اسم «اللهَ» + خبرش جملهٔ فعلیه «نزّل الكتابَ بالحقّ». - نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبریِ تأکیدی (بهسبب «أنّ» و اسم اشاره برای اشاره به امرِ پیشگفته).
- نکتهٔ معنایی: «باءِ سببیت» نشان میدهد علتِ حکمِ پیشگفته، نزولِ کتاب با حقیقت و حقانیت است؛ «نزّل» (تفعیل) بر تدریج/تکثیر یا تعظیمِ فعلِ نزول دلالت دارد.
وَإِنَّ الَّذينَ اختَلَفوا فِي الكِتابِ لَفي شِقاقٍ بَعيدٍ - ترجمهٔ تحتاللفظی:
- و بیگمان کسانی که در کتاب اختلاف کردند، سخت در ستیزی دور (از حق) هستند.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- وَ: حرف عطف یا استیناف.
- إِنَّ: حرف توکید و نصب.
- الَّذينَ: اسم موصول جمع مذکّر عاقل، مبنی، در محلّ نصب بهعنوان اسم «إنّ».
- اختَلَفوا: فعل ماضی مزید باب افتعال (افتعل)، واو فاعل (جمع مذکّر). ریشه: خ-ل-ف.
- نقش: صلهٔ موصول، نیازمند عائد (مستتر به واو فاعل برمیگردد).
- فِي: حرف جرّ.
- الكِتابِ: اسم مجرور به «في». ریشه: ك-ت-ب. متعلق به «اختلفوا».
- لَـ: لامِ ابتداء/تاکید (لام موطئه للقسم یا مزحلقة بعد از «إنّ»)، برای تأکید خبر.
- في: حرف جرّ.
- شِقاقٍ: اسم مجرور به «في». نکره برای تعظیم/تکثیر معنایی. ریشه: ش-ق-ق.
- بَعيدٍ: صفتِ «شقاقٍ» مجرور تابع آن. ریشه: ب-ع-د.
ساختار نحوی کلّی: «إنّ» + اسمش «الذین»؛ صلهٔ موصول «اختلفوا في الكتاب»؛ خبر «إنّ» جارّ و مجرور «لفي شقاقٍ بعيدٍ» با لامِ تأکید. - نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبریِ تأکیدی شدید (ترکیب «إنّ» + لامِ ابتداء + جار و مجرور مقدم).
- نکتهٔ معنایی: «اختلفوا في الكتاب» دلالت بر اختلافورزی عمدی در متن/تعالیم وحی دارد؛ «شقاق» به معنای شکاف و دشمنیِ رو در روست؛ «بعید» شدتِ دوری از حق و فاصلهٔ زیاد در مسیر و موضع را میرساند. ترکیب تأکیدی نشاندهندهٔ قطعیتِ گمراهیِ ناشی از این اختلافطلبی است.
| 