002-107-091-بقرة

« Back to Glossary Index
آیا ندانسته ای که الله کسی است که پادشاهی آسمانها و زمین را در اختیار دارد؟ این جمله اشاره به اینستکه خالق عالم مقرراتی را که در دین انسانهای روی زمین وضع میکند با در نظر گرفتن آسمانها و زمینهای هفتگانه و حتی جهان است و فقط مصالح خصوصی یک زمان و یا یک مکان و یا یک ملت مخصوص را در نظر نمیگیرد که در مکان و زمان دیگر بی ارزش باشد و برای شما انسانها جز الله هيچ ولی و یاوری نیست (یعنی انسانها چه بخواهند و چه نخواهند گرفتار مقررات الله اند و چه بهتر که راهنمائی های او را اطاعت کنند تا از کمکهای او برخوردار شوند و بدبخت کسی است که از مقرراتی خلاف رضای الله اطاعت کند. باید دانست واژه وَلی در اصطلاحِ قرآن مجید به چند معنا استعمال شده که بعضی معنای آن مخصوص الله است و برخی معنای آن شامل پیغمبر و امام و تمام مؤمنان نیز میشود و آنجا که بمعنای حافظ و همه کاره است مخصوص الله است و آنجا که به معنای دوست مورد اعتماد است شامل تمام مؤمنان حقیقی میشود و آنجا که بمعنای سرپرست است شامل پیغمبر اسلام و سایر جانشینان حکومتی او میشود ) (۱۰۷)
  • آیه عربی: أَلَم تَعلَم أَنَّ اللَّهَ لَهُ مُلكُ السَّماواتِ وَالأَرضِ ۗ وَما لَكُم مِن دونِ اللَّهِ مِن وَلِيٍّ وَلا نَصيرٍ
  • ترجمه واژه‌به‌واژه (زیر هر بخش):
    • أَلَم تَعلَم
      • آیا ندانستی؟
    • أَنَّ اللَّهَ لَهُ مُلكُ السَّماواتِ وَالأَرضِ
      • که بی‌گمان برای اوست مالکیتِ آسمان‌ها و زمین
    • وَما لَكُم مِن دونِ اللَّهِ مِن وَلِيٍّ وَلا نَصيرٍ
      • و برای شما جز خدا نه هیچ سرپرستی است و نه یاوری
  • ترجمه نسبتاً تحت‌اللفظیِ کل آیه به فارسی: آیا ندانستی که بی‌گمان برای خداست مُلکِ آسمان‌ها و زمین، و شما را جز خدا هیچ سرپرست و هیچ یاوری نیست.
  • بررسی صرفی، نحوی و ریشه‌شناسی واژه‌ها:
    • أَلَم: همزه استفهام + لمِ جازمِ نفیِ گذشته؛ معنای استفهامِ توبیخی/انکاری: «آیا مگر ندانستی؟»
    • تَعلَم: فعل مضارع مجزوم به سبب «لم»، ریشه «ع ل م»، باب ثلاثی مجرد، فاعل مستتر «أنت»، معنی: «بدانی/دانستی (نفی‌شده)».
    • أَنَّ: حرف مشبه بالفعل برای تأکید و نصب اسم خود؛ «که/بی‌گمان».
    • اللَّهَ: اسم «أنَّ» منصوب.
    • لَهُ: جار و مجرور + ضمیر متصل «هو»، خبر مقدّم برای «مُلكُ».
    • مُلكُ: مبتدای مؤخر مرفوع (در ترکیب «له مُلكُ…»)، ریشه «م ل ك»، به‌معنای «مالکیت/پادشاهی/سلطنت».
    • السَّماواتِ: جمع مؤنث سالمِ «سَماء»، مجرور به اضافه به «مُلكُ»، ریشه «س م و» (بلندی)، معنی: آسمان‌ها.
    • وَالأَرضِ: معطوف بر «السماوات»، مجرور، ریشه «أ ر ض»، زمین.
    • وَما: «واو» عاطفه + «ما» نافیه.
    • لَكُم: جار و مجرور (خبر مقدّم)، ضمیر جمع مخاطب «کم»، برای شما.
    • مِن دونِ اللَّهِ: «من» زائده برای تأکیدِ نفی + «دون» اسم مجرور به «من» به‌معنای «جز/غیر از/سوا»، مضافٌ‌الیه «اللَّهِ» مجرور. کلّ عبارت قیدِ استثنا/تبعیض خارج از خدا.
    • مِن وَلِيٍّ: «من» زائده برای استغراق در نفی + «وَلِيٍّ» اسم نکره مجرور لفظاً (به‌خاطر «من») و منصوب/منفی معناً، ریشه «و ل ي»، معنای «سرپرست/دوستِ نزدیک/متکفّل».
    • وَلا نَصيرٍ: «واو» عاطفه + «لا» عاطفه/نَفی، «نصيرٍ» نکره مجرور لفظاً به موازنه با «وليٍّ»، ریشه «ن ص ر»، معنای «یاورِ بسیار/یار».

    نکته نحوی: در «أَنَّ اللَّهَ لَهُ مُلكُ السَّماواتِ وَالأَرضِ»، ساختار خبرِ «أنَّ» عبارت است از جمله اسمیه «له مُلكُ…»، با تقدیم جار و مجرور بر مبتدا برای حصر: «خاصِّ اوست مُلک…». در نیم‌جمله دوم، تکرار «من» پیش از «وليٍّ» برای تأکید بر عمومِ نفی است (استغراق در نفی). «لا» در «ولا نصيرٍ» نفی را بر معطوف می‌گستراند.

  • نوع جمله و کارکرد بلاغی:
    • «أَلَم تَعلَم…» استفهام انکاری/توبیخی است؛ هدف، تأکید بر حقیقتی بدیهی و تذکّر قاطع است، نه پرسش واقعی.
    • جمله دوم خبریِ حَصری است: «له مُلك…» یعنی مالکیت مخصوص خداست؛ سپس نفیِ جنسِ ولیّ و نصیر برای غیر خدا می‌آید که معنای قصر و توحید در ولایت و نصرت را می‌رساند.
  • معنا و پیام آیه به فارسی (روان): آیا هنوز ندانسته‌ای که فرمانروایی و مالکیتِ آسمان‌ها و زمین ویژه خداست؟ پس بیرون از او هیچ سرپرست و هیچ یاوری برای شما وجود ندارد.
  • نکات لغوی و دلالی:
    • مُلك: هم «حاکمیت/سلطه» و هم «مالکیت» را دربر دارد؛ مراد جامعِ تدبیر، فرمان و تصرف.
    • دون: هرچه پایین‌تر/غیر/به‌جایِ؛ در ترکیب «من دون الله» هر آنچه غیر از خدا و اتکاهای بدیل را نفی می‌کند.
    • وليّ و نصير: «وليّ» نزدیک‌ترین متکفّل و سرپرست؛ «نصير» کمک‌کننده مکرّر و مؤثر. جمعِ این دو، هم تدبیر دائمی و هم یاری در مواقع نیاز را برای غیر خدا نفی می‌کند.
  • ساخت صرفی کلیدی:
    • تَعلَم: وزن تَفْعَلُ (مضارع ثلاثی مجرد).
    • مُلك: مصدر بر وزن فُعْل.
    • وَلِيّ: صیغه مبالغه/اسم فاعل بر وزن فعيل.
    • نَصير: صیغه مبالغه بر وزن فعيل.
Nach oben scrollen