| متن عربی (آیه کامل، سوره بقره، آیه 87): وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ وَقَفَّيْنَا مِنْ بَعْدِهِ بِالرُّسُلِ ۖ وَآتَيْنَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنَاتِ وَأَيَّدْنَاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ ۗ أَفَكُلَّمَا جَاءَكُمْ رَسُولٌ بِمَا لَا تَهْوَىٰ أَنْفُسُكُمُ اسْتَكْبَرْتُمْ فَفَرِيقًا كَذَّبْتُمْ وَفَرِيقًا تَقْتُلُونَ تقسیم به جملهها و ترجمهٔ تحتاللفظی: - وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ
- ترجمهٔ تحتاللفظی: و بهراستی ما به موسی کتاب را عطا کردیم.
- وَقَفَّيْنَا مِنْ بَعْدِهِ بِالرُّسُلِ
- ترجمهٔ تحتاللفظی: و پس از او پیامبران را پیدرپی آوردیم/در پی هم قرار دادیم.
- وَآتَيْنَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنَاتِ
- ترجمهٔ تحتاللفظی: و به عیسی پسرِ مریم نشانههای روشن را دادیم.
- وَأَيَّدْنَاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ
- ترجمهٔ تحتاللفظی: و او را به روحِ پاک/قدس پشتیبانی کردیم.
- أَفَكُلَّمَا جَاءَكُمْ رَسُولٌ بِمَا لَا تَهْوَىٰ أَنْفُسُكُمُ اسْتَكْبَرْتُمْ
- ترجمهٔ تحتاللفظی: آیا هرگاه پیامبری نزد شما آمد با چیزی که نفسهای شما آن را نمیپسندد، گردنکشی کردید؟
- فَفَرِيقًا كَذَّبْتُمْ
- ترجمهٔ تحتاللفظی: پس گروهی [از پیامبران] را تکذیب کردید.
- وَفَرِيقًا تَقْتُلُونَ
- ترجمهٔ تحتاللفظی: و گروهی [دیگر] را میکُشید.
— — — بررسی صرف و نحو، ریشهها، نوع جمله و توضیح معنایی: - وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ
- نوع جمله: خبری مثبت (قَسَم و تأکید با لَـ و قد).
- نحو:
- الواو: عاطفه/استئنافیّه.
- لَقَد: لام ابتداء/تأکید + قد برای تحقیق.
- آتَيْنَا: فعل ماضی، صیغه ۱ جمع (ما)، باب إفعال از ریشه أتى/آتَى بمعنای «دادن/عطا کردن».
- مُوسَى: مفعولٌبه اول، علم غیرمنصرف (مبنی/ممنوع از صرف).
- الْكِتَابَ: مفعولٌبه دوم، معرفه به الف و لام.
- ریشهها:
- آتى (أ ت ي) در باب إفعال = «دادن/عطا کردن».
- کتاب (ك ت ب) = نوشتن/کتاب.
- معنا: با تأکید خبر میدهد که خدا تورات/کتاب را به موسی عطا کرد؛ تأکید بر منشأ وحیانی شریعت موسی.
- وَقَفَّيْنَا مِنْ بَعْدِهِ بِالرُّسُلِ
- نوع جمله: خبری مثبت معطوف بر قبلی.
- نحو:
- وَ: عطف.
- قَفَّيْنَا: فعل ماضی، ۱ جمع؛ باب تفعیل از ریشه قفا/قَفَا (ق ف و/ق ف ا)؛ «پشت سر هم آوردن/دنبالهدار کردن».
- مِنْ بَعْدِهِ: جار و مجرور + مضافٌالیه (ضمیر «هِ» راجع به موسی).
- بِالرُّسُلِ: جار و مجرور؛ «با/به وسیلهٔ پیامبران» که افادهٔ ملابسه/مصاحبت دارد؛ مفعولبه در اصل «قَفَّينا الرُّسُلَ» بوده، با باء تعدیه نیز آمده است. قرائت معروف: تعدیه با باء.
- ریشه:
- قفّى (ق ف و/ق ف ا) = دنبال کردن/پیاپی ساختن.
- رُسُل (ر س ل) جمع رسول.
- معنا: بعد از موسی، پیامبران را یکی پس از دیگری فرستادیم؛ بیان تداوم هدایت.
- وَآتَيْنَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنَاتِ
- نوع جمله: خبری مثبت.
- نحو:
- وَآتَيْنَا: فعل ماضی، ۱ جمع.
- عِيسَى: مفعولبه اول (علم غیرمنصرف).
- ابْنَ: بدل یا عطف بیان از «عیسی»، منصوب.
- مَرْيَمَ: مضافٌالیه برای «ابن»، مجرور (غیرمنصرف).
- الْبَيِّنَاتِ: مفعولبه دوم، جمع مؤنث سالم؛ «نشانههای روشن/دلایل آشکار».
- ریشهها:
- آتى (أ ت ي) = دادن.
- بيّن (ب ي ن) = روشن کردن؛ «بيّنات» از باب تفعيل/مصدر به معنای نشانههای روشن.
- معنا: خدا به عیسی نشانهها و معجزات آشکار داد (مانند شفا، احیای موتی به اذن خدا، و…).
- وَأَيَّدْنَاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ
- نوع جمله: خبری مثبت.
- نحو:
- وَ: عطف.
