متن آیه (عربی): الَّذينَ آتَيناهُمُ الكِتابَ يَتلونَهُ حَقَّ تِلاوَتِهِ أُولٰئِكَ يُؤمِنونَ بِهِ ۗ وَمَن يَكفُر بِهِ فَأُولٰئِكَ هُمُ الخاسِرونَ- الَّذينَ آتَيناهُمُ الكِتابَ
- «کسانی که ما به آنان کتاب را عطا کردیم»
- يَتلونَهُ حَقَّ تِلاوَتِهِ
- «آن را بهدرستیِ تلاوتش میخوانند/پی میگیرند»
- أُولٰئِكَ يُؤمِنونَ بِهِ
- «همانان به آن ایمان میآورند»
- وَمَن يَكفُر بِهِ
- فَأُولٰئِكَ هُمُ الخاسِرونَ
- «پس آنان، همان زیانکارانند»
ترجمه پیوسته و نزدیک به متن: کسانی که به آنان کتاب را عطا کردیم، آن را چنانکه شایسته تلاوتِ آن است میخوانند؛ آناناند که به آن ایمان میآورند. و هر کس به آن کفر ورزد، پس آنان همان زیانکارانند. تحلیل نحوی و صرفی واژهها: - الَّذينَ
- اسم موصول جمع مذکر عاقل؛ نقش: مبتدای مؤخر برای جمله موصولی یا جارّ و مجرور مقدر. آغازگر صلهموصول است.
- آتَيناهُمُ
- فعل ماضی متکلم مع الغیر + ضمیر مفعولی «هم» (به آنان). ریشه: أتى/آتَى (باب إفعال: آتى یؤتی). معنا: عطا کردیم.
- الكِتابَ
- اسم منصوب به عنوان مفعولٌبهِ دوم برای «آتينا» (آتیْناهم الکتابَ). ریشه: ك-ت-ب.
- يَتلونَهُ
- فعل مضارع مرفوع (علامت ضمه مقدر)، فاعل: واو الجماعة (مستتر تقدیره هم)، «ه» ضمیر مفعولی (آن = کتاب). ریشه: ت-ل-و. معنا: تلاوت میکنند/دنبال میکنند. در عربی قرآنی «تِلاوة» هم خواندن با پیروی است.
- حَقَّ
- مفعول مطلق یا مفعولبه/حال به نیابت از مصدر مؤکد؛ مضاف.
- تِلاوَتِهِ
- مضافٌإلیه مجرور، ضمیر «ه» به «الكتاب» برمیگردد. کل ترکیب «حقَّ تلاوتِه» مفعولبهٔ ثانی/مفعول مطلق مقیّد برای «يتلونَه».
- أُولٰئِكَ
- اسم اشاره دور برای جمع؛ مبتدا.
- يُؤمِنونَ
- فعل مضارع مرفوع، فاعل: واو الجماعة. ریشه: أ-م-ن (باب إفعال: آمن یؤمن). معنا: ایمان میآورند.
- بِهِ
- جار و مجرور متعلق به «يؤمنون»؛ «ه» به «الكتاب» یا «وحی/قرآن» بازمیگردد.
- وَمَن
- «واوِ عطف» + «مَن» اسم شرط جازم.
- يَكفُرْ
- فعل مضارع مجزوم به سکون به سبب جزم «مَن» شرطیه. ریشه: ك-ف-ر. معنا: کفر ورزد/انکار کند.
- بِهِ
- جار و مجرور متعلق به «يكفر». «ه» همچنان به «كتاب/وحی» برمیگردد.
- فَأُولٰئِكَ
- فایِ جواب شرط + اسم اشاره دور برای جمع؛ مبتدا در جواب شرط.
- هُمُ
- ضمیر فصل/توكید و نیز میتواند مبتدای دوم برای حصر. کارکرد: تأکید و افادهٔ حصر.
- الخاسِرونَ
- خبر مرفوع؛ ریشه: خ-س-ر. معنا: زیانکاران.
ساختار و نوع جمله: - جمله اول: اسمیه با موصول «الذين» و صلهٔ «آتيناهم الكتاب يتلونه حق تلاوته». سپس خبر آن با اشاره «أولئك يؤمنون به». معنی: توصیف اهل کتابِ راستین که کتاب را درست تلاوت/پیروی میکنند و در نتیجه ایمان میآورند.
- جمله دوم: شرطیه
- أداة الشرط: من
- فعل الشرط: يكفر به
- جواب الشرط: فأولئك هم الخاسرون
- معنا: هر کس کفر بورزد، نتیجهاش زیانکاری قطعی است.
نکات معنایی و دلالی: - «يتلونه حق تلاوته»: در ادبیات قرآنی، «تلاوت» فقط خواندن لفظی نیست، بلکه خواندن همراه با پیروی/تدبر و عمل است. «حق» برای تأکید بر شایستگی و کمالِ حدّ مطلوبِ تلاوت آمده است.
- ضمیر «هِ» در همه موارد، به «الكتاب» بازمیگردد؛ در سیاق آیه (بقره/۱۲۱) مراد از کتاب، کتاب آسمانیِ نازلشده است که در مصداق کامل، قرآن را دربر میگیرد.
- «هم الخاسرون»: وجود «هم» میان مبتدا و خبر دلالت بر حصر دارد؛ یعنی زیانکاران حقیقی همان کافران به کتاباند.
ریشهشناسی مختصر: - آتى/يؤتي (باب إفعال، ریشه أتى): دادن/عطا کردن.
- كتاب (ك-ت-ب): نوشتن، ثبت؛ کتابِ نازلشده.
- تلا/يتلو (ت-ل-و): پیگرفتن/دنبال کردن؛ تلاوت کردن.
- آمن/يؤمن (أ-م-ن): اطمینان، تصدیق؛ ایمان آوردن.
- كفر/يكفر (ك-ف-ر): پوشاندن/انکار کردن؛ کفر ورزیدن.
- خسر/يخسر (خ-س-ر): زیان دیدن.
نوع جمله به فارسی: - جمله اول: خبریِ توصیفی (بیان ویژگی گروهی معین و خبر از ایمان آنان).
- جمله دوم: شرطیِ خبری (بیان قاعدهٔ کلی: هر که کفر ورزد، زیانکار است).
خلاصهٔ معنا به فارسی ساده: کسانی که حقیقتاً کتاب الهی را همانگونه که باید میخوانند و پی میگیرند، همانها به آن ایمان میآورند؛ و هر کس به آن کفر بورزد، زیانکار واقعی است. | 