إِنَّما يَأمُرُكُم بِالسّوءِ وَالفَحشاءِ وَأَن تَقولوا عَلَى اللَّهِ ما لا تَعلَمونَ - ترجمهٔ تحتاللفظی: جز این نیست که او شما را به بدی و زشتی و اینکه بر خدا چیزهایی بگویید که نمیدانید فرمان میدهد.
- تجزیهٔ صرفی و نحوی:
- إِنَّما: أداة حصر، مؤلفة من «إنّ» المشبّهة بالفعل + «ما» الكافة. کارکرد: حصر و تأکید معنای بعد.
- يَأمُرُكُم: فعل مضارع مرفوع بالضمة الظاهرة؛ ریشه: أ م ر (أمر). ضمیر متصل «كم» مفعولٌ به أول (ضمیر مخاطب جمع).
- الباعث/الفاعل المُقدَّر: عائد به الشيطان (از سیاق آیههای قبل معلوم است؛ در این آیه ذکر نشده و فاعل ضمیر مستتر «هو» است).
- بِالسّوءِ: جارّ ومجرور متعلق به «يأمرُ»، «السوءِ» اسم مجرور بالباء، ریشه: س و أ؛ معنای «بدی عام».
- وَالفَحشاءِ: معطوف مجرور به واو بر «السوء»، ریشه: ف ح ش؛ معنای «زشتیِ بسیار/فحشا».
- وَأَن تَقولوا: الواو عاطفة، «أن» مصدرية ناصبة، «تَقولوا» فعل مضارع منصوب بأن وعلامة نصبه حذف النون لأنه من الأفعال الخمسة؛ الفاعل واو الجماعة. ریشهٔ «تقولوا»: ق و ل. والمصدر المؤوَّل «أن تقولوا» في محل جرّ بالباء المقدّرة بعد الواو عطفاً على محلّ «بالسوء» (عطف مصدر مؤوّل على اسم مجرور أو بتقدیر باء: وبأن تقولوا).
- عَلَى اللَّهِ: جارّ ومجرور متعلق بـ «تقولوا».
- ما: اسم موصول مبني في محلّ مفعولٍ به لـ «تقولوا».
- لا تَعلَمونَ: «لا» نافية، «تَعلَمونَ» فعل مضارع مرفوع بثبوت النون لأنه من الأفعال الخمسة؛ الفاعل واو الجماعة؛ ریشه: ع ل م. جملة «لا تعلمون» صلة الموصول «ما» لا محلّ لها من الإعراب.
- نوع جمله و نکتهٔ معنایی:
- نوع: خبری تأکیدی با اداتِ حصر («إنما»)؛ مضمونِ خبریِ نکوهشی نسبت به شیطان.
- نکتهٔ معنایی: سهگانهٔ انحرافی را بیان میکند—بدیِ عام (السوء)، زشتیِ آشکار (الفحشاء)، و بدتر از آن، گفتنِ بیدانش به خدا. ترتیب، شدّت را میرساند و «إنّما» حصر میآورد: فرماندهندهٔ این امور در سیاق آیات، شیطان است.
|