- أَيَّدْنَاهُ: فعل ماضی، ۱ جمع + ضمیر مفعولی «ه» (او را). باب تفعیل از أيد (أ ي د).
- بِرُوحِ: جار و مجرور؛ باء ابزار/سبب.
- الْقُدُسِ: مضافٌالیه؛ «قدس» به معنی پاکی/قداست.
- ریشهها:
- أيّد (أ ي د) = نیرومند ساختن/یاری کردن.
- رُوح (ر و ح) = روح.
- قُدُس (ق د س) = پاکی/قداست.
- نکته تفسیری زبانی: «روح القدس» بهصورت اضافهٔ بیانی آمده است؛ در اصطلاح قرآنی معمولاً به جبرئیل اشاره دارد یا معنای تأیید قدسی/روح پاک.
- معنا: خدا عیسی را با روحالقدس پشتیبانی کرد.
- أَفَكُلَّمَا جَاءَكُمْ رَسُولٌ بِمَا لَا تَهْوَىٰ أَنْفُسُكُمُ اسْتَكْبَرْتُمْ
- نوع جمله: استفهام انکاری-توبیخی (حرف استفهام همزه + فا استینافیه/تفریع).
- نحو:
- أَفَ: همزهٔ استفهام + فاء.
- كُلَّمَا: ظرف زمان شرطی/ظرفی مرکب، «هرگاه که».
- جَاءَكُمْ: فعل ماضی + ضمیر مفعولی جمع؛ «نزد شما آمد».
- رَسُولٌ: فاعل «جاءَ»، مرفوع.
- بِمَا: باء + «ما» موصوله: «به آنچه/با چیزی که».
- لَا تَهْوَىٰ: فعل مضارع؛ «دوست نمیدارد/هوا نمیکند».
- أَنْفُسُكُمُ: فاعل برای «تهوى»، مرفوع، با ضمیر جمع «کم».
- اسْتَكْبَرْتُمْ: فعل ماضی، ۲ جمع؛ باب استفعال از کبر (ك ب ر)؛ «تکبّر ورزیدید/گردنکشی کردید».
- ریشهها:
- جاء (ج ي ء) = آمدن.
- هوى (ه و ي) = میل/هوا و هوس؛ «تهوى» = میخواهد/میپسندد.
- نفس (ن ف س).
- استكبر (ك ب ر) باب استفعال = بزرگپنداری/تکبّر.
- معنا: سرزنش میکند که آیا هر بار که پیامبری چیزی خلاف امیال شما آورد، دچار تکبّر شدید؟
- فَفَرِيقًا كَذَّبْتُمْ
- نوع جمله: خبری تفریعی؛ نتیجهٔ استکبار.
- نحو:
- فَ: فاء تفریع/نتیجه.
- فَرِيقًا: مفعولٌبه مقدّم (برای تاکید/تقسیم)، منصوب.
- كَذَّبْتُمْ: فعل ماضی، ۲ جمع؛ باب تفعیل از كذب (ك ذ ب)؛ «تکذیب کردید».
- ریشه:
- فريق (ف ر ق) = گروه.
- كذّب (ك ذ ب) = دروغانگاشتن/تکذیب کردن.
- معنا: بخشی از پیامبران را تکذیب کردید.
- وَفَرِيقًا تَقْتُلُونَ
- نوع جمله: خبری با فعل مضارع؛ بیان عادت یا استمرار/تصویر حال.
- نحو:
- وَ: عطف.
- فَرِيقًا: مفعول مقدّم.
- تَقْتُلُونَ: فعل مضارع، ۲ جمع؛ «میکشید/میکُشتید». مضارع میتواند برای حال عرفی یا بیان تکرار در گذشته (مضارع حکایتی) باشد.
- ریشه:
- معنا: گروهی دیگر را میکُشتید/میکشید؛ نشان شدت مخالفت.
— — — جمعبندی معنایی کلی (به فارسی ساده): - خدا به موسی کتاب داد، و پس از او پیامبران بسیاری را پیاپی فرستاد.
- به عیسی بن مریم نشانههای روشن بخشید و او را با روحالقدس یاری کرد.
- با این همه، هر بار پیامبری چیزی برخلاف امیال شما آورد، دچار تکبر شدید؛ گروهی را تکذیب کردید و گروهی را کشتید.
- ساختار آیه از خبر مؤکد تاریخی آغاز میشود و با پرسش توبیخی به رفتار مخاطبان میپردازد؛ کاربرد مضارع در «تَقْتُلُونَ» شدت و تداوم رویکرد خشونتآمیز را القا میکند.
نکات نحوی و واژگانی تکمیلی: - «لقد» تأکید قوی بر وقوع است.
- «قَفَّينا» در باب تفعیل مفید تکرار و توالی است.
- «البيّنات» جمع مؤنث سالم، نقش مفعولبه دوم «آتينا».
- «روح القدس» ترکیب اضافی؛ غالباً به جبرئیل تفسیر میشود.
- «أفكلما» همزهٔ استفهام + فای تفریع + ظرف شرطی «كلّما»: مجموعهای برای سرزنش مکرر بودن رفتار.
- «بِمَا لا تَهْوَى أَنْفُسُكُم» جار و مجرور بیانی علت/مصاحبت برای محتوای آمدن رسول: «با آنچه…».
- تقدیم «فريقًا» بر فعل در دو جملهٔ پایانی برای تقویت تقابل «گروهی… و گروهی…».
| 