| «وَالَّذينَ آمَنوا وَعَمِلُوا الصّالِحاتِ أُولٰئِكَ أَصحابُ الجَنَّةِ ۖ هُم فيها خالِدونَ» — ترجمهی تحتاللفظی (کلمهبهکلمه) به فارسی: و کسانی که ایمان آوردهاند و کارهای شایسته انجام دادهاند، آنان یارانِ بهشتاند؛ آنان در آن جاودانهاند. — ترجمهی روانِ نزدیک به متن: کسانی که ایمان آورده و کارهای نیک کردهاند، آنان اهلِ بهشتاند و در آن جاودانه میمانند. تحلیل واژهها، ریشه و نقشهای نحوی: - وَ: حرف عطف، «و».
- الَّذينَ: اسم موصول جمع مذکر، «کسانی که».
- آمَنوا: فعل ماضی جمع (آنها ایمان آوردند). ریشه: ا م ن (أمن). باب: أفعل (آمَنَ). ضمیر واو: فاعل جمع.
- وَ: حرف عطف.
- عَمِلُوا: فعل ماضی جمع (آنها عمل کردند). ریشه: ع م ل. باب: ثلاثی مجرد (فَعَلَ). واو: فاعل جمع.
- الصّالِحاتِ: اسم جمع مؤنث سالم (کارهای شایسته/نیک). ریشه: ص ل ح. مفرد: صالِحَة. معرفه با «ال». مجرور بهخاطر مفعولٌبهِ «عَمِلُوا»؟ نکته: از نظر معنا مفعولِ «عَمِلُوا» است، اما صورتاً منصرف نیست؛ جمع مؤنث سالم در حالت نصب و جر یکسان (کسرة) میگیرد؛ پس اعراب: منصوب به کسرة بهجای فتحه.
- أُولٰئِكَ: اسم اشاره برای جمع دور، «آنان». محل اعراب: مبتدا یا خبرِ مقدّم/مؤخّر بسته به تحلیل جمله بعدی؛ غالباً مبتدا دوم.
- أَصحابُ: خبر برای «أُولٰئِكَ» به صورت مرفوع (ضمه). ریشه: ص ح ب. جمع «صاحب» به معنی یاران/اهل.
- الجَنَّةِ: مضافٌإلیهِ مجرور. ریشه: ج ن ن (پوشیده بودن). معنی: بهشت.
- هُم: ضمیر منفصل مبتدا، «آنان».
- فيها: جار و مجرور؛ «در آن». «ها» ضمیر به «الجنة» برمیگردد.
- خالِدونَ: خبر «هم» مرفوع با واو جمع (اسم فاعل جمع مذکر سالم). ریشه: خ ل د (پایدار/جاودان بودن).
ترکیب و اعراب اجزای جمله (ساختار نحوی): - «وَالَّذينَ آمَنوا وَعَمِلُوا الصّالِحاتِ»: جملهی موصولی؛ کلّ عبارت در حکم مبتدای بزرگ (یا مبتدایی که برایش خبری میآید).
- «أُولٰئِكَ أَصحابُ الجَنَّةِ»: جملهی اسمیه؛ غالباً خبر برای «الذین…». تحلیل رایج: «أولئك» مبتدا، «أصحابُ الجنة» خبر آن؛ و جمله بهعنوان خبرِ «الذین…» میآید. میتوان هم گفت «أولئك أصحابُ الجنة» خودْ خبرِ «الذین…» است.
- «هُم فيها خالِدونَ»: جملهی اسمیهی تأکیدی/استینافیه یا حالیه، تأکید بر دوام اقامت در بهشت. «هم» مبتدا، «فيها» متعلق به «خالدون»، «خالدون» خبر.
نوع جمله و معنا: - نوع: جملهی خبری (وعده و خبر قطعی از سرنوشت مؤمنانِ اهلِ عمل صالح). درون آن تأکید با ضمیر منفصل «هم» و خبر «خالدون» آمده است.
- معنای کلی به فارسی: خداوند خبر میدهد که هرکس ایمان بیاورد و کار نیک کند، سرانجامش بهشت است و اقامتش در آن همیشگی است؛ یعنی پاداش ایشان جاودانگی در بهشت است.
نکات بلاغی و دستوری: - پیوند «ایمان» و «عملِ صالح»: عطف با «واو» نشان میدهد هر دو رکن لازماند.
- «أصحابُ الجنة»: اضافهی تشریفی/اختصاصی؛ «یاران/اهلِ بهشت» یعنی کسانی که بهشت جایگاه ثابتشان است.
- «هُم فيها خالِدونَ»: تقدیم ضمیر «هم» بر خبر برای تأکید بر فاعلانِ خلود؛ و آوردن «فيها» برای تصریح محل خلود (در همان بهشت).
| 