آیه: يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنوا كُلوا مِن طَيِّباتِ ما رَزَقناكُم وَاشكُروا لِلَّهِ إِن كُنتُم إِيّاهُ تَعبُدونَ — — — — — — — — — — - يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنوا
- ترجمهٔ تحتاللفظی: ای کسانی که ایمان آوردهاید!
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- يا: أداة نداء (حرف ندا).
- أَيُّها: أيُّ منادی مبنی بر الضم في محل نصب، و «ها» للتنبيه. «أيّ» اسم مبهم برای ندا که با «ها» تنبیه میآید.
- الَّذينَ: اسم موصول، جمع مذکر سالم، مبنی در محل بدل یا نعت برای «أيُّها».
- آمَنوا: فعل ماضی، ثلاثی مزید (الجذر: أ م ن، باب أفعل: آمنَ)، واو جمع فاعل.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: ندا/خطاب.
- نکته: خطاب اختصاصی به مؤمنان؛ زمینهسازی برای فرمانهای بعدی و بیان ملاک پذیرش (ایمان).
— — — — — — — — — — - كُلوا مِن طَيِّباتِ ما رَزَقناكُم
- ترجمهٔ تحتاللفظی: بخورید از پاکیزههای آنچه شما را روزی دادیم.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- كُلوا: فعل امر، مخاطب جمع (الجذر: أ ك ل، فعل ثلاثی مجرد)، واو جماعت فاعل. امر دلالت بر اباحه/استحباب یا وجوب به قرینه دارد.
- مِن: حرف جرّ، برای تبعیض/ابتدای غایت در اینجا بیشتر تبعیضی.
- طَيِّباتِ: جمع مؤنث سالم «طيّبة»، مجرور به «من»، علامة الجرّ الكسرة، مضاف.
- ما: اسم موصول عام، في محل جرّ بالإضافة إلى «طيبات» (طَيِّباتِ ما = پاکیزههایِ آنچه).
- رَزَقنا: فعل ماضی، ثلاثی مجرد (الجذر: ر ز ق)، نا: فاعل (ضمیر متکلم مع الغیر)، فعل متعدی.
- كُم: ضمیر مفعول به متصل، خطاب جمع.
- الإعراب التركيبي: «كُلوا» فعل و فاعله (واو). «من طيباتِ» جار و مجرور متعلق به «كُلوا». «ما رَزَقناكُم» جملة صلة الموصول لا محل لها، و «ما» مضافٌ إليه لـ«طيبات».
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: امر.
- نکته: ترغیب به بهرهگیری از رزقهای پاک/حلال؛ «من طيبات» قید کیفیت/نوع رزق و اشاره به حلالبودن و پاکبودن دارد؛ نسبت رزق به خدا «رزقناكم» یادآور منّت الهی و محدودکنندهٔ دایرهٔ مصرف به آنچه مشروع است.
— — — — — — — — — — - وَاشكُروا لِلَّهِ
- ترجمهٔ تحتاللفظی: و شکر کنید برای خدا.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- و: حرف عطف.
- اشكُروا: فعل امر، مخاطب جمع (الجذر: ش ك ر، ثلاثی مجرد)، واو جماعت فاعل.
- لِلَّهِ: جار و مجرور متعلق به «اشكروا»، لام اختصاص/استحقاق.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: امر.
- نکته: پیوند طبیعی «نعمت/رزق» با «شکر»؛ تقدیم لام اختصاص بیان میکند که شکر حقیقی ویژهٔ خداست.
— — — — — — — — — — - إِن كُنتُم إِيّاهُ تَعبُدونَ
- ترجمهٔ تحتاللفظی: اگر تنها او را میپرستید.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- إِن: حرف شرط جازم (اینجا جازم از نظر معنایی؛ در عمل فعل مضارع را مجزوم نکرده چون «تعْبدون» در جواب شرط محذوف است؛ «كنتم» فعل ماضی، شرطیه).
- كُنتُم: فعل ماضی ناقص (الجذر: ك و ن)، تُم: ضمیر رفع متصل فاعل (اسم كان). خبر «كان» جملة «تعبدون» یا شبه جملهٔ «إياه تعبدون» محسوب میشود.
- إِيّاهُ: ضمیر منفصل مفعولی مقدّم، برای حصر؛ هاء للغائب.
- تَعبُدونَ: فعل مضارع مرفوع، ثلاثی مجرد (الجذر: ع ب د)، واو جماعت فاعل. مفعولبه آن «إياه» مقدّم شده.
- الإعراب التركيبي: «إن» شرطیه، «كنتم» فعل الشرط و اسمه واو الجماعة. جملة «إياه تعبدون» خبر «كان». جواب شرط محذوف تقدیره: فاشكروا/فكلوا، یا «فالزموا ذلك»، و ذکر پیشینیِ اوامر کفایت کرده است.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: شرطیه با افادهٔ قید اخلاص.
- نکته: تقدیم مفعول «إياه» مفیدِ حصر است: فقط او را میپرستید. شرط اخلاص در عبادت برای تمامیت فرمانهای «اكلوا» و «اشكروا»؛ یعنی خوردن از پاکیزهها و شکرگزاری نشانه و لازمهٔ عبادت خالصانه است.
|
