| آیه: «وَأَقيمُوا الصَّلاةَ وَآتُوا الزَّكاةَ ۚ وَما تُقَدِّموا لِأَنفُسِكُم مِن خَيرٍ تَجِدوهُ عِندَ اللَّهِ ۗ إِنَّ اللَّهَ بِما تَعمَلونَ بَصيرٌ» ترجمهٔ لفظبهلفظ (زیر هر جمله): - «وَأَقيمُوا الصَّلاةَ»
- و: و
- أَقيمُوا: برپا دارید/بهپا دارید
- الصَّلاةَ: نماز
- ترجمهٔ تحتاللفظی: «و نماز را برپا دارید.»
- «وَآتُوا الزَّكاةَ»
- و: و
- آتُوا: بدهید/بپردازید
- الزَّكاةَ: زکات
- ترجمهٔ تحتاللفظی: «و زکات را بدهید.»
- «وَما تُقَدِّموا لِأَنفُسِكُم مِن خَيرٍ تَجِدوهُ عِندَ اللَّهِ»
- و: و
- ما: هرچه/آنچه
- تُقَدِّموا: پیش فرستید/پیش بفرستید
- لِأَنفُسِكُم: برای نفسهای خودتان/برای خودتان
- مِن خَيرٍ: از خیر/از کار نیک
- تَجِدوهُ: آن را خواهید یافت/مییابیدش
- عِندَ اللَّهِ: نزد خدا
- ترجمهٔ تحتاللفظی: «و هر آنچه برای خودتان از کار نیک پیش بفرستید، آن را نزد خدا خواهید یافت.»
- «إِنَّ اللَّهَ بِما تَعمَلونَ بَصيرٌ»
- إِنَّ: همانا/بهراستی
- اللَّهَ: خدا
- بِما: به آنچه/به کارهایی که
- تَعمَلونَ: انجام میدهید
- بَصيرٌ: بیناست/بینایی کامل دارد
- ترجمهٔ تحتاللفظی: «همانا خدا به آنچه انجام میدهید بیناست.»
ترجمهٔ روان نزدیک به لفظ: - «و نماز را برپا دارید و زکات را بدهید؛ و هر کار نیکی که برای خود پیش فرستید، آن را نزد خدا خواهید یافت؛ بیگمان خدا به آنچه میکنید بیناست.»
تحلیل صرف و نحو (گرامر) و ریشهها: - «وَ»: حرف عطف.
- «أَقِيمُوا»: فعل امر، صیغهٔ جمع مخاطب از باب إفعال (أقامَ—یقیمُ—أَقِمْ/أَقِيموا). ریشه: ق-و-م (قام/قِیام). معنا: برپا داشتن و برقرار کردن.
- «الصَّلاةَ»: اسم معرفه با «ال»، مفعولٌبه منصوب فعل «أَقِيمُوا». ریشه: ص-ل-و/ص-ل-ی (صلاة).
- «وَ»: عطف.
- «آتُوا»: فعل امر، جمع مخاطب از باب إیتاء (آتَى—یُؤتِی—آتِ/آتُوا). ریشه: أ-ت-ي (دادن/آوردن). معنای این سیاق: پرداختن/بخشیدن.
- «الزَّكاةَ»: اسم معرفه، مفعولٌبه منصوبِ «آتُوا». ریشه: ز-ك-و/ز-ك-ي (زکا/تزکیه؛ پاکی و رشد).
- «وَ»: عطف.
- «ما»: اسم موصول غیرعاقل/یا اسم شرط عام؛ در این سیاق غالباً موصولیه است: «آنچه».
- «تُقَدِّموا»: فعل مضارع مرفوع (یا مجزوم اگر «ما» را شرطیه بگیریم؛ اینجا معمولاً خبری-موصولی تفسیر میشود)، مخاطب جمع. باب تفعیل: قدَّمَ—یُقَدِّمُ—تُقَدِّمونَ. ریشه: ق-د-م (پیش فرستادن/مقدّم داشتن).
- «لِأَنفُسِكُم»: جار و مجرور + مضافٌإلیه. «أنفُس»: جمع نفس، مضاف، «کم» ضمیر متصل مضافٌإلیه. ریشه نفس: ن-ف-س.
- «مِن خَيرٍ»: «مِن» بیانیه/تبعیضیه؛ «خیر» اسم نکره مجرور. ریشه: خ-ي-ر.
- «تَجِدوهُ»: فعل مضارع مرفوع «تَجِدونَ» با ضمیر مفعولی «هُ». فاعل ضمیر مستتر تقدیره «أنتم». ریشه: و-ج-د (یافتن). «هُ» ضمیر مفعولی برمیگردد به «ما» (کار نیک).
- «عِندَ اللَّهِ»: ظرف مکان «عِندَ» + مضافٌإلیه «اللَّهِ». ریشه «عند»: ع-ن-د.
- «إِنَّ»: حرف تأکید و نصب.
- «اللَّهَ»: اسم «إنّ» منصوب.
- «بِما»: «بِ» حرف جر + «ما» اسم موصول/مصدرية. در اینجا «بِما» یعنی «به آنچه/به کارهایی که».
- «تَعمَلونَ»: فعل مضارع مرفوع با واو جمع؛ فاعل: واو جمع. ریشه: ع-م-ل (عمل کردن).
- «بَصيرٌ»: خبر «إنّ» مرفوع (اسم صفت مشبّهه). ریشه: ب-ص-ر (دیدن/بینایی).
ساختار جملهها و نوع جمله: - «وَأَقيمُوا الصَّلاةَ»: جملهٔ انشاییِ امری (دستور).
- «وَآتُوا الزَّكاةَ»: جملهٔ انشاییِ امری (دستور).
- «وَما تُقَدِّموا … تَجِدوهُ عِندَ اللَّهِ»: جملهٔ خبری شرطنما/موصولی با مضمون وعدهٔ عام؛ بیان قانون عام: هر کار خیر پیشفرستید، نزد خدا خواهید یافت.
- «إِنَّ اللَّهَ بِما تَعمَلونَ بَصيرٌ»: جملهٔ خبری تأکیدی (با «إنّ») که نظارت و آگاهی کامل خدا را میرساند.
نکات معنایی و بلاغی بهاختصار: - پیوند سهگانه: دستور به عبادت مالی و بدنی (نماز و زکات)، سپس قاعدهٔ کلی دربارهٔ پاداش هر خیر.
- «تُقَدِّموا» تصویر کنایی از «فرستادن جلو» اعمال برای آخرت؛ بیان سرمایهگذاری پیشاپیش.
- «تَجِدوهُ عِندَ اللَّهِ»: تضمین یافتن پاداش نزد خدا، با «عند» که قرب و حفظ را میرساند.
- «إِنَّ … بَصيرٌ»: تأکید بر علم و رؤیت الهی نسبت به همهٔ اعمال، هم ظاهر و هم باطن.
جمعبندی معنای آیه به فارسی: - نماز را برپا دارید و زکات بدهید؛ هر کار نیکی که برای خود پیش میفرستید، آن را نزد خدا خواهید یافت؛ بیتردید خدا به هرچه میکنید بیناست.
| 