۱) إِنَّ الَّذينَ يَكتُمونَ ما أَنزَلَ اللَّهُ مِنَ الكِتابِ - ترجمهٔ تحتاللفظی: همانا کسانی که پنهان میکنند آنچه را خدا از کتاب نازل کرده است.
- صرف و نحو واژهها:
- إِنَّ: حرف توکید و نصب.
- الَّذينَ: اسم موصول منصوب به إنَّ، محلّاً منصوب (اسم إنَّ).
- يَكتُمونَ: فعل مضارع مرفوع به ثبوت نون؛ ریشه ک-ت-م (ثلاثی مجرد، باب فَعَلَ یَفعُل/یَفعَل، هنا على وزن یَفعُلون). فاعل: واو جمع (عائد به الذین).
- ما: اسم موصول مبنی على السکون، مفعولٌ به اول لـ“یکتمون“.
- أَنزَلَ: فعل ماضٍ مبنی؛ ریشه ن-ز-ل (باب إفعال). فاعل: اللَّه.
- اللَّهُ: اسم جلاله مرفوع فاعل لـ“أنزل“.
- مِنَ: حرف جر.
- الكِتابِ: اسم مجرور بمن، بیانی/تبعیضی (اغلب بیانی: از جنسِ کتابِ آسمانی).
- جملة „أنزل الله“ صلة الموصول لـ“ما“ لا محلّ لها من الإعراب.
- نوع جمله و نکته معنایی:
- نوع: خبری تأکیدی (بهسبب إنَّ).
- نکته: مخاطب آیه، کتمانکنندگان معارف وحیاند؛ „مِنَ الكِتاب“ اشاره به پنهانسازی بخشی از وحی دارد (بیانی/تبعیضی).
۲) وَيَشتَرونَ بِهِ ثَمَنًا قَليلًا - ترجمهٔ تحتاللفظی: و بهوسیلهٔ آن [کتمان/وحی] بهایی اندک میخرند.
- صرف و نحو:
- وَ: حرف عطف.
- يَشتَرونَ: مضارع مرفوع بثبوت النون؛ ریشه ش-ر-ي (باب افتعال: اِشْتَرَى یَشْتَرِي، اینجا یَشْتَرونَ به اعتبار رسم/صرف؛ فعل ناقص یائی، واو فاعل).
- بِهِ: جارّ و مجرور؛ هاء ضمیر به „ما أَنزل الله“ یا به عملِ کتمان برمیگردد؛ متعلّق به „یشترون“.
- ثَمَنًا: مفعولٌ به اول منصوب (بها/قیمت).
- قَليلًا: صفت برای „ثمنًا“ منصوب.
- نوع جمله و نکته معنایی:
- نوع: خبری.
- نکته: تقبیح معاملهٔ حقیقت با منافع ناچیز؛ „قلیلًا“ تحقیر قیمت است.
۳) أُولٰئِكَ ما يَأكُلونَ في بُطونِهِم إِلَّا النّارَ - ترجمهٔ تحتاللفظی: آنان نیست که میخورند در شکمهایشان مگر آتش (جز آتش نمیخورند).
- صرف و نحو:
- أُولٰئِكَ: اسم اشاره مبنی، مبتدا.
- ما: حرف نَفی.
- يَأكُلونَ: مضارع مرفوع بثبوت النون؛ ریشه أ-ك-ل؛ فاعل واو جماعت.
- في: حرف جر.
- بُطونِهِم: اسم مجرور و مضافالیه؛ ضمیر جمع متصل.
- إِلَّا: أداة استثناء.
- النّارَ: مستثنى منصوب، على تقدیر مفعولٍ به لـ“یأکلون“؛ ساختار نفی + استثناء افادهٔ حصر میکند.
- نوع جمله و نکته معنایی:
- نوع: خبری تهدیدی/تصویری.
- نکته: استعارهٔ شدید برای حرامخواریِ ناشی از کتمان وحی؛ خوردنِ آتش بهجای روزی پاک.
۴) وَلا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ يَومَ القِيامَةِ - ترجمهٔ تحتاللفظی: و خدا روز قیامت با آنان سخن نمیگوید.
- صرف و نحو:
- وَ: حرف عطف.
- لا: لا النافیة.
- يُكَلِّمُهُمُ: مضارع مرفوع؛ ریشه ك-ل-م (باب تفعیل: كلّمَ یكلِّمُ). فاعل مؤخر: اللَّه. هُم: ضمیر مفعول به اول.
- اللَّهُ: فاعل مرفوع.
- يَومَ: ظرف زمان منصوب، مضاف.
- القِيامَةِ: مضافالیه مجرور.
- نوع جمله و نکته معنایی:
- نوع: خبری تهدیدی.
- نکته: محرومیت از خطاب لطف الهی در قیامت، نشانهٔ خشم و قطع کرامت است.
۵) وَلا يُزَكّيهِم - ترجمهٔ تحتاللفظی: و آنان را پاکیزه/تزکیه نمیکند.
- صرف و نحو:
- وَ: حرف عطف.
- لا: نافیة.
- يُزَكّيهِم: مضارع مرفوع؛ ریشه ز-ك-و/ي (باب تفعیل: زكّى یزكّي). فاعل محذوف تقدیره „الله“ عطفاً على ما قبله. هِم: ضمیر مفعول به.
- نوع جمله و نکته معنایی:
- نوع: خبری تهدیدی.
- نکته: نفی تزکیه یعنی عدم پاکسازی از گناه و عدم استحقاق عفو/رفعت معنوی.
۶) وَلَهُم عَذابٌ أَليمٌ - ترجمهٔ تحتاللفظی: و برای آنان عذابی دردناک است.
- صرف و نحو:
- وَ: حرف عطف/استئنافی.
- لَهُم: جارّ و مجرور خبر مقدم.
- عَذابٌ: مبتدا مؤخّر مرفوع.
- أَليمٌ: صفت برای عذاب مرفوع.
- نوع جمله و نکته معنایی:
- نوع: خبری انکاری/تهدیدی با تقدیم جار و مجرور برای اختصاص/حصر نسبی.
- نکته: ختم آیه با وعید صریح؛ تاکید بر شدّت رنج اخرویِ کتمانکنندگان وحی.
| 