002-162-091-بقرة

آیه: خالِدينَ فيها ۖ لا يُخَفَّفُ عَنهُمُ العَذابُ وَلا هُم يُنظَرونَ

• ترجمه تحت‌اللفظی (تقریباً کلمه‌به‌کلمه) به فارسی:
• «در آن جاودانه‌اند؛ عذاب از ایشان سبک نمی‌شود و نه آنان مهلت داده می‌شوند/مورد مهلت قرار می‌گیرند.»

توضیحات ترجمه:

• «خالِدينَ فيها»: «در آن [دوزخ] جاودانه‌اند/همیشه ماندگارند».
• «لا يُخَفَّفُ عَنهُمُ العَذابُ»: «عذاب از ایشان تخفیف داده نمی‌شود/سبک نمی‌گردد».
• «وَلا هُم يُنظَرونَ»: «و نه آنان مهلت داده می‌شوند/مورد چشم‌پوشی و تأخیر قرار می‌گیرند».

تحلیل صرفی، نحوی و ریشه‌شناسی واژگان:

• خالِدينَ
  • ساخت: اسم فاعل جمع مذکر سالم، منصوب/مجرور با علامت «ینَ» (در اینجا خبرِ کانَ مقدّر یا در حکم خبر مبتدا).
  • از ریشه: خ ل د (خلد) به‌معنای ماندگاری و جاودانگی.
  • نقش: خبر (برای مبتدای محذوف «هُم») یا خبرِ جمله اسمیه. معنای: «جاودانه/همیشگی‌مان».
• فيها
  • فی (حرف جر) + ها (ضمیر متصل غایب مونث مفرد؛ مرجع: جهنم).
  • نقش: جار و مجرور متعلق به «خالِدينَ».
  • معنا: «در آن».
• لا
  • نفی، لا نافیة.
• يُخَفَّفُ
  • فعل مضارع مجهول، باب تفعیل (خَفَّفَ یُخَفِّفُ؛ مجهول: یُخَفَّفُ).
  • صیغه: مضارع مرفوع، شخص سوم مفرد مذکر مجهول.
  • ریشه: خ ف ف (سبکی، کاهش).
  • معنا: «سبک می‌شود/تخفیف داده می‌شود».
• عَنهُمُ
  • عن (حرف جر) + هم (ضمیر متصل جمع غایب مذکر).
  • نقش: جار و مجرور، متعلق به «يُخَفَّفُ».
  • معنا: «از آنان/از ایشان».
• العَذابُ
  • اسم معرفه با «ال»، مرفوع (نایب فاعلِ فعل مجهول «يُخَفَّفُ»).
  • ریشه: ع ذ ب (سختی/رنج).
  • معنا: «عذاب».
• وَ
  • حرف عطف.
• لا
  • نفی، لا نافیة.
• هُم
  • ضمیر منفصل، مبتدا.
• يُنظَرونَ
  • فعل مضارع مجهول، باب افعال از «أَنْظَرَ يُنْظِرُ» یا ثلاثی مجرد «نَظَرَ»؟ در این کاربرد قرآنی «أُنظِرَ/يُنظَر» به‌معنای «مهلت دادن/مُمهَل کردن» است؛ لذا فعل مجهول مضارع، صیغه جمع مذکر: «آنان مهلت داده می‌شوند».
  • ریشه: ن ظ ر (نگاه/انتظار/مهاهله). در باب افعال «أنظر» معنای «مهلت دادن» می‌دهد.
  • اعراب: مضارع مرفوع با ثبوت نون جمع مذکر سالم در مجهول.
  • نقش: خبر جمله فعلیه واقع‌شده به‌عنوان خبر برای مبتدا «هم».

ساختار جمله و نوع آن:

• جمله مرکب از دو بخش، با واو عطف:
  1. «خالِدينَ فيها» — جمله اسمیه اختصاری (مبتدا محذوف «هم» + خبر «خالِدينَ فيها»). بیان حالت دائمی در آخرت.
  2. «لا يُخَفَّفُ عَنهُمُ العَذابُ» — جمله فعلیه مجهول، نفی کاهش عذاب.
  3. «ولا هُم يُنظَرونَ» — جمله اسمیه با مبتدا «هم» و خبر جمله فعلیه مجهول «يُنظَرونَ»، نفی اعطاى مهلت/تأخیر در عذاب.
• نوع معنا: خبری-انکاری. بیان حکم قطعی درباره کافرانِ مستحق عذاب: ماندگاری در دوزخ، بدون تخفیف عذاب و بدون مهلت.

نکات معنایی و بلاغی:

• جمع بین «خلود»، «عدم تخفیف»، و «عدم امهال» شدت عذاب و قطع امید از رهایی را می‌رساند.
• به‌کارگیری مجهول در «يُخَفَّفُ» و «يُنظَرونَ» تمرکز را بر وقوع فعل (عدم کاهش و عدم مهلت) می‌گذارد نه بر فاعل.
• «العذابُ» به‌عنوان نایب فاعل مرفوع پس از فعل مجهول آمده که از نظر تأکید، عینِ عذاب را محور قرار می‌دهد.

ترجمه روان پیشنهادی:

• «برای همیشه در آن می‌مانند؛ عذاب‌شان کم نمی‌شود و به آنان مهلتی داده نمی‌شود.»